Nguy hiểm khắp nơi
Chuyên gia an ninh mạng Eaton Zveare (Mỹ) trả lời phỏng vấn trang tin Automotive News: “Một chiếc xe hạng sang hiện nay có hơn 150 bộ điều khiển điện tử (ECU) đảm nhận các chức năng như phanh tự động, cruise control, LIDAR,... Mỗi ECU đều lưu lại dữ liệu có thể bị tin tặc lợi dụng. Đấy là chưa kể các phần mềm kết nối với tài khoản ngân hàng hay tài khoản Spotify của chúng ta. Tài xế thời hiện đại đang để lại quá nhiều “dấu vân tay điện tử” trên chiếc xe của họ mà bản thân không hề biết”. Các ECU liên quan đến chức năng mở cửa xe, định vị toàn cầu, kết nối Bluetooth và hỗ trợ đậu xe là những mục tiêu rủi ro nhất trên xe hơi hiện đại.
Nói cách khác thì chiếc xe càng có nhiều cách kết nối với thế giới bên ngoài thì lại càng gặp nhiều hiểm họa. Năm 2015, hai nhà nghiên cứu người Mỹ Charlie Miller và Chris Valasek đã thực hiện thành công thử nghiệm chiếm quyền kiểm soát 100% chiếc xe Jeep Cherokee thông qua lỗ hổng mật khẩu Wi-Fi của xe. Sau khi xâm nhập hệ thống xe thành công, hai nhà nghiên cứu có thể theo dõi mọi chuyển động của xe hay thậm chí là buộc xe dừng giữa đường mà tài xế không làm gì được. Phát hiện trên buộc tập đoàn Fiat Chrysler thu hồi 1,4 triệu xe Jeep Cherokee để sửa lỗi.
Một trường hợp khác mới được phát hiện hồi đầu tháng 7/2025 có liên quan đến bốn lỗ hổng bảo mật trong thư viện phần mềm BlueSDK của OpenSynergy (Đức). BlueSDK là giải pháp phần mềm Bluetooth thiết kế dành riêng cho ô tô và hiện được sử dụng trên hàng triệu xe Mercedes-Benz, Volkswagen và Skoda. Lỗ hổng bảo mật của BlueSDK cho phép tin tặc xâm nhập vào ECU điều khiển các bộ phận cơ bản trên xe và buộc ECU thực hiện code độc. Đối tượng chỉ cần lại gần ô tô của nạn nhân để xác định được nguồn sóng Bluetooth của thiết bị giải trí trên xe, còn việc xâm nhập hệ thống được phần mềm thực hiện tự động 100%.
Tin tặc không chỉ nhắm đến những chiếc xe đơn lẻ. Chuyên gia Matt Brady tại Công ty An ninh mạng Palo Alto Networks (Mỹ) nhận xét: “Ngành công nghiệp ô tô chịu thiệt hại rất nặng từ những vụ tấn công mạng bởi vì dây chuyền sản xuất đã tự động hóa gần như toàn bộ. Một dây chuyền buộc phải tạm ngừng để sửa lỗi bảo mật hoàn toàn có thể gây thiệt hại hàng trăm triệu USD, rồi khiến doanh nghiệp không thể hoàn thành nghĩa vụ nợ và phải chịu hạ mức tín dụng”.
Một ví dụ minh chứng cho nhận xét của ông Brady là vụ tấn công mạng vào nhà máy sản xuất xe Land Rover của Tập đoàn Jaguar (Anh). Ngày 31/8/2025 và được cho là vụ tấn công mạng nguy hại nhất trong lịch sử nước Anh với thiệt hại ước tính khoảng 1,9 tỷ Bảng. Jaguar phải mất hơn một tháng để vá lỗ hổng bảo mật và khắc phục thiệt hại. Dây chuyền sản xuất xe Land Rover chỉ mới trở lại hoạt động bình thường vào ngày 1/10 vừa qua.
Jaguar trong những năm gần đây đã đầu tư rất nhiều vào việc hiện đại hóa dây chuyền sản xuất. Họ bắt đầu hợp tác với Tập đoàn công nghệ Tata Technologies (Ấn Độ) từ năm 2023 để đưa vào ứng dụng SAP S/4HANA, một hệ thống cơ sở dữ liệu quản lý tổng thể từ khâu kế toán, nhân sự đến phân phối và bán hàng. Nhưng tháng 8/2023, ba nhóm tin tặc Scattered Spider, Lapsus$ và ShinyHunters đã phối hợp để khai thác lỗ hổng bảo mật trong các hệ thống SAP. Jaguar không phải là công ty duy nhất tại Mỹ và Anh bị ba nhóm tin tặc trên tấn công đòi tiền chuộc.
Đại học Óbuda (Hungary) và đại học Oslo (Na Uy) mới đây đã xuất bản báo cáo một cuộc điều tra chung về vấn đề an ninh mạng trong ngành sản xuất ô tô. Kết quả điều tra không khỏi khiến giới chuyên gia lo ngại.
Ông Paul Shaver, Giám đốc bộ phận bảo mật môi trường vận hành của Mandiant (công ty con của Tập đoàn Google), giải thích: “Dây chuyền sản xuất ô tô hiện đại phụ thuộc rất nhiều vào công nghệ Internet of Things (IoT) và trí tuệ nhân tạo (AI). Có quá nhiều “cửa sau” để tin tặc nhắm vào. Cuộc điều tra của hai trường đại học cho thấy tuy các nhà sản xuất xe nhận thức được sự cấp bách của vấn đề, họ vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của tình hình. Một số công ty chỉ chú trọng đến tính bền vững của hệ thống, số khác thì lại chỉ tập trung vào bảo mật thông tin. Chưa có doanh nghiệp nào sở hữu một mạng lưới sản xuất an toàn từ đầu đến cuối. Họ không thể chắc chắn rằng nhà cung cấp, nhà thầu phụ rồi nhà phân phối của mình đang an toàn”.
