Nỗ lực minh bạch của cơ quan tình báo liên bang Đức

• Tình báo Đức nghi ngờ cáo buộc nguồn gốc COVID-19 xuất phát từ Vũ Hán
• Sự phản bội của trùm tình báo Đức quốc xã Wilhelm Franz Canaris
• Con gái trùm mật vụ Quốc xã làm việc cho Tình báo Đức

Tình báo Đức không thể do thám công dân hải ngoại

Tòa án Hiến pháp cho biết thời hạn đến cuối năm 2021 để chính phủ và quốc hội phải thay đổi phương thức hoạt động của BND cho phù hợp với Hiến pháp. Phán quyết tuyên bố những người không phải là người Đức cũng được bảo vệ bởi các quyền hiến định của Đức, và luật hiện hành thiếu sự bảo vệ đặc biệt đối với công việc của các luật sư và nhà báo. Điều này áp dụng cho cả việc thu thập và xử lý dữ liệu cũng như chuyển dữ liệu cho các cơ quan tình báo khác.

Nhà báo Khadija Ismayilova của Azerbaijan đánh giá việc BND có quyền chia sẻ thông tin tình báo với các đồng minh kém dân chủ hơn của Đức khiến quyết định của tòa án trở nên quan trọng. 

Trụ sở mới của BND ở Berlin.

Christian Mihr, Giám đốc Tổ chức Phóng viên Không Biên giới (Reporters Without Borders) tại Đức, cho biết trong một tuyên bố: “Tòa án Hiến pháp Đức một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của tự do báo chí. Chúng tôi rất vui vì (tòa án) đã chấm dứt hoạt động giám sát tràn lan của BND ở nước ngoài”. Frank Überall, người đứng đầu hiệp hội các nhà báo Đức (DJV) cho biết trong tuyên bố của mình: “Một cơ quan tình báo muốn bảo vệ nền dân chủ không thể chà đạp lên các quyền tự do dân chủ quan trọng”.

Bản sửa đổi năm 2017 đã hợp pháp hóa một cách hiệu quả những gì mà BND đã và đang làm: giám sát viễn thông ở mọi nơi trên thế giới, bất kể sự nghi ngờ. Bản sửa đổi được đưa ra sau tiết lộ về phạm vi và quyền lực của Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) bởi người tố giác Edward Snowden. Nhưng theo một tài liệu mật bị rò rỉ, BND đã cố gắng tự điều chỉnh loại thông tin liên lạc giữa các công dân Đức mà cơ quan có thể nghe trộm. Trước đây, BND coi công dân hải ngoại về cơ bản là không được hiến pháp Đức bảo vệ.

Trong một cuộc điều trần hồi tháng 1-2020, Helge Braun, Chánh văn phòng của Thủ tướng Angela Merkel, lập luận rằng việc giám sát thông tin liên lạc là rất quan trọng để ngăn chặn các cuộc tấn công vào quân đội Đức ở nước ngoài. Braun nói thêm rằng luật BND bao gồm “các biện pháp bảo vệ và kiểm soát toàn diện” là duy nhất.

Các đồng hồ trong phòng tình huống trụ sở BND mới hiển thị thời gian ở New York, London, Berlin, Moscow và Bắc Kinh.

Paulina Starski, một chuyên gia luật hiến pháp và là thành viên nghiên cứu cấp cao tại Viện Max Planck về Luật Công So sánh và Luật Quốc tế ở Heidelberg, hoan nghênh mạnh mẽ phán quyết, nói rằng đây là lần đầu tiên Tòa án Hiến pháp Đức đưa ra phán quyết rõ ràng như vậy về cơ quan tình báo. Viện Max Planck về Luật Công so sánh và Luật quốc tế là một viện nghiên cứu pháp lý đặt tại Heidelberg (Đức) và được vận hành bởi Hiệp hội Max Planck. Viện được thành lập năm 1924 và ban đầu được đặt tên là Viện Luật pháp nước ngoài và Quốc tế Kaiser Wilhelm và đặt trụ sở tại Berlin.

