Những lá phiếu giữa đống đổ nát Gaza

Cuộc bỏ phiếu đầu tiên sau 2 thập kỷ

Trong gần 2 năm chiến tranh, Deir al-Balah trở thành nơi trú ẩn tương đối cho hàng triệu người Palestine bị trục xuất khỏi những vùng khác của Gaza. Thành phố chịu tổn thất từ các cuộc không kích - tháng 12/2024, Israel ném bom trực tiếp vào tòa nhà ủy ban thành phố, khiến Thị trưởng Diab al-Jarou và 10 nhân viên thiệt mạng ngay trong ca làm việc - nhưng không phải đối mặt với cuộc tấn công bộ binh như Rafah hay Gaza City.

Đó là lý do Deir al-Balah được chọn làm điểm thí điểm cho cuộc bầu cử hội đồng thành phố ngày 26/4/2026: cơ sở hạ tầng còn đủ nguyên vẹn để tổ chức bỏ phiếu, nhưng cử tri vẫn cảm nhận rõ ràng tác động thảm khốc của chiến tranh để có thể đưa ra quyết định phù hợp.

Khoảng 70.000 cử tri đủ điều kiện bỏ phiếu. Họ sẽ đưa ra lựa chọn của mình từ 4 nhóm ứng cử viên độc lập về mặt chính trị, bao gồm Hòa bình và Xây dựng, Deir al-Balah Đoàn kết, Tương lai Deir al-Balah và Phục hưng Deir al-Balah. Không có danh sách nào vận động tranh cử dưới danh nghĩa Hamas hay Fatah, dù nhiều ứng viên trong danh sách Phục hưng Deir al-Balah được xem là có liên hệ với Fatah - đảng cầm quyền của chính quyền Palestine. Hamas tuyên bố không tham gia bầu cử ở bất kỳ cấp độ nào, nhưng thừa nhận đã triển khai lực lượng cảnh sát dân sự để giữ trật tự quanh các địa điểm bỏ phiếu.

Cuộc bầu cử tại Deir al-Balah là lần đầu tiên người dân Gaza cầm trên tay lá phiếu kể từ năm 2006 và cũng là cuộc bầu cử đầu tiên của người Palestine (tức là bao gồm toàn bộ lãnh thổ Palestine, gồm cả Bờ Tây) kể từ khi chiến tranh Gaza bắt đầu hơn 2 năm trước. Nhưng, tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu tại Deir al-Balah chỉ đạt 22,7%, thấp hơn đáng kể so với mức 53,4% ở Bờ Tây diễn ra cùng ngày.

Con số này không gây bất ngờ nếu nhìn vào bối cảnh Gaza. Trao đổi với Reuters, nhà phân tích chính trị Hani al-Masri cho biết tỷ lệ cử tri đi bầu thấp ở Gaza cho thấy cuộc khủng hoảng nhân đạo đang diễn ra khiến việc bỏ phiếu không phải là ưu tiên hàng đầu và người dân đang tập trung vào việc sinh tồn hơn là các tiến trình chính trị.

Thực tế cũng cho thấy điều đó. Các cử tri của Deir al-Balah đi bỏ phiếu trong một bối cảnh mà ngay cả những điều kiện tối thiểu để tổ chức bầu cử cũng là vấn đề. Ủy ban Bầu cử Trung ương Palestine cho biết Israel không cho phép nhập khẩu hòm phiếu và giấy bỏ phiếu vào Gaza. Ủy ban phải ứng phó bằng cách sử dụng hòm phiếu gỗ tái chế và mực từ chiến dịch tiêm chủng năm ngoái. Các phòng bỏ phiếu được đặt tại sân vận động địa phương, trung tâm hỗ trợ phụ nữ và cơ sở y tế cũ.

Thông điệp từ những lá phiếu

Ủy ban Bầu cử Trung ương cho biết, khoảng 522.000 trong số 1,03 triệu người Palestine đủ điều kiện đã tham gia bỏ phiếu trên toàn lãnh thổ Palestine. So với con số này, vài chục nghìn cử tri tại Deir al-Balah là quá ít ỏi. Nhưng, ý nghĩa của cuộc bầu cử hôm 26/4 vượt ra ngoài ranh giới nhỏ hẹp của Deir al-Balah. Đây là lần đầu tiên chính quyền Palestine tổ chức bầu cử tại Gaza kể từ khi bị Hamas lật đổ năm 2007 - và thời điểm được chọn không phải ngẫu nhiên.