Ông Shaver viện dẫn vụ tấn công hồi tháng 6/2024 nhắm vào Tập đoàn CDK Global (Mỹ): “CDK Global cung cấp phần mềm quản lý cho hơn 15.000 đại lý xe hơi trên toàn nước Mỹ và Canada. 15.000 đại lý này đều bị buộc phải tạm ngưng hoạt động khi CDK Global bị tin tặc Đông Âu tấn công đòi tiền chuộc. CDK buộc phải trả 25 triệu USD tiền điện tử Bitcoin cho hacker. Số tiền này chưa là gì so với khoản thiệt hại 605 triệu USD”.
Đối mặt với thử thách
Các tổ chức mang tầm quốc gia và quốc tế đang đẩy mạnh việc thiết lập những bộ quy chuẩn mới về an ninh phần mềm xe hơi. Đơn cử như Diễn đàn Thống nhất quy chuẩn về phương tiện do Liên hợp quốc tổ chức từ ngày 11 đến 14/11/2025. Diễn đàn đã thống nhất đưa ra được Quy định Liên hợp quốc số 155 bắt buộc các công ty ô tô trên toàn cầu phải áp dụng hệ thống quản lý bảo mật an ninh dữ liệu Cybersecurity Management Systems (CSMS). Hiện nay doanh nghiệp xe hơi nào chưa áp dụng CSMS sẽ không được phép nhập khẩu sản phẩm của mình vào Châu Âu.
Giáo sư ngành an ninh mạng David Brumley tại Đại học Carnegie Mellon (Mỹ) nhận xét: “Sự xuất hiện của càng nhiều bộ quy chuẩn về an ninh phần mềm xe hơi là điều tốt nhưng cũng có thể là “con dao hai lưỡi”. Ví dụ như các quy chuẩn do Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) ban hành. ISO 21434 là tiêu chuẩn áp dụng cho phần mềm đang trong quá trình phát triển, còn ISO R155 áp dụng cho phần mềm đang được triển khai trong dây chuyền sản xuất và sản phẩm. Tôi đã gặp không ít chuyên gia rồi nhà sản xuất nhầm lẫn giữa hai bộ tiêu chuẩn này. Ngay cả việc đọc kỹ, hiểu kỹ từng tiêu chuẩn một mà họ cũng không làm. Kết quả là nhiều xe hơi đang được cho xuất xưởng với bộ phần mềm đầy lỗ hổng và hoàn toàn không đáp ứng được R155”.
Nhưng vẫn có những tín hiệu tích cực từ phía nhà sản xuất. Các công ty ô tô đang đẩy mạnh việc đáp ứng tiêu chuẩn về lập trình an toàn, về kiểm tra code, về thường xuyên kiểm tra tính bảo mật của sản phẩm. Phần mềm trên xe càng ngày có thêm nhiều lớp bảo vệ nhằm ngăn chặn sự xâm nhập trái phép từ các nguồn chưa rõ. Một nhóm các nhà sản xuất ô tô ở Mỹ và Châu Âu mới đây đã thống nhất được về việc tăng cường khả năng mã hóa cho CAN bus. CAN bus là chuẩn giao tiếp chung cho phép các ECU trong một xe có thể giao tiếp với nhau mà không cần thông qua máy tính. Đã có nhiều trường hợp tin tặc chiếm được quyền điều khiển xe bằng cách tấn công vào CAN bus.
Ông Paul Shaver cho biết: “Hệ thống phát hiện xâm nhập trên nhiều xe vẫn còn quá lỏng lẻo và chưa thể theo dõi dòng thông tin theo thời gian thực. Một vấn đề cấp bách khác là áp dụng công nghệ sinh trắc học và công nghệ băng thông siêu rộng để phân biệt xem nguồn truy cập nào là chính chủ, nguồn nào là trái phép. Ngoài ra còn việc cải thiện khả năng mã hóa thời gian thực để đảm bảo rằng việc cập nhật phần mềm xe qua mạng diễn ra thật an toàn”.
Xu hướng hiện nay là sử dụng AI để theo dõi, phân tích dòng dữ liệu rồi tìm ra những chiến lược mới để bảo vệ phần mềm của xe hơi, của dây chuyền sản xuất. Ngoài lợi ích nhãn tiền của công nghệ này, một điểm mạnh khác mà nó đem lại là cho phép nhà sản xuất thu thập được rất nhiều dữ liệu trong thời gian ngắn, từ đó xây dựng cơ sở dữ liệu về các hiểm họa rồi dựa vào đó mà đưa ra giải pháp.
Tuy nhiên công nghệ hiện đại nào cũng không thể thay thế được con người, hay đúng hơn trong trường hợp này là ý thức của doanh nghiệp. Giáo sư David Brumley cho biết: “Đến tận năm 2024 mà Audi vẫn cho xuất xưởng xe với vô số lỗ hổng trong những phần mềm như FreeImage. FreeImage và các phần mềm của bên thứ ba trên xe của Audi đã không được cập nhật từ lâu lắm rồi. Phải đến khi các cấp quản lý Châu Âu vào cuộc thì Audi mới gỡ bỏ phần mềm không an toàn.... Bộ tiêu chuẩn có hoàn thiện đến đâu, công nghệ có hiện đại đến đâu mà nhà sản xuất không có ý thức rồi không có phía chức năng buộc nhà sản xuất có ý thức thì tiêu chuẩn, công nghệ cũng chẳng có tác dụng”.
Cisco phát báo động đỏ với lỗ hổng hệ thống 