Trong thế giới gián điệp trực tuyến, sức mạnh to lớn nằm ở những người có thể nắm được dữ liệu truyền qua cơ sở hạ tầng Internet của thế giới. Vì vậy, thực tế Đức là nơi có một trong những điểm trao đổi Internet lớn nhất thế giới - nơi dữ liệu giao nhau giữa các mạng tạo nên Internet - đã trao rất nhiều quyền lực cho BND tương đương với NSA. BND có thể tự do sàng lọc tất cả lưu lượng nước ngoài đi qua ngã ba trao đổi đó để tìm kiếm thông tin chia sẻ với các đối tác ở nước ngoài như NSA. Nhưng bây giờ quyền lực đó đang bị đe dọa nhờ phán quyết hôm 19-5-2020 từ tòa án hiến pháp của Đức.

Đây là lần đầu tiên Tòa án Hiến pháp Đức ra phán quyết rõ ràng yêu cầu BND phải tôn trọng các quyền cơ bản theo Hiến pháp, ngay cả khi các hoạt động thu thập thông tin được tiến hành bên ngoài nước Đức. Trong số các hoạt động này của BND có việc theo dõi việc sử dụng các từ khóa, số điện thoại, địa chỉ email và chia sẻ thông tin thu được với các cơ quan tình báo khác.

Một trong những điểm trao đổi Internet lớn nhất trên thế giới, Deutsche Commercial Internet Exchange (DE-CIX), nằm ở Frankfurt, nơi thông qua đó trao đổi Internet đến và đi từ Pháp, Nga và Trung Đông cùng những nơi khác. Có một số điểm trao đổi DE-CIX khác ở Đức, bao gồm cả ở Hamburg và Munich. Trong quá khứ, BND đã vướng vào hàng loạt vụ bê bối liên quan tới các hoạt động tình báo, trong đó có hành động tiếp tay cho NSA do thám các quốc gia đồng minh châu Âu cũng như các hoạt động do thám mờ ám theo các từ khoá vì mục đích riêng.

Hậu trường BND

Kể từ khi BND hoàn thành việc chuyển trụ sở đến Berlin, cơ quan đã cố gắng quảng bá hình ảnh cởi mở hơn là bí mật. Một triển lãm tương tác sau đó được mở cửa cho khách tham quan. Trụ sở mới của BND (trị giá 1,23 tỷ USD) ở Berlin – thành phố từng được mệnh danh là “thủ đô của các điệp viên” thời kỳ Chiến tranh Lạnh - có tổng diện tích xấp xỉ 260.000 mét vuông và là một trong các khu nhà hành chính lớn nhất của Đức hiện nay. BND hoạt động như một hệ thống cảnh báo sớm để cảnh báo chính phủ Đức về các mối đe dọa đối với các lợi ích của Đức ở hải ngoại. Cơ quan phụ thuộc rất nhiều vào tính năng nghe lén và giám sát điện tử của liên lạc quốc tế.

Bên trong một khu vực triển lãm của BND.

Khoảng 4.000 trong số 6.500 nhân viên mật vụ của BND làm việc trong tòa nhà mới khổng lồ. Thủ tướng Merkel nhấn mạnh rằng nước Đức “cần một dịch vụ tình báo đối ngoại mạnh mẽ và hiệu quả hơn bao giờ hết”. Chủ nghĩa khủng bố quốc tế, các cấu trúc tội phạm có tổ chức toàn cầu, cũng như an ninh mạng và phổ biến vũ khí hạt nhân là một trong những thách thức mà BND đang hướng tới.

BND thu thập và đánh giá thông tin về nhiều lĩnh vực như khủng bố quốc tế, phổ biến WMD (vũ khí hủy diệt hàng loạt) và chuyển giao bất hợp pháp công nghệ, tội phạm có tổ chức, buôn bán vũ khí và ma túy, rửa tiền, di cư bất hợp pháp và chiến tranh thông tin. Là cơ quan tình báo nước ngoài duy nhất của Đức, BND tập hợp cả tình báo quân sự và dân sự. Tuy nhiên, Kommando Strategische Aufklrung (Bộ chỉ huy trinh sát chiến lược) của Lực lượng vũ trang Đức cũng hoàn thành nhiệm vụ này, nhưng không phải là cơ quan tình báo. Có sự hợp tác chặt chẽ giữa BND và Kommando Strategische Aufklrung.

