Nhật Bản nới quy định xuất khẩu quốc phòng

Theo Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế - HSS (Vương quốc Anh), việc Nhật Bản nới lỏng đáng kể các hạn chế đối với xuất khẩu quốc phòng sẽ tạo ra những cơ hội thương mại và ngoại giao quan trọng. Nhưng, trước hết, họ cần giải quyết các vấn đề về năng lực công nghiệp quốc phòng.

Nới lỏng dần dần

Cuối tháng 4/2026, nội các của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã sửa đổi các quy định hạn chế xuất khẩu thiết bị và công nghệ quốc phòng của Nhật Bản bằng việc điều chỉnh 3 nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng theo đề xuất của liên minh cầm quyền - đảng Dân chủ Tự do (LDP), được sự ủng hộ của đảng Duy tân Nhật Bản (JIP).

Nhật Bản nới quy định xuất khẩu quốc phòng -0
Nhật Bản bán cho Philippines Radar kiểm soát không phận J/FPS-3.

Động thái này bao gồm việc bãi bỏ quy định trước đây vốn chỉ cho phép Nhật Bản chuyển giao các sản phẩm quốc phòng hoàn chỉnh thuộc 5 loại thiết bị phi sát thương: cứu hộ, vận tải, cảnh báo, giám sát và rà phá thủy lôi. Chính phủ đặt mục tiêu tăng cường xuất khẩu quốc phòng, từ đó củng cố khả năng răn đe của Tokyo, nâng cao cơ sở công nghiệp quốc phòng của đất nước và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Việc nới lỏng đáng kể các quy định diễn ra sau nhiều năm Nhật Bản nỗ lực từng bước giảm bớt những hạn chế tự áp đặt đối với việc chuyển giao quốc phòng. Bước đi lớn nhất diễn ra vào năm 2014, khi Thủ tướng Shinzo Abe đưa ra 3 nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng. Tháng 3/2024, chính quyền Kishida đã cho phép xuất khẩu máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo được phát triển theo Chương trình không quân chiến đấu toàn cầu (GCAP) - chương trình hợp tác giữa Italy, Nhật Bản và Anh, sang các nước thứ ba. Chính quyền hiện tại của bà Takaichi đã coi việc bãi bỏ 5 loại thiết bị phi sát thương này là một trong những chính sách an ninh cốt lõi, như đã nêu trong thỏa thuận liên minh LDP - JIP.

Ngoài việc bãi bỏ 5 loại thiết bị phi sát thương, hướng dẫn sửa đổi chia thiết bị và công nghệ quốc phòng thành 2 nhóm cơ bản: vũ khí và năng lực phi sát thương. Không có hạn chế xuất khẩu đối với thiết bị phi sát thương, trong khi xuất khẩu thiết bị sát thương sẽ được cho phép đối với 17 quốc gia mà Nhật Bản có Hiệp định chuyển giao thiết bị và công nghệ (ETTA). Bản sửa đổi cũng cho phép chuyển giao vũ khí được phát triển và sản xuất chung với các quốc gia khác và bán cho nước thứ ba vũ khí được sản xuất theo giấy phép tại Nhật Bản.

Tuy nhiên, nếu bên mua tiềm năng tham gia xung đột vũ trang, Tokyo sẽ chỉ cho phép bán trong những trường hợp ngoại lệ (và sản phẩm liên quan đến GCAP sẽ không được bán cho các quốc gia đang có chiến tranh trong mọi trường hợp). Các hướng dẫn sửa đổi cũng sẽ giữ nguyên yêu cầu phải có sự phê chuẩn của Hội đồng An ninh quốc gia đối với mọi loại vũ khí được xuất khẩu lần đầu.

Giám sát của Quốc hội đối với xuất khẩu quốc phòng là một vấn đề nhạy cảm về chính trị. Theo hướng dẫn mới, chính phủ chỉ cần thông báo cho Quốc hội việc chuyển giao vũ khí sau khi Hội đồng An ninh quốc gia đánh giá rằng việc đó có thể được thông qua. Tuy nhiên, các đảng đối lập đã đệ trình đề xuất yêu cầu thông báo trước với Quốc hội.

Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy sự ủng hộ ngày càng tăng từ công chúng Nhật Bản đối với vai trò mở rộng của nước này như một nhà xuất khẩu quốc phòng. Một cuộc thăm dò ghi nhận 68% người được hỏi ủng hộ việc Tokyo “thúc đẩy” xuất khẩu thiết bị quốc phòng, trong khi một cuộc thăm dò năm 2013, 66% phản đối bất kỳ sự nới lỏng nào đối với xuất khẩu quốc phòng.

Lý do chiến lược

Mục tiêu chính của việc bãi bỏ 5 loại thiết bị phi sát thương và đơn giản hóa các hướng dẫn xuất khẩu là để tăng xuất khẩu quốc phòng. Mặc dù đã sửa đổi 3 nguyên tắc vào năm 2014, nhưng xuất khẩu các sản phẩm hoàn chỉnh kể từ đó vẫn chỉ giới hạn ở 3 radar J/FPS-3 cố định và 1 radar J/TPS-P14 di động sang Philippines vào năm 2020, cùng với thỏa thuận phát triển và sản xuất chung 11 khinh hạm lớp Mogami được nâng cấp với Australia vào năm 2025.

Tuy nhiên, sự quan tâm từ nước ngoài đối với các nền tảng quốc phòng của Nhật Bản ngày càng gia tăng, như Indonesia muốn mua tàu ngầm và khinh hạm đã qua sử dụng, Philippines quan tâm đến tên lửa đất đối không tầm trung Type-03 và New Zealand muốn mua khinh hạm lớp Mogami được nâng cấp.

Đề xuất sửa đổi các hướng dẫn cũng nêu rõ 2 động lực chiến lược: Thứ nhất, Tokyo đặt mục tiêu thông qua chuyển giao quốc phòng để tăng cường khả năng răn đe, năng lực phản ứng và khả năng tương tác với Mỹ cùng các đối tác chiến lược của nước này.

Việc chuyển giao radar cho Philippines đã góp phần giám sát các hoạt động của Trung Quốc ở phía Nam Biển Đông, trong khi việc cùng phát triển khinh hạm với Australia đã tăng cường khả năng phối hợp với Lực lượng Phòng vệ biển Nhật Bản, lực lượng đang vận hành các khinh hạm lớp Mogami. Sự hợp tác như vậy góp phần định hình một môi trường an ninh có lợi cho Nhật Bản bằng cách giải quyết thách thức chiến lược ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Thứ hai, Chính phủ Nhật Bản muốn củng cố nền tảng công nghiệp quốc phòng thông qua Chiến lược Quốc phòng năm 2022, vốn đã xác định tính bền vững và khả năng chống chịu, gồm kho dự trữ đạn dược và an ninh nhiên liệu, là một trong những năng lực chủ chốt cần được tăng cường cơ bản. Ngoài ra, những bất định liên quan đến cam kết của Mỹ đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cũng như việc Mỹ cần thúc đẩy nền tảng công nghiệp quốc phòng của riêng mình, ngày càng đòi hỏi ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản phải lập kế hoạch cho năng lực sản xuất bền vững.

Tính cấp bách càng tăng lên khi trong 20 năm qua, đã có hơn 100 công ty Nhật Bản rút khỏi lĩnh vực sản xuất quốc phòng do lợi nhuận thấp và lo ngại về uy tín, làm thu hẹp cơ sở cung ứng. Việc mở rộng cơ hội xuất khẩu một phần nhằm duy trì các nhà sản xuất còn lại bằng cách thúc đẩy quy mô kinh tế.

Việc chuyển giao quốc phòng thông qua phát triển và mua sắm chung, cũng như thông qua sản xuất theo giấy phép ở nước ngoài, có thể tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng quốc phòng Nhật Bản, đồng thời tạo thêm dư địa và phân tán năng lực sản xuất trên phạm vi quốc tế.

