Nỗ lực ngăn chặn lừa đảo trên không gian mạng

Vấn nạn toàn cầu

Lừa đảo trên không gian mạng trở thành vấn nạn không chỉ của Việt Nam mà của nhiều quốc gia trên thế giới. Theo đài phát thanh quốc tế DW, Đông Nam Á, đặc biệt là các khu vực biên giới hẻo lánh tại Myanmar, Lào và Campuchia, đã trở thành “thánh địa” của tội phạm kỹ thuật số.

Theo báo cáo “Tình trạng lừa đảo năm 2025” của Liên minh chống lừa đảo Toàn cầu (GASA), trong 12 tháng, kết thúc vào tháng 10/2025, tổng thiệt hại do lừa đảo trên toàn cầu lên tới 442 tỷ USD. Con số này có thể còn cao hơn do nhiều nạn nhân không báo cáo. Đáng chú ý, 57% người trưởng thành trên thế giới cho biết họ từng trải qua ít nhất một vụ lừa đảo trong năm qua.

Các hình thức lừa đảo phổ biến bao gồm mua sắm trực tuyến, đầu tư giả mạo và lừa đảo tình cảm, còn được gọi là “vỗ béo con mồi”; trong đó, kẻ gian xây dựng mối quan hệ tin tưởng, thậm chí giả danh người yêu, trước khi dụ nạn nhân chuyển tiền vào các nền tảng đầu tư tiền điện tử giả.

Tại Hội thảo “Báo chí với công tác nhận diện và phòng, chống lừa đảo qua ứng dụng ngân hàng số” diễn ra ngày 18/12/2025 tại TP Hồ Chí Minh, Đại diện Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an cho biết, chỉ trong 8 tháng đầu năm nay, cả nước ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, với tổng thiệt hại ước tính trên 1.660 tỷ đồng. Phần lớn các vụ việc liên quan trực tiếp đến giao dịch tài chính và ứng dụng ngân hàng số.

Các thủ đoạn lừa đảo hiện nay không còn mang tính đơn lẻ, thủ công, mà ngày càng tinh vi, có tổ chức, xuyên biên giới, tận dụng triệt để các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, deepfake, giả mạo sinh trắc học, đồng thời khai thác sâu tâm lý chủ quan, thiếu kỹ năng an toàn số của người sử dụng.

Mới đây, Công an tỉnh Lạng Sơn vừa đấu tranh thành công chuyên án, bắt 22 đối tượng hoạt động tại Campuchia lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng với gần 3.000 bị hại và tổng số tiền giao dịch trên 7.500 tỷ đồng. Các đối tượng có độ tuổi từ 18 đến 41, trú tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước.

Nguyễn Thị Chín, trú tại Hải Phòng, giữ vai trò cầm đầu, điều hành đường dây lừa đảo. Các đối tượng trực tiếp thực hiện hành vi lừa đảo bằng cách lập tài khoản ảo trên các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook, Zalo để kết bạn, làm quen và dụ dỗ nạn nhân đầu tư. Chúng sử dụng hình ảnh giả mạo, xây dựng nhân thân là người thành đạt, độc thân hoặc đã ly hôn, thường xuyên nhắn tin, gọi video để tạo lòng tin, khơi gợi sự đồng cảm và hứa hẹn tương lai tình cảm. Khi bị hại tin tưởng, các đối tượng dựng kịch bản phát hiện lỗ hổng bảo mật tại casino nước ngoài, từ đó dẫn dụ nạn nhân đầu tư vào các website giả mạo do chúng điều hành nhằm chiếm đoạt tài sản.

Để tạo lòng tin, các đối tượng cho bị hại tạm thời sử dụng tài khoản của mình, với lý do đang bận công tác, sau đó dựng giao dịch rút tiền “thành công” bằng dữ liệu giả. Khi bị hại tin tưởng, chúng hướng dẫn mở tài khoản riêng, nạp tiền thật vào hệ thống giả mạo với cam kết lợi nhuận cao. Ban đầu, bị hại được rút thử một khoản nhỏ. Khi nạp tiền lớn, các đối tượng liên tục dùng lời nói tình cảm, gây áp lực tâm lý, xúi giục vay mượn, cầm cố tài sản. Đến khi không thể nạp thêm, chúng khóa tài khoản, cắt liên lạc, chiếm đoạt toàn bộ số tiền. Đây là đường dây lừa đảo có tổ chức, hoạt động xuyên quốc gia, gây thiệt hại nghiêm trọng và tiềm ẩn nhiều nguy cơ tội phạm khác.

Trước đó, Công an tỉnh Quảng Trị vừa đấu tranh thành công chuyên án lừa đảo chiếm đoạt tài sản quy mô đặc biệt lớn, do Nguyễn Tiến Thiết (tên gọi khác là “Hải”, sinh năm 1992; trú xã An Châu, tỉnh Nghệ An) cầm đầu. Đường dây này hoạt động xuyên quốc gia, sử dụng công nghệ cao, với số tiền chiếm đoạt ước tính gần 1.000 tỉ đồng. Đến nay, lực lượng chức năng đã bắt giữ 14 đối tượng liên quan.