Trong gần 2 năm qua, các cuộc thảo luận quốc tế về “giai đoạn sau chiến tranh” tại Gaza phần lớn diễn ra không có sự tham gia của chính quyền Palestine. Kế hoạch ngừng bắn 20 điểm của Tổng thống Mỹ Donald Trump thiết lập một Hội đồng Hòa bình quốc tế và một ủy ban kỹ trị gồm các chuyên gia Palestine không được bầu cử, do cựu quan chức Liên hợp quốc Nickolay Mladenov dẫn dắt. Mô hình này loại bỏ cả Hamas lẫn Fatah - phong trào chính trị đứng sau chính quyền Palestine - khỏi cơ cấu quản trị tương lai của Gaza.

Theo các nhà phân tích, chính quyền Palestine có thể xem đây là một mối lo ngại hiện hữu: nếu Gaza được quản lý thành công bởi một ủy ban kỹ trị độc lập với chính quyền Ramallah, mô hình đó hoàn toàn có thể lan sang Bờ Tây. Trao đổi với Đài Al Jazeera, nhà phân tích chính trị Wesam Afifa - cựu giám đốc điều hành của Kênh truyền hình Al Aqsa của Hamas - thậm chí nói thẳng, cuộc bầu cử này là “nỗ lực tuyệt vọng của chính quyền Palestine nhằm khẳng định sự hiện diện, tính hợp pháp và sự tồn tại của mình trước cộng đồng quốc tế”.

Bằng cách tổ chức đồng thời bầu cử hội đồng địa phương ở 420 đơn vị tại Bờ Tây và thí điểm tại Deir al-Balah, Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas đang gửi đi một thông điệp: Gaza và Bờ Tây là một thể thống nhất về mặt hành chính và chính trị, và chỉ có chính quyền Palestine mới có thể đại diện cho điều đó.

Thông điệp này được truyền tải rõ ràng qua phát biểu của ông Abbas khi đi bỏ phiếu tại khu vực Al-Bireh gần Ramallah: “Gaza là phần không thể tách rời của nhà nước Palestine. Vì vậy, chúng tôi đã nỗ lực bằng mọi cách để đảm bảo bầu cử diễn ra tại Deir al-Balah, khẳng định sự thống nhất của hai phần đất nước”. Ông Rami Hamdallah, Chủ tịch Ủy ban Bầu cử Trung ương và là cựu Thủ tướng Palestine, cũng nhấn mạnh: "Chúng ta đang nói về việc kết nối Bờ Tây và Dải Gaza về mặt địa lý”.

Với chính quyền Palestine, Deir al-Balah được chọn vì không chỉ vì thành phố trung tâm Gaza này chịu ít thiệt hại do chiến tranh hơn so với các thành phố Gaza, Khan Yunis hoặc Rafah, giúp cho việc tổ chức bỏ phiếu trở nên khả thi. Deir al-Balah cũng nằm trong phần Dải Gaza mà Hamas vẫn đang quản lý, ở phía Tây của Đường Vàng chia đôi Gaza, tạo điều kiện cho chính quyền Palestine cắm cờ trên lãnh thổ của Hamas mà không cần tranh chấp khoảng 53% Dải Gaza mà quân đội Israel hiện đang kiểm soát.

Còn nhiều dấu hỏi về tương lai

Giữa những ngổn ngang ấy, kết quả sơ bộ công bố ngày 27/4 cho thấy nhóm Phục hưng Deir al-Balah vốn được xem là có sự hậu thuẫn từ Fatah và chính quyền Palestine, giành được 6 trong 15 ghế hội đồng thành phố. Hai nhóm “Tương lai Deir al-Balah”, “Hòa bình và Xây dựng” chia nhau phần còn lại. Trong khi đó, liên minh Deir al-Balah Đoàn kết - mà cư dân thành phố và các nhà phân tích nhìn nhận là có liên hệ với Hamas - chỉ giành được 2 ghế.