Ngọc Lan

Các tin khác

Ông Karim Khan, từ đỉnh cao ICC đến vực sâu bê bối

Ông Karim Khan, từ đỉnh cao ICC đến vực sâu bê bối

Việc Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) bỏ phiếu bãi nhiệm Công tố viên trưởng Karim Khan sau bê bối liên quan đến cáo buộc có hành vi sai trái về tình dục đã khép lại nhiệm kỳ đầy sóng gió của một trong những gương mặt nổi bật nhất của nền tư pháp quốc tế. Ít ai ngờ, sự nghiệp kéo dài hơn 3 thập kỷ của luật gia người Anh lại kết thúc theo cách như vậy.

Kỳ vọng gì ở tân Tổng Tư lệnh Quân đội Ukraine Mykhailo Drapatyi?

Kỳ vọng gì ở tân Tổng Tư lệnh Quân đội Ukraine Mykhailo Drapatyi?

Mới đây, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã bổ nhiệm Thiếu tướng Mykhailo Drapatyi làm Tổng Tư lệnh Lực lượng Vũ trang Ukraine, thay ông Oleksandr Syrskyi. Động thái này diễn ra giữa làn sóng biểu tình kéo dài gần một tuần yêu cầu ông Syrskyi từ chức và phục chức cựu Bộ trưởng Quốc phòng cho ông Mykhailo Fedorov. Dù được quân đội và giới chuyên gia hoan nghênh, quyết định này vẫn khiến nhiều nhà phân tích hoài nghi: Liệu ông Zelensky có tự làm suy yếu vị thế của mình khi đưa ra thay đổi chiến lược dưới áp lực đường phố?

Houthi lại dọa “khóa” Biển Đỏ, liệu thế giới có đường vòng?

Houthi lại dọa “khóa” Biển Đỏ, liệu thế giới có đường vòng?

Những cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Biển Đỏ một lần nữa đẩy một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới vào tình trạng bất ổn. Trong bối cảnh đó, các phương án thay thế từng giúp thương mại toàn cầu vượt qua nhiều cuộc khủng hoảng lại đang bộc lộ giới hạn, khiến dư địa ứng phó ngày càng thu hẹp.

Quốc gia vùng Vịnh mở rộng hợp tác an ninh

Quốc gia vùng Vịnh mở rộng hợp tác an ninh

Những cuộc trao đổi giữa Pakistan và Kuwait về khả năng mở rộng hợp tác quốc phòng cho thấy một chuyển động đáng chú ý trong cấu trúc an ninh khu vực: các quốc gia Vùng Vịnh đang chủ động đa dạng hóa đối tác, giảm phụ thuộc vào các trụ cột truyền thống và từng bước nâng cao năng lực tự chủ, trong bối cảnh địa chính trị nhiều biến động và thách thức phi truyền thống ngày càng gia tăng.

Xung đột Mỹ - Iran đang vượt tầm kiểm soát

Xung đột Mỹ - Iran đang vượt tầm kiểm soát

Xung đột giữa Mỹ và Iran đã chuyển từ giai đoạn ăn miếng trả miếng âm ỉ sang một diễn biến giống như chiến tranh toàn diện. Ngày 20/7 là ngày thứ 10 liên tiếp Mỹ tấn công các mục tiêu ở Iran, trong khi Tehran đáp trả bằng những đòn tấn công các mục tiêu Mỹ trong khu vực.

Nhật Bản tăng tốc xây dựng cơ quan tình báo quốc gia

Nhật Bản tăng tốc xây dựng cơ quan tình báo quốc gia

Trước sức ép an ninh phi truyền thống và cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, Nhật Bản đẩy nhanh kế hoạch lập cơ quan tình báo quốc gia tập trung đầu tiên sau Thế chiến II, nhằm nâng cấp năng lực phòng vệ, siết kiểm soát gián điệp và chủ động ứng phó các thách thức an ninh thế hệ mới.

