Những hoạt động nước ngoài của Bộ Tình báo và An ninh quốc gia Iran

Bộ Tình báo và an ninh quốc gia Iran (MOIS) đã thực hiện các hoạt động như thế ở bên ngoài lãnh thổ của họ tại các quốc gia có các cơ quan thi hành pháp luật mạnh và yếu, qua mặt cả các cơ quan tình báo khét tiếng…

Mục tiêu và các đối tượng bên ngoài Iran

MOIS là một trong những đối thủ đáng gờm của nhiều cơ quan tình báo thế giới, nhất là ở khu vực Trung Đông. Một trong những sở trường của tình báo Iran là phái khiển điệp viên dưới các bình phong khác nhau xâm nhập vào các nước đối tượng. Trong đó, chú trọng sử dụng các cơ quan ngoại giao như một trung tâm thu thập tin tức tình báo và chuẩn bị các chiến dịch hành động tình báo...     

Nhắm mục tiêu vào thành phần phản động đã là một đặc điểm then chốt của các hoạt động bên ngoài của Iran. Thế lực được Iran ủy nhiệm là các tay súng hoặc chuyên gia hậu cần của Hezbollah. Trong vòng một thập niên qua (2011-2021), các điệp viên và người được Iran ủy quyền tiếp tục tấn công các thành phần bất đồng chính kiến. Trong số 42 trường hợp như vậy thì có 21 trường hợp là nhắm vào những người mang 2 quốc tịch hoặc công dân gốc Iran sống hợp pháp ở hải ngoại.

Các hoạt động bên ngoài của Iran thường nhắm vào những lợi ích của Israel. Không chỉ Israel, Iran cũng nhắm vào người Do Thái nói chung. Các đặc vụ Iran và người ủy nhiệm của họ đã tiến hành nhiều hoạt động do thám nhằm vào người Do Thái tại Azerbaijan, Bulgaria, Cyprus, Đức, Ấn Độ, Nepal, Nigeria và Mỹ, bao gồm do thám các trung tâm văn hóa, giáo đường Do Thái và khách du lịch. Đối tượng ngoại giao bị nhắm đến ở Israel, Saudi Arabia, UAE, Anh và Mỹ. Trong vòng 10 năm qua, 24 vụ nhắm đến các lợi ích phương Tây (Mỹ, Đức) và hàng loạt quốc gia khác. 

Trong nhiều năm Iran đã triển khai nhiều hoạt động, lúc liên quan đến Lực lượng Quds, lúc khác liên quan đến MOIS, thường sử dụng các nhà ngoại giao hoặc hoạt động dưới vỏ bọc ngoại giao. Các nhà ngoại giao Iran đã tham gia sâu vào 2 vụ đánh bom trong 2 năm 1992, 1994 vào Đại sứ quán Israel và trung tâm cộng đồng Do Thái AMIA ở Buenos Aires. Năm 1987, một báo cáo tình báo Mỹ lưu ý rằng “Cục 210 của Bộ Ngoại giao Iran đóng vai trò là trung tâm hoạt động chính cho việc điều phối các sĩ quan tình báo Iran ở hải ngoại”.

Báo cáo này còn tiết lộ: “Lực lượng vệ binh cách mạng là tác nhân chủ lực cho các hoạt động Iran ở Lebanon, sử dụng các nguồn ngoại giao cũng như các tổ chức tình báo nhằm tiến hành những hoạt động ám sát”. Ngoài ra, Iran cũng triển khai các đặc vụ mang 2 quốc tịch (công dân Iran và một nước khác, hoặc 2 quốc tịch ngoài Iran).

Trong những năm qua, điệp viên hai quốc tịch của Iran đã hoạt động ở Afghanistan, Bỉ, Canada, Colombia, Đức, Iraq, Lebanon, Na Uy, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Tunisia, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ. Những đặc vụ kép và không phải người gốc Iran sẽ đi và dùng giấy thông hành không gốc Iran, họ sử dụng cùng thẻ SIM cho các hoạt động ở nhiều quốc gia. Trong một số trường hợp, họ dùng giấy thông hành Iran để vào các nước không yêu cầu thị thực đối với những người mang hộ chiếu Iran. Ngoài ra, Iran đã dùng lực lượng Hezbollah nhằm thay mặt mình để tiến hành 20 hoạt động nước ngoài.

Các loại hoạt động nước ngoài

Trong vòng 10 năm qua, những âm mưu gây hấn phương Tây của Iran đã buộc các chuyên gia an ninh Mỹ và Châu Âu cùng xem xét lại những đánh giá lâu nay về những giới hạn giả định từ các hoạt động hải ngoại của Iran. Năm 2011, Giám đốc Tình báo quốc gia Mỹ khi đó là ông James Clapper đã làm chứng trước Quốc hội rằng, “một số quan chức Iran đã thay đổi các tính toán của họ và sẵn sàng tiến hành các vụ tấn công sâu hơn trên lục địa Mỹ khi nhận thức các hành động của Mỹ đang đe dọa chế độ họ”.

Vài năm sau đó, đặc vụ FBI đã bắt giữ 2 đặc vụ Hezbollah là Ali Kourani và Samer el-Debek tại New York. Ali Kourani chịu trách nhiệm do thám các cơ quan chính phủ Mỹ ở New York cùng các sân bay ở New York và Toronto; trong khi el-Debek trinh sát các lợi ích Mỹ và Israel cũng như khu vực kênh đào Panama (Panama). Ali Kourani thừa nhận với FBI rằng mình là thành viên của Cánh khủng bố thuộc Tổ chức thánh chiến Hồi giáo của Hezbollah (Đơn vị 910)”. 