Có một thời gian mà không ai được cho là biết BND thậm chí còn tồn tại. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, trụ sở BND nằm khuất trong thị trấn Pullach, phía nam Munich. Một địa điểm không tồi cho một cơ quan chính phủ hoạt động bí mật và được cho là đảm bảo an ninh cho nước Đức. Để tăng sự chấp nhận của công chúng đối với một cơ quan không còn xa lạ với những trục trặc và bê bối, BND đã thay đổi cách giải quyết. 

Việc đặt trụ sở mới rộng rãi, có kiến trúc hơi buồn tẻ ở trung tâm thủ đô nước Đức là một tuyên bố rõ ràng, và triển lãm khai mạc tại trung tâm du khách năm 2019 thậm chí còn hơn thế. Trung tâm mở cửa từ đầu năm 2019 và được coi là duy nhất trên thế giới, một sự thật mà BND, được kiểm soát bởi văn phòng thủ tướng Đức, rất tự hào. Từ “cơ quan bí mật” không phải là từ mà khoảng 6.500 nhân viên của BND muốn nghe. Cơ quan này muốn minh bạch. Nằm gần Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên nổi tiếng thế giới của Berlin, BND đã cố gắng tạo ra bảo tàng của riêng mình bằng cách mở một cuộc triển lãm.

Một tảng đá nguyên khối khổng lồ được gọi là “The Thing” (Das Ding) trang trí sân trung tâm của trụ sở mới của nghệ sĩ Stefan Sous đến từ Düsseldorf.

Với hơn 120 cuộc triển lãm, trung tâm thu hút du khách bằng cách tiếp cận tương tác, đa phương tiện, cực kỳ hiện đại. Điểm nhấn là bức tường LED hai tầng rộng 72 mét vuông khiến căn phòng giống như một cung thiên văn. 

Toàn cảnh 3D hơi xanh, lung linh với các chấm và đường được chiếu sáng rực rỡ được thiết kế để khơi dậy trí tưởng tượng của mọi người. Du khách không thể mua máy bay không người lái hoặc micro để bí mật nghe hàng xóm của họ, nhưng họ có thể tham quan những sản phẩm kinh điển từ thế giới gián điệp. Một số món đồ trông giống như chúng được lấy từ bộ phim James Bond thập niên 1970, bao gồm một đôi giày trông thông thường với phần gót có thể tháo rời được tích hợp một khoang ẩn rỗng bên trong. Triển lãm có sự xuất hiện của áp phích bộ phim “Spy Today, Die Tomorrow”. 

Những ánh đèn sân khấu sáng choang làm nổi bật hình ảnh khuôn mẫu của một điệp viên mật bao quanh bởi những phụ nữ xinh đẹp. Một tấm áp phích phim được sửa đổi một chút với sự tham gia của hai ngôi sao Lex Barker và Maria Perschy trong bộ phim “Spy Today, Die Tomorrow” năm 1967 cho thấy BND không ngại tự giễu cợt chính mình. 

Khu vực triển lãm BND có tổng diện tích hơn 400 mét vuông, vừa chuyên nghiệp vừa cung cấp thông tin - bao gồm thông tin được tìm thấy trên các trụ hình chữ nhật giúp mọi người hình dung về cơ sở pháp lý mà cơ quan hoạt động và tổ chức nào kiểm soát nó. Một chiếc áo tự sát là bằng chứng hữu hình cho thấy các sĩ quan BND đôi khi chấp nhận liều mạng.

Các cuộc triển lãm cũng bao gồm các hệ thống tên lửa đất đối không di động được sử dụng trong vùng chiến sự, được gọi là MANPAD. Một chiếc áo phao cỡ trẻ em phù hợp với vùng biển khơi là lời nhắc nhở về những gì diễn ra hàng ngày trên con đường tị nạn ở Địa Trung Hải. Bất cứ ai muốn xem kỹ hơn cuộc triển lãm BND trị giá 2,8 triệu USD ở Berlin nên lên kế hoạch trước. 

Vì lý do bảo mật, nó chỉ mở cho các nhóm đã đăng ký. Về lâu dài, cơ quan này có kế hoạch thay đổi chính sách mở cửa để mọi người có thể ghé qua bất cứ khi nào họ muốn, giống như họ làm ở Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên gần đó.