Nhật Bản nới quy định xuất khẩu quốc phòng

Theo Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế - HSS (Vương quốc Anh), việc Nhật Bản nới lỏng đáng kể các hạn chế đối với xuất khẩu quốc phòng sẽ tạo ra những cơ hội thương mại và ngoại giao quan trọng. Nhưng, trước hết, họ cần giải quyết các vấn đề về năng lực công nghiệp quốc phòng.

Nới lỏng dần dần

Cuối tháng 4/2026, nội các của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã sửa đổi các quy định hạn chế xuất khẩu thiết bị và công nghệ quốc phòng của Nhật Bản bằng việc điều chỉnh 3 nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng theo đề xuất của liên minh cầm quyền - đảng Dân chủ Tự do (LDP), được sự ủng hộ của đảng Duy tân Nhật Bản (JIP).

Nhật Bản nới quy định xuất khẩu quốc phòng -0
Nhật Bản bán cho Philippines Radar kiểm soát không phận J/FPS-3.

Động thái này bao gồm việc bãi bỏ quy định trước đây vốn chỉ cho phép Nhật Bản chuyển giao các sản phẩm quốc phòng hoàn chỉnh thuộc 5 loại thiết bị phi sát thương: cứu hộ, vận tải, cảnh báo, giám sát và rà phá thủy lôi. Chính phủ đặt mục tiêu tăng cường xuất khẩu quốc phòng, từ đó củng cố khả năng răn đe của Tokyo, nâng cao cơ sở công nghiệp quốc phòng của đất nước và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Việc nới lỏng đáng kể các quy định diễn ra sau nhiều năm Nhật Bản nỗ lực từng bước giảm bớt những hạn chế tự áp đặt đối với việc chuyển giao quốc phòng. Bước đi lớn nhất diễn ra vào năm 2014, khi Thủ tướng Shinzo Abe đưa ra 3 nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng. Tháng 3/2024, chính quyền Kishida đã cho phép xuất khẩu máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo được phát triển theo Chương trình không quân chiến đấu toàn cầu (GCAP) - chương trình hợp tác giữa Italy, Nhật Bản và Anh, sang các nước thứ ba. Chính quyền hiện tại của bà Takaichi đã coi việc bãi bỏ 5 loại thiết bị phi sát thương này là một trong những chính sách an ninh cốt lõi, như đã nêu trong thỏa thuận liên minh LDP - JIP.

Ngoài việc bãi bỏ 5 loại thiết bị phi sát thương, hướng dẫn sửa đổi chia thiết bị và công nghệ quốc phòng thành 2 nhóm cơ bản: vũ khí và năng lực phi sát thương. Không có hạn chế xuất khẩu đối với thiết bị phi sát thương, trong khi xuất khẩu thiết bị sát thương sẽ được cho phép đối với 17 quốc gia mà Nhật Bản có Hiệp định chuyển giao thiết bị và công nghệ (ETTA). Bản sửa đổi cũng cho phép chuyển giao vũ khí được phát triển và sản xuất chung với các quốc gia khác và bán cho nước thứ ba vũ khí được sản xuất theo giấy phép tại Nhật Bản.

Tuy nhiên, nếu bên mua tiềm năng tham gia xung đột vũ trang, Tokyo sẽ chỉ cho phép bán trong những trường hợp ngoại lệ (và sản phẩm liên quan đến GCAP sẽ không được bán cho các quốc gia đang có chiến tranh trong mọi trường hợp). Các hướng dẫn sửa đổi cũng sẽ giữ nguyên yêu cầu phải có sự phê chuẩn của Hội đồng An ninh quốc gia đối với mọi loại vũ khí được xuất khẩu lần đầu.

Giám sát của Quốc hội đối với xuất khẩu quốc phòng là một vấn đề nhạy cảm về chính trị. Theo hướng dẫn mới, chính phủ chỉ cần thông báo cho Quốc hội việc chuyển giao vũ khí sau khi Hội đồng An ninh quốc gia đánh giá rằng việc đó có thể được thông qua. Tuy nhiên, các đảng đối lập đã đệ trình đề xuất yêu cầu thông báo trước với Quốc hội.

Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy sự ủng hộ ngày càng tăng từ công chúng Nhật Bản đối với vai trò mở rộng của nước này như một nhà xuất khẩu quốc phòng. Một cuộc thăm dò ghi nhận 68% người được hỏi ủng hộ việc Tokyo “thúc đẩy” xuất khẩu thiết bị quốc phòng, trong khi một cuộc thăm dò năm 2013, 66% phản đối bất kỳ sự nới lỏng nào đối với xuất khẩu quốc phòng.