Kourani giải thích rằng mặc dù đơn vị 910 thường xuyên báo cáo tình hình cho Tổng thư ký Hezbollah là Hassan Nasrallah, nhưng người Iran cũng để mắt tới việc này. Kourani nói thêm rằng trong trường hợp Mỹ và Iran xảy ra chiến tranh, thì các thế lực nằm vùng ở Mỹ sẽ hành động. Nếu Mỹ thực hiện các hành động giấu tên chống lại Hezbollah thì bản thân Nasrallah hoặc các lợi ích Iran cũng sẽ được kích hoạt để hành động.

Tháng 1- 2019, Liên minh Châu Âu (EU) cũng tái xem xét những đánh giá của mình về những hoạt động hải ngoại của Iran, chỉ đích danh Ban giám đốc an ninh nội địa của MOIS cùng với 2 quan chức của cơ quan này sau khi các chính phủ Đan Mạch, Hà Lan và Pháp cáo buộc MOIS tiến hành các âm mưu ám sát ở Châu Âu. Ngoại trưởng Đan Mạch cho rằng “EU cần nhất trí để có các hành động trừng phạt chống lại MOIS không để tái diễn các vụ giết người trên đất Âu”.

Các chiến thuật hải ngoại của MOIS

Các hoạt động hải ngoại của Iran thường dùng dao, vũ khí nhỏ và chất nổ, hay các chất an thần. Những năm gần đây còn xuất hiện các công cụ mạng để trinh sát và nhắm mục tiêu. Năm 2012, Monica Witt, nguyên chuyên gia tình báo của Không lực Mỹ, đã tham dự một trong các hội nghị tại  Iran và được tình báo nước này tuyển dụng. Năm 2019, Bộ Tư pháp Mỹ đã truy tố Witt với cáo buộc bà tham gia vào nghiên cứu các nhân viên USIC và dùng thông tin đó để tập hợp thành “gói mục tiêu”. Witt vẫn trốn truy nã và có tên trong danh sách truy nã của FBI. 

Bộ Tài chính Mỹ cũng đã nhắm mục tiêu vào một công ty mạng có trụ sở ở Iran đã làm việc với Vệ binh cách mạng hồi giáo Iran (IRGC) và MOIS nhằm truy cập vào các hệ thống máy tính của những nhân viên phản gián Mỹ hiện tại và đã nghỉ hưu, cấy phần mềm độc hại vào máy tính của họ. Qua rà soát mô hình đi lại của các điệp viên Iran cho thấy họ dùng hộ chiếu giả. Phương thức hiện hành của họ là dùng tư cách 2 quốc tịch để đi lại với hộ chiếu không phải Iran.

Theo một báo cáo được soạn bởi Bộ phận nghiên cứu liên bang của Thư viện Quốc hội Mỹ thì MOIS phải chịu trách nhiệm cho các hoạt động mật, kể từ khi thành lập vào năm 1990, lực lượng Quds đã thực hiện các hoạt động ám sát ngoài lãnh thổ Iran.

Báo cáo có đoạn: “Theo hiến pháp Iran thì tất cả các tổ chức phải chia sẻ thông tin với MOIS. Cơ quan này sẽ giám sát mọi hoạt động mật trong nội bộ, còn lực lượng Quds sẽ thực hiện các hoạt động hải ngoại như phá hoại, ám sát và gián điệp. Mặc dù hoạt động độc lập nhưng lực lượng Quds cũng chia sẻ thông tin với MOIS”.

Báo cáo của Thư viện Quốc hội Mỹ chỉ rõ: “MOIS tập trung vào giám sát và ám sát các phần tử phản động trong, ngoài nước; trong khi lực lượng Quds tập trung vào các hoạt động quân sự và bán quân sự mật ngoài lãnh thổ Iran bao gồm ám sát các cá nhân nước ngoài, cũng như đào tạo các tổ chức phiến quân, thu thập thông tin về những khu vực lợi ích của Iran”. 

Báo The New York Times dẫn nguồn tin rò rỉ từ các bức điện tín của Iran cho thấy cái gọi là Cáp Iran, hé lộ rằng MOIS là một tổ chức tình báo rất có năng lực nhưng thỉnh thoảng đã bị lu mờ bởi IRGC và Tổ chức tình báo IRGC hết sức mới mẻ được thành lập vào năm 2009 sau thất bại của “Cách mạng xanh”.  Ngày nay, các quan chức cao cấp IRGC đang đảm nhiệm nhiều trọng trách.

Dự báo các xu hướng hoạt động hải ngoại tương lai

Việc bầu ông Ebrahim Raisia làm Tổng thống Iran đã thể hiện một bước đi quan trọng trong việc củng cố quyền lực ở IRGC. Báo cáo của Viện Tony Blair về thay đổi toàn cầu kết luận: “IRGC sẽ đóng một vai trò then chốt trong việc chuyển giao suôn sẻ nhà lãnh đạo tối cao kế tiếp”. 

IRGC được trao quyền cũng sẽ nỗ lực bảo vệ cách mạng, tăng các hoạt động ám sát nhắm mục tiêu nước ngoài, các âm mưu do thám, bắt cóc cũng như tấn công. Khi EU tố cáo Iran tiến hành các âm mưu ám sát trong khối của mình, Ngoại trưởng Iran khi đó là ông Javad Zarif đã vặn lại: “Việc cáo buộc Iran sẽ không miễn trừ trách nhiệm của EU chứa chấp những kẻ khủng bố”. 

Nguồn tin tình báo cho thấy Iran đang triển khai các nhóm phiến quân Shi`a từ khắp nơi trên thế giới nhằm sẵn sàng đợi lệnh hành động của Iran.