Kết quả hạn chế của nhóm “thân Hamas” được một số nhà quan sát đọc như một chỉ dấu về mức độ ủng hộ của tổ chức này tại Deir al-Balah sau 2 năm chiến tranh. Hamas, về phía mình, cũng đã gửi đi thông điệp sau kết quả kiểm phiếu sơ bộ. Người phát ngôn Hazem Qassem tuyên bố ngay: kết quả này “không có tác động gì đến các vấn đề quốc gia rộng lớn hơn”. Theo diễn ngôn ấy, tổ chức đang kiểm soát phân nửa lãnh thổ Gaza tuy không cản trở song cũng không thừa nhận tính chính danh của cuộc bầu cử này.

Trong khi đó, dưới góc nhìn của chính quyền Palestine, kết quả này là chỉ dấu cho thấy người dân Deir al-Balah vẫn muốn gắn kết sợi dây liên hệ chặt chẽ với Bờ Tây. Tuy nhiên, ngay cả khi các nhóm ứng viên được Ramallah ủng hộ chính thức giành chiến thắng, bài toán chính trị của chính quyền Palestine phức tạp hơn nhiều so với một cuộc bầu cử thành phố có thể giải quyết.

Trên thực tế, chính quyền Ramallah vẫn đang vật lộn với hàng loạt cuộc khủng hoảng song song: không thể trả lương đầy đủ do Israel tiếp tục giữ lại nguồn thu thuế; không thể ngăn chặn Israel tiếp tục mở rộng khu định cư và dựng thêm trạm kiểm soát quân sự ở Bờ Tây. Do đó, nhà bình luận về Trung Đông, Akram Atallah cho rằng, hội đồng thành phố mới sẽ không thể tạo ra thay đổi đáng kể chừng nào chưa có nguồn lực. Hiện tại, Israel vẫn tiếp tục kiểm soát danh mục hàng hóa nhập vào Gaza với lý do ngăn Hamas tiếp cận vật liệu sản xuất vũ khí, khiến ngay cả xi măng và ống nước cũng có  thể bị ách lại ở cửa khẩu.

Nhìn về tương lai, còn một bài toán cũng khó không kém: khả năng tương thích giữa hội đồng vừa được bầu với các thực thể mới. Theo kế hoạch hòa bình quốc tế, Gaza sẽ vận hành dưới sự giám sát của một "Hội đồng Hòa bình" và các ủy ban kỹ trị. Sự xuất hiện của một hội đồng dân cử tại Deir al-Balah sẽ tạo ra một bức tranh giao thoa quyền lực phức tạp. Liệu hội đồng này là sự bổ trợ cho ủy ban kỹ trị hay là sự xung đột về tính chính danh? Một ví dụ đơn giản: khi hội đồng thành phố Deir al-Balah ra quyết định về phân phối nước hay tái thiết đường sá, họ cần được phê duyệt từ đâu - từ Ramallah, hay từ ủy ban kỹ trị thuộc Hội đồng Hòa bình mà Mỹ đang thúc đẩy? Chưa có câu trả lời nào hé lộ.

Có thể thấy, con đường từ hòm phiếu Deir al-Balah đến một nền hành chính thống nhất cho toàn bộ Gaza vẫn còn rất dài. Sự thành công của hội đồng thành phố mới sẽ phụ thuộc vào 2 yếu tố: sự nới lỏng phong tỏa từ phía Israel để các nguồn lực tái thiết có thể chảy vào, và sự thiện chí hợp tác giữa ủy ban kỹ trị quốc tế với đội ngũ cán bộ địa phương vừa được bầu. Nếu không có các điều kiện ấy, những lá phiếu hôm thứ Bảy vừa qua có nguy cơ chỉ là những biểu tượng yếu ớt, không đem lại bất cứ tác động thay đổi nào cho tiến trình giải quyết cuộc khủng hoảng nhân đạo cũng như tìm ra lối đi tương lai cho người dân Gaza.