Kỳ nghỉ “ma” và những chiếc bẫy tinh vi

Kỳ nghỉ “ma” và những chiếc bẫy tinh vi

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hồ Chí Minh đang mở rộng điều tra hàng loạt vụ án “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” thông qua hình thức ký kết hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ xảy ra tại nhiều doanh nghiệp du lịch trên địa bàn. Đến nay, gần 280 bị can đã bị khởi tố. Đằng sau vụ án là bi kịch của hàng ngàn nạn nhân lớn tuổi bị bòn rút đến đồng lương hưu cuối cùng, và cũng là cái giá đắt mà nhiều người trẻ có học thức phải trả khi tiếp tay cho tội phạm vì miếng bánh “hoa hồng” hậu hĩnh...

Ông Andy Burnham và hành trình trở thành Thủ tướng mới của Anh

Ông Andy Burnham và hành trình trở thành Thủ tướng mới của Anh

Ông Andy Burnham chính thức trở thành Thủ tướng mới của Anh hôm 20/7, thay thế ông Keir Starmer. Trong bài phát biểu nhận chức, ông cam kết mang lại hy vọng cho người dân và thách thức một nền văn hóa chính trị và mô hình kinh tế mà ông cho rằng “không hoạt động hiệu quả đối với người dân bình thường”.

“80 năm An ninh nhân dân - Lá chắn bình yên”

“80 năm An ninh nhân dân - Lá chắn bình yên”

Chuỗi sự kiện đặc biệt Gala “Tổ quốc bình yên” diễn ra từ ngày 11 đến ngày 14/6 tại TP Hồ Chí Minh, với điểm nhấn triển lãm “80 năm An ninh nhân dân - Lá chắn bình yên” đã để lại nhiều ấn tượng đặc sắc. Với 5 khu trưng bày, tái hiện chặng đường gần một thế kỷ của lực lượng An ninh nhân dân (ANND) dưới lá cờ vẻ vang của Đảng thông qua hệ thống tư liệu, hình ảnh, hiện vật, công nghệ hiện đại, đã trở thành tâm điểm thu hút đông đảo quần chúng nhân dân và du khách…

Nỗ lực ngăn cá độ bóng đá xâm nhập xóm làng

Nỗ lực ngăn cá độ bóng đá xâm nhập xóm làng

World Cup là sự kiện thể thao lớn nhất thế giới được đông đảo người hâm mộ quan tâm, theo dõi. Lợi dụng sự kiện này, các đối tượng tội phạm đã tổ chức, lôi kéo người dân tham gia đánh bạc, cá độ bóng đá dưới nhiều hình thức chung chi trực tiếp hoặc thông qua các ứng dụng trực tuyến và mạng xã hội. Hoạt động cờ bạc này không chỉ gây mất an ninh, trật tự, phát sinh tội phạm, mà còn đẩy nhiều con bạc vào cảnh nợ nần chồng chất, kinh tế gia đình rơi vào cảnh khánh kiệt, đặc biệt là tại các vùng nông thôn, biên giới...

Câu lạc bộ tiếng Anh đặc biệt của một nữ tướng công an

Câu lạc bộ tiếng Anh đặc biệt của một nữ tướng công an

Dù bận rộn với công việc chuyên môn nhưng niềm đam mê tiếng Anh và mong muốn được lan tỏa, kết nối với nhiều cán bộ công an các đơn vị, địa phương, cũng như những người lớn tuổi, chị đã thành lập câu lạc bộ (CLB) tiếng Anh online để giao lưu, kết nối, là nơi thực hành tiếng Anh cho chính mình và nhiều cán bộ, chiến sĩ khác. CLB ra đời trở thành cầu nối tinh thần, giúp nhiều người tự tin với việc học giao tiếp bằng tiếng Anh, đặc biệt là người lớn tuổi.