Nhóm đối tượng có trụ sở hoạt động tại Campuchia. Các đối tượng sử dụng thủ đoạn “giả danh luật sư”, “công ty luật” tiếp cận những nạn nhân từng bị lừa đảo trên không gian mạng, hứa hẹn hỗ trợ thu hồi lại số tiền đã mất. Sau khi tạo được niềm tin, nhóm này đưa ra nhiều lý do để yêu cầu bị hại nộp các khoản “phí thu hồi”, “phí hồ sơ”, “phí pháp lý” vào những tài khoản ngân hàng do chúng cung cấp, rồi chiếm đoạt.

Đầu tháng 12/2025, Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an) đã triệt phá thành công ổ nhóm lừa đảo có quy mô lớn, do các đối tượng người Việt cấu kết với người Trung Quốc hoạt động tại Campuchia, đã lừa gần 500 bị hại trên cả nước, chiếm đoạt khoảng 140 tỉ đồng.

Theo Cục Cảnh sát hình sự, qua nắm tình hình, lực lượng chức năng phát hiện nhóm đối tượng người Việt được tuyển sang Campuchia làm việc cho một đường dây lừa đảo núp bóng Công ty Đông Phương, đặt tại các tòa 11B và 13, khu Kim Sa 2, TP Bavet, tỉnh Svayrieng (Campuchia), sát biên giới cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh). Tại đây, các nhân viên được giao sử dụng tài khoản Facebook giả mạo nhân viên cấp cao của Vingroup, Doji để tiếp cận phụ nữ Việt Nam trong độ tuổi 40-50, làm quen, tạo lòng tin rồi hướng dẫn họ đầu tư qua các app giả mạo. Khi các bị hại chuyển tiền đầu tư, nhóm này lập tức yêu cầu chụp lại giao dịch và gửi lên nhóm Telegram của “công ty” để kiểm soát và chia thưởng theo tỷ lệ.

Cảnh giác là lá chắn quan trọng

Những vụ việc trên chỉ là số ít trong hàng nghìn vụ lừa đảo diễn ra trên không gian mạng trong năm 2025, cho thấy vấn nạn lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia đang nóng hơn bao giờ hết. Những cuộc gọi, tin nhắn hằng ngày, hằng giờ từ những số máy, tài khoản lạ khiến người dân bức xúc vì bị làm phiền. Với những người có kỹ năng số và tâm lý tốt thì nhận thức được rõ những cuộc gọi lừa đảo, nhưng không ít người mất cảnh giác và trở thành món mồi ngon của các đối tượng lừa đảo.

Theo các chuyên gia an ninh mạng, nguyên nhân khiến nhiều người trở thành nạn nhân không chỉ nằm ở sự tinh vi của thủ đoạn lừa đảo mà còn xuất phát từ yếu tố tâm lý và thói quen sử dụng công nghệ của người dùng.

Trước hết, tội phạm thường đánh trúng tâm lý sợ hãi, tham lợi, tin tưởng hoặc bị thúc ép về thời gian. Những thông báo như “tài khoản đang bị khóa”, “liên quan đến vụ án”, “cần chuyển tiền gấp”, hay “cơ hội đầu tư sinh lời cao, chỉ dành cho số ít” khiến nạn nhân hoang mang, không kịp kiểm chứng thông tin.

Bên cạnh đó, rò rỉ dữ liệu cá nhân đang là vấn đề nghiêm trọng. Khi nắm rõ họ tên, số điện thoại, tài khoản ngân hàng hoặc mối quan hệ xã hội của nạn nhân, kẻ gian dễ dàng tạo dựng kịch bản thuyết phục, khiến nhiều người lầm tưởng đang giao tiếp với người quen hoặc đơn vị uy tín.

Một nguyên nhân khác là tâm lý chủ quan. Không ít người cho rằng mình “đủ tỉnh táo”, “đã biết các chiêu lừa”, nhưng lại mất cảnh giác trước những thủ đoạn mới, được ngụy trang tinh vi hơn và cá nhân hóa theo từng nạn nhân.

Trước thực trạng trên, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác, tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, mật khẩu hay thực hiện chuyển tiền theo yêu cầu từ các cuộc gọi, tin nhắn, đường link không rõ nguồn gốc.

Khi nhận được yêu cầu liên quan đến tài chính, pháp lý hoặc cơ quan chức năng, người dân cần bình tĩnh xác minh qua kênh chính thức, không hành động vội vàng. Đồng thời, thường xuyên cập nhật kiến thức về các hình thức lừa đảo mới, sử dụng các biện pháp bảo mật như xác thực hai lớp và báo ngay cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn.