Những thách thức của Bộ tứ

Kể từ những năm 2000, tình hình an ninh xung quanh Nhật Bản và cả Ấn Độ đã thay đổi, khi Trung Quốc không ngừng tăng cường hoạt động trên toàn khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Cơ chế Đối thoại an ninh 4 bên (Bộ tứ - QUAD) được cho là có vai trò quan trọng trong việc đối phó với thách thức này.

Hai nước Bộ tứ là Nhật Bản và Ấn Độ đều đang phải đối phó với vấn đề Trung Quốc từng bước tăng cường sự hiện diện và hoạt động ở khu vực gần biên giới. Xung quanh quần đảo Senkaku (mà Bắc Kinh gọi là Điếu Ngư) Trung Quốc đã triển khai lực lượng bảo vệ bờ biển và tăng cường hoạt động hằng năm. Nếu như năm 2011, chỉ có 12 tàu Trung Quốc được xác định ở khu vực tiếp giáp với vùng biển xung quanh đảo này thì đến năm 2019, số lượng tàu đã lên tới 1.097 chiếc. Khu vực biên giới Ấn - Trung cũng ghi nhận sự gia tăng hoạt động đáng kể của phía Trung Quốc. Năm 2011, Ấn Độ ghi nhận 213 vụ xâm nhập biên giới chung giữa hai nước thì đến năm 2019 đã là 663 vụ.

Trung Quốc được cho là sử dụng các dự án cơ sở hạ tầng ở nước ngoài – trong khuôn khổ Sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI) - để không ngừng mở rộng ảnh hưởng. Những quốc gia tiếp nhận vốn đầu tư và các khoản cho vay lớn từ Trung Quốc sẽ do dự trong việc chỉ trích nước này ngay cả khi Bắc Kinh bất chấp các quy tắc quốc tế.

Những thách thức của Bộ tứ -0
Chiến cơ F-35 thuộc lực lượng phòng vệ Nhật Bản.

Trung Quốc cũng đang sử dụng “ngoại giao vaccine” để thúc đẩy thiện chí tại các nước tiếp nhận, bất kể kết quả của các hoạt động đầu tư, hỗ trợ đó ra sao. Ngay cả tại các nước phát triển như Nhật Bản và Australia, Trung Quốc cũng sử dụng phương pháp kiểm soát kinh tế này. Ví dụ, khi Australia kiên quyết yêu cầu tiến hành một cuộc điều tra quốc tế để xác định nguồn gốc của đại dịch COVID-19, Trung Quốc đã lập tức trì hoãn nhập khẩu các mặt hàng của Australia như rượu vang và tôm hùm. Sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc là vũ khí lợi hại để Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng và cuối cùng là mở rộng biên giới mềm.

Các tuyên bố chung của cả hai hội nghị thượng đỉnh Bộ tứ tháng 3 và tháng 9-2021 đều khẳng định rằng, một trật tự tự do, rộng mở, dựa trên luật lệ sẽ đáp ứng những thách thức đối với trật tự hàng hải dựa trên luật lệ, bao gồm cả ở Biển Đông và biển Hoa Đông. Lập trường này mang ý nghĩa to lớn vì Trung Quốc đã cố gắng thay đổi hiện trạng bằng vũ lực và liên tục thách thức các quy tắc quốc tế. Các nước Bộ tứ cần lấp đầy khoảng trống quyền lực bằng cách duy trì cán cân quân sự. Để làm được điều này, các nước Bộ tứ sẽ phải tăng ngân sách quốc phòng và đây không phải là nhiệm vụ dễ dàng. Do đó, việc tổ chức lại hệ thống an ninh là điều quan trọng cần làm hơn lúc này.

Trong một thời gian dài, hệ thống “trục bánh xe và các nan hoa” đã giúp duy trì trật tự ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Trong hệ thống này, “trục bánh xe” là Mỹ và “nan hoa” là các đồng minh của Mỹ như Nhật Bản, Australia, Philippines, Thái Lan và Hàn Quốc. Một đặc điểm của hệ thống hiện tại là sự phụ thuộc đáng kể vào Mỹ. Ví dụ, mặc dù Nhật Bản và Australia đều là đồng minh của Mỹ, nhưng không có liên minh Nhật Bản - Australia. Trong giai đoạn 2011-2020, Trung Quốc tăng chi tiêu quân sự tới 76% trong khi Mỹ giảm chi tiêu 10%.

Ngay cả khi chi tiêu quân sự của Mỹ lớn gấp 3 lần so với Trung Quốc thì hệ thống “trục bánh xe và các nan hoa” hiện tại vẫn sẽ không đủ. Kết quả là, một hệ th ống an ninh dựa trên mạng lưới mới đang hình thành. Các đồng minh và đối tác của Mỹ hợp tác và chia sẻ gánh nặng an ninh với Mỹ. Nhiều thỏa thuận hợp tác song phương, 3 bên, 4 bên hoặc đa phương khác, chẳng hạn như Mỹ - Nhật - Ấn; Nhật - Ấn - Australia; Australia - Anh - Mỹ (AUKUS); Ấn - Australia - Indonesia; Ấn - Australia - Pháp; Mỹ - Ấn - Israel – UAE đang tạo ra một mạng lưới hợp tác an ninh. Trong trường hợp này, Bộ tứ là một ví dụ về hợp tác và chia sẻ gánh nặng an ninh khu vực.

Nếu các nước Bộ tứ phối hợp tốt với nhau thì họ có thể buộc Trung Quốc phải giăng ra cùng lúc nhiều mặt trận để từ đó ngăn cản việc “mở rộng” của nước này. Các kiểu hợp tác này mang lại một biện pháp duy trì cán cân quân sự ngay cả khi chi tiêu quân sự của Trung Quốc đang gia tăng với tốc độ nhanh chóng.

Trong trường hợp này, năng lực tấn công là chìa khóa. Trong một thời gian dài, không có quốc gia nào ngoại trừ Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ sở hữu vũ khí có đủ khả năng tấn công Trung Quốc. Hiện tại, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia đều lên kế hoạch phát triển năng lực tấn công tầm xa từ 1.000-2.000km, chẳng hạn như tên lửa hành trình, máy bay phản lực F-35 với bom định vị và tên lửa hành trình. Nếu Australia sắp tới sở hữu các tàu ngầm hạt nhân có khả năng tấn công tầm xa - theo thỏa thuận an ninh AUKUS, Mỹ và Anh sẽ hỗ trợ Australia mua và duy trì 8 tàu ngầm hạt nhân - thì lực lượng hải quân Australia có thể mở rộng phạm vi hoạt động ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và có khả năng chống lại mối đe dọa từ trong khu vực.

Tuy nhiên, mối đe dọa từ một đối thủ như Trung Quốc gắn liền với sức mạnh kinh tế - tài chính. Do Trung Quốc có nền kinh tế hùng mạnh và ngân sách dồi dào nên quá trình hiện đại hóa quân sự của nước này vượt trội các nước khác. Đó là lý do giải thích vì sao nỗ lực phi quân sự là điều cần thiết để làm giảm lợi thế kinh tế của Trung Quốc. Cách được lựa chọn, đó là các nước Bộ tứ phải tích hợp các nỗ lực kinh tế và giảm bớt sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Việc tách rời và đa dạng hóa chuỗi cung ứng và thị trường là nhiệm vụ cần thiết. Nhật Bản đã bắt đầu làm như vậy. Nước này đã di dời các nhà máy từ Trung Quốc sang Đông Nam Á, Nam Á và số lượng công dân Nhật Bản sinh sống ở Trung Quốc đã giảm từ 150.399 người năm 2012 xuống còn 111.769 người năm 2020. Đồng thời, số lượng người Nhật Bản sinh sống ở Mỹ tăng từ 410.973 người năm 2012 lên 426.354 người năm 2020. Nhật Bản đã dành 2,2 tỷ USD trong gói kích thích kinh tế năm 2020 để giúp các nhà sản xuất trong nước chuyển dây chuyền sản xuất ra khỏi Trung Quốc.

Ngọc Lan (Tổng hợp)

Các tin khác

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Tác động của việc UAE rút khỏi OPEC

Từ ngày 1/5, Các tiểu vương quốc Arab Thống Nhất (UAE) thống báo rút khỏi Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và cơ chế OPEC+. Việc lựa chọn rút khỏi tổ chức sau gần 60 năm là thành viên ở thời điểm này được coi là cú sốc với “cartel dầu mỏ” do Saudi Arabia dẫn đầu bấy lâu nay, và cả với hệ thống cung ứng năng lượng thế giới.

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Trung Đông: Các bên nỗ lực tháo gỡ bế tắc

Những ngày qua, Tổng thống Mỹ liên tục đưa ra nhiều thay đổi bất ngờ trong nỗ lực tháo gỡ bế tắc ở Iran. Sau khi cho rằng Iran vẫn chưa “trả giá đủ lớn”, ngày 5/5, ông đưa ra cái gọi là Dự án Tự do, để giúp các tàu và thủy thủ đoàn bị mắc kẹt thoát khỏi Vịnh Persic, nhưng cũng nhằm làm suy yếu sự kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Một cuộc so găng ở độ cao 550km

Bình minh ngày 24/2/2022 không chỉ được đánh dấu bằng tiếng xích xe tăng Nga gầm rú vượt qua biên giới Ukraine, mà còn bởi một “cú đánh bồi” lạnh lùng và vô hình trên không gian mạng. Đúng một giờ trước khi phát súng đầu tiên nổ ra, mã độc AcidRain đã âm thầm đánh sập mạng vệ tinh của Viasat, khiến hàng nghìn modem trở thành những khối nhựa vô dụng. Một phần hệ thống liên lạc chỉ huy của Ukraine lập tức tê liệt, 5.800 turbine điện gió ở Đức mất kết nối điều khiển từ xa, hàng chục nghìn thuê bao internet ở Pháp, Hungary, Hy Lạp và Ba Lan mất kết nối. Đó là buổi sáng khiến thế giới hiểu ra: bầu trời thấp không còn là vùng trung lập, mà đã trở thành chiến trường.

Vịnh Aden lại dậy sóng

Vịnh Aden lại dậy sóng

Một loạt tàu thương mại bị cướp biển khống chế trên vùng biển Somalia và vịnh Aden chỉ trong khoảng 2 tuần, từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5/2026. Đây là tốc độ leo thang chưa từng thấy kể từ thập kỷ trước - thời điểm hành lang hàng hải này trở thành nỗi kinh hoàng của ngành vận tải biển toàn cầu. Điều gì đã kéo “bóng ma hải tặc” trở lại, và tại sao đúng vào lúc này?

Những thông điệp từ nước Anh

Những thông điệp từ nước Anh

Giữa lúc quan hệ Anh - Mỹ đang trải qua thử thách nghiêm trọng, chuyến thăm kéo dài 4 ngày của Quốc vương Charles III tới Washington nhân kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập đã mang theo nhiều thông điệp quan trọng về “mối quan hệ đặc biệt” giữa hai bên.

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Liên hợp quốc tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký Antonio Guterres: Cuộc đua ngắn hay dài nhất?

Ngày 21 và 22/4 vừa qua, 4 ứng cử viên cho chức Tổng Thư ký Liên hợp quốc đã trải qua các phiên đối thoại trực tiếp trước Đại Hội đồng - sự kiện được ví như “một trong những cuộc phỏng vấn xin việc khắt khe nhất thế giới”. Cuộc đua thay thế ông Antonio Guterres, người kết thúc nhiệm kỳ ngày 31/12/2026, đang bước vào giai đoạn quyết định.

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Colombia: “Hòa bình toàn diện” hay “chiến tranh toàn phần”?

Thỏa thuận hòa bình mang tính bước ngoặt năm 2016 giữa Chính phủ Colombia và lực lượng nổi dậy lớn nhất ở Mỹ Latin đã thành công ở một số khía cạnh: Lực lượng vũ trang Cách mạng Colombia (FARC) đồng ý hạ vũ khí và bạo lực từng tàn phá đất nước đã giảm đáng kể.

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Chiến tranh hiện đại và sự phụ thuộc trí tuệ nhân tạo

Cuộc xung đột diễn ra tại Trung Đông cho thấy mức độ phụ thuộc ngày càng cao của quân đội Mỹ và Israel vào trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự, đặc biệt là trong việc xác định mục tiêu và lập kế hoạch tấn công.

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Vận tải biển tránh Hormuz, chọn lối Panama

Hormuz bị phong tỏa đẩy chuỗi cung ứng toàn cầu vào thế đảo lộn, khiến các hãng vận tải đổ dồn qua kênh đào Panama và chấp nhận trả phí ưu tiên cao chưa từng có để tránh rủi ro chậm trễ.

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Khi UAE rời khỏi OPEC...

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thông báo, kể từ ngày 1/5, nước này rời khỏi Tổ chức Các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sau 60 năm là thành viên, giáng một đòn nặng nề vào tổ chức này, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nguồn cung lớn nhất lịch sử.

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Quốc hội gỡ “khó” từ đất đai đến thuế: Mở lối cho dòng chảy nguồn lực

Chỉ với 12 ngày làm việc, nhưng Kỳ họp thứ Nhất Quốc hội khóa XVI đã thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quan trọng: đó là, tập trung kiện toàn bộ máy Nhà nước, bầu các chức danh lãnh đạo cao cấp; kịp thời thể chế hóa nhiều chủ trương, chính sách thành pháp luật để triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; đồng thời, quyết định các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trong đó có nhiều nhiệm vụ gấp rút, cấp bách; thông qua 9 luật và 31 nghị quyết.

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Cuộc bầu cử đầu tiên của người Gaza sau hơn 2 thập kỷ, diễn ra tại thành phố Deir al-Balah hôm 26/4, đã chứng kiến thắng lợi nghiêng về những ứng viên được cho là có liên hệ với Chính quyền Palestine (PA). Nhưng, đằng sau kết quả ấy vẫn là những câu hỏi thực chất chưa có lời đáp về năng lực quản trị và vai trò của PA trong một cục diện mà họ hầu như bị gạt ra ngoài lề.

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Eo biển Hormuz và “cơn địa chấn” năng lượng

Những chuyến tàu dầu bắt đầu khựng lại ở eo biển Hormuz, khi cuộc xung đột Iran nổ ra đang khiến cả thế giới như nín thở. “Chúng ta đang đối mặt với mối đe dọa an ninh năng lượng lớn nhất trong lịch sử”, ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đã thốt lên như vậy và nó không phải là lời nói quá.

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

EU chính thức phê duyệt gói vay 90 tỷ euro cho Ukraine

Liên minh châu Âu (EU) hôm 23/4 đã phê duyệt gói vay 90 tỷ euro để giúp Ukraine đáp ứng các nhu cầu kinh tế và quân sự trong 2 năm, theo tuyên bố của Síp, Chủ tịch luân phiên của EU. Đồng thời, phê duyệt một loạt biện pháp trừng phạt mới đối với Nga.

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu và cuộc chiến Trung Đông

Châu Âu đang ở vị thế vô cùng khó xử trong cuộc xung đột Mỹ/Israel - Iran. Họ vừa không phải là bên ra quyết định có ảnh hưởng đến cuộc chiến, vừa không phải là bên trung gian hòa giải có ảnh hưởng đáng kể. Châu Âu chỉ là bên ngoài cuộc, bất lực trong việc can thiệp và là nạn nhân gánh chịu những tổn thất không ngừng lan rộng.

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

Nước Anh và những trăn trở kéo dài từ một cuộc “ly hôn”

10 năm sau “cuộc ly hôn” thế kỷ, nước Anh vẫn chưa tìm thấy bình yên hậu Brexit. Giữa những hệ lụy kinh tế kéo dài và một nghịch lý là làn sóng mong muốn quay lại EU ngày càng dâng cao trong dư luận, Thủ tướng Keir Starmer đứng trước bài toán nan giải: làm sao để thực hiện lời hứa về một “nước Anh toàn cầu” mà không làm ngơ trước sự đảo chiều tư tưởng của công chúng.

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Sự mệt mỏi bắt đầu len lỏi ở Điện Capitol

Những dấu hiệu mệt mỏi, mất kiên nhẫn đang len lỏi trong hàng ngũ Đảng Cộng hòa trước diễn biến ngày càng khó kiểm soát của cuộc chiến với Iran. Giữa áp lực kinh tế, sức ép cử tri và toan tính chính trị, liệu tín hiệu từ các nghị sĩ có thể thúc đẩy Nhà Trắng tiến nhanh hơn đến thỏa thuận chấm dứt chiến sự?

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Mỹ - Iran: Ngừng bắn và những kịch bản

Cùng với thỏa thuận ngừng bắn, cả Washington và Tehran đã đưa ra những tuyên bố chiến thắng trái ngược nhau. Kể từ ngày 28/2, ước tính Mỹ và Israel đã thực hiện hơn 13.000 cuộc tấn công vào các mục tiêu tại Iran, ban đầu chủ yếu nhắm vào các đơn vị quân sự, sau đó mở rộng thành 800 cuộc không kích nhằm vào các cơ sở hạ tầng công nghiệp quốc phòng trọng yếu, bao gồm đường sắt, đường bộ và cầu.

Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

Israel - Lebanon: Sự yên tĩnh mong manh

0 giờ ngày 17/4, lệnh ngừng bắn tạm thời 10 ngày giữa Israel và Lebanon có hiệu lực. Dù rất mong manh nhưng lệnh ngừng bắn được xem là một trong những nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh, mang lại hòa bình lâu dài cho khu vực Trung Đông.

“Cây cầu Islamabad” và triển vọng hòa bình cuộc xung đột Mỹ - Iran

“Cây cầu Islamabad” và triển vọng hòa bình cuộc xung đột Mỹ - Iran

Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng Iran gây ra hiệu ứng khốc liệt với kinh tế thế giới, việc Washington và Tehran cùng chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn tạm thời hôm 8/4 là “khoảng thở” quý giá cho toàn cầu. Đứng sau sự kiện này không phải những cường quốc phương Tây hay các nước Vùng Vịnh giàu có, mà là Pakistan - quốc gia đã khéo léo sử dụng vị thế đặc thù để kết nối hai đối thủ.