Hợp tác quốc tế - “lá chắn từ xa” trong công tác cảnh vệ

Hợp tác quốc tế - “lá chắn từ xa” trong công tác cảnh vệ

Mỗi chuyến thăm của nguyên thủ các nước tới Việt Nam, mỗi chuyến công tác nước ngoài của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước đều là thời khắc mà cán bộ, chiến sĩ Bộ Tư lệnh Cảnh vệ bước vào trận tuyến thầm lặng và cam go.

Người lính an ninh Tây Nguyên “Bốn cùng” với bà con

Người lính an ninh Tây Nguyên “Bốn cùng” với bà con

Để nắm tình hình và phối hợp đấu tranh ngăn chặn âm mưu phục hồi tổ chức của bọn phản động FULRO, các trinh sát thuộc Phòng An ninh nội địa, Công an tỉnh Gia Lai và công an các xã phía Tây trên địa bàn tỉnh thường xuyên bám địa bàn, thực hiện tốt phương châm “Bốn cùng” (cùng ăn, cùng ở, cùng lao động, cùng nói tiếng đồng bào) với nhân dân.

Lấy sự hài lòng của hành khách là thước đo

Lấy sự hài lòng của hành khách là thước đo

Chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi căn bản trong công tác quản lý xuất nhập cảnh tại Cục Quản lý xuất nhập cảnh, Bộ Công an. Những kết quả đạt được đã khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước và Bộ Công an trong việc ứng dụng khoa học công nghệ vào công tác bảo vệ an ninh quốc gia, quản lý xuất nhập cảnh và cải cách hành chính.

Dấu ấn của một đơn vị anh hùng

Dấu ấn của một đơn vị anh hùng

Đêm muộn. Trụ sở Cục An ninh điều tra, Bộ Công an vẫn sáng đèn. Trong phòng làm việc, các điều tra viên miệt mài bên hồ sơ với những chứng cứ và sơ đồ chuyên án. Ngoài hành lang, những cuộc điện thoại nối dài xuyên đêm, những bước chân khẩn trương của các tổ công tác chuẩn bị lên đường. Đằng sau ánh đèn ấy là cuộc đấu tranh không tiếng súng nhưng cam go, quyết liệt để bảo vệ an ninh quốc gia, bảo vệ sự bình yên của nhân dân và sự phát triển của đất nước.

Điểm mặt nguy cơ không tiếng súng

Điểm mặt nguy cơ không tiếng súng

Không còn là những nguy cơ bên lề, các thách thức an ninh phi truyền thống đang tác động trực tiếp tới ổn định quốc gia và trật tự toàn cầu. Từ môi trường, chuỗi cung ứng đến không gian số, những rủi ro ngày càng liên thông, đòi hỏi cách tiếp cận ứng phó tổng thể và bền vững hơn.

Trên chiến tuyến chống tội phạm từ không gian mạng

Trên chiến tuyến chống tội phạm từ không gian mạng

Vĩnh Long là địa bàn có đồng bào dân tộc Khmer chiếm hơn 10% dân số toàn tỉnh. Cùng với sự đa dạng về tín ngưỡng, tôn giáo và đời sống văn hóa phong phú, đây là nền tảng quan trọng để xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Tuy nhiên, các thế lực thù địch, phản động luôn tìm cách lợi dụng những vấn đề dân tộc, tôn giáo để tuyên truyền xuyên tạc, kích động, chia rẽ khối đoàn kết dân tộc.

Đảm bảo an ninh kinh tế giữa dòng chảy phát triển

Đảm bảo an ninh kinh tế giữa dòng chảy phát triển

Hải Phòng đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ với những cơ chế, chính sách đặc thù, những dự án chiến lược mang tầm quốc gia và dòng vốn đầu tư liên tục đổ về thành phố Cảng. Cùng với cơ hội là những thách thức mới đối với công tác bảo đảm an ninh kinh tế (ANKT). Trên mặt trận không tiếng súng ấy, Phòng An ninh Kinh tế (PA04) Công an thành phố Hải Phòng chủ động nhận diện nguy cơ từ sớm, từ xa, bảo vệ vững chắc nền tảng an ninh cho sự phát triển nhanh và bền vững của thành phố.