Lý do chiến lược

Mục tiêu chính của việc bãi bỏ 5 loại thiết bị phi sát thương và đơn giản hóa các hướng dẫn xuất khẩu là để tăng xuất khẩu quốc phòng. Mặc dù đã sửa đổi 3 nguyên tắc vào năm 2014, nhưng xuất khẩu các sản phẩm hoàn chỉnh kể từ đó vẫn chỉ giới hạn ở 3 radar J/FPS-3 cố định và 1 radar J/TPS-P14 di động sang Philippines vào năm 2020, cùng với thỏa thuận phát triển và sản xuất chung 11 khinh hạm lớp Mogami được nâng cấp với Australia vào năm 2025.

Tuy nhiên, sự quan tâm từ nước ngoài đối với các nền tảng quốc phòng của Nhật Bản ngày càng gia tăng, như Indonesia muốn mua tàu ngầm và khinh hạm đã qua sử dụng, Philippines quan tâm đến tên lửa đất đối không tầm trung Type-03 và New Zealand muốn mua khinh hạm lớp Mogami được nâng cấp.

Đề xuất sửa đổi các hướng dẫn cũng nêu rõ 2 động lực chiến lược: Thứ nhất, Tokyo đặt mục tiêu thông qua chuyển giao quốc phòng để tăng cường khả năng răn đe, năng lực phản ứng và khả năng tương tác với Mỹ cùng các đối tác chiến lược của nước này.

Việc chuyển giao radar cho Philippines đã góp phần giám sát các hoạt động của Trung Quốc ở phía Nam Biển Đông, trong khi việc cùng phát triển khinh hạm với Australia đã tăng cường khả năng phối hợp với Lực lượng Phòng vệ biển Nhật Bản, lực lượng đang vận hành các khinh hạm lớp Mogami. Sự hợp tác như vậy góp phần định hình một môi trường an ninh có lợi cho Nhật Bản bằng cách giải quyết thách thức chiến lược ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Thứ hai, Chính phủ Nhật Bản muốn củng cố nền tảng công nghiệp quốc phòng thông qua Chiến lược Quốc phòng năm 2022, vốn đã xác định tính bền vững và khả năng chống chịu, gồm kho dự trữ đạn dược và an ninh nhiên liệu, là một trong những năng lực chủ chốt cần được tăng cường cơ bản. Ngoài ra, những bất định liên quan đến cam kết của Mỹ đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cũng như việc Mỹ cần thúc đẩy nền tảng công nghiệp quốc phòng của riêng mình, ngày càng đòi hỏi ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản phải lập kế hoạch cho năng lực sản xuất bền vững.

Tính cấp bách càng tăng lên khi trong 20 năm qua, đã có hơn 100 công ty Nhật Bản rút khỏi lĩnh vực sản xuất quốc phòng do lợi nhuận thấp và lo ngại về uy tín, làm thu hẹp cơ sở cung ứng. Việc mở rộng cơ hội xuất khẩu một phần nhằm duy trì các nhà sản xuất còn lại bằng cách thúc đẩy quy mô kinh tế.

Việc chuyển giao quốc phòng thông qua phát triển và mua sắm chung, cũng như thông qua sản xuất theo giấy phép ở nước ngoài, có thể tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng quốc phòng Nhật Bản, đồng thời tạo thêm dư địa và phân tán năng lực sản xuất trên phạm vi quốc tế.

Ngọc Lan

Các tin khác

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chưa tìm được giải pháp hòa bình, eo biển Hormuz vẫn đang bị khóa chặt và tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đỏ liên tục bị lực lượng Houthi tấn công, thì việc mở ra tuyến hàng hải mới đi qua Bắc Cực trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Tây Ninh có vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, vừa có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu thuận lợi cho việc giao thương kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều khu công nghiệp phát triển mạnh thu hút hàng trăm ngàn người từ các tỉnh, thành khác và người nước ngoài đến lưu trú để sản xuất, kinh doanh. Lợi dụng điều này, các loại tội phạm về trật tự xã hội, sử dụng công nghệ cao, ma túy, cờ bạc, trộm cắp tài sản, “tín dụng đen”, xuất, nhập cảnh trái phép... hoạt động phức tạp.

Bài toán “làm mới” và thách thức từ những rạn nứt cũ

Bài toán “làm mới” và thách thức từ những rạn nứt cũ

Ngày 7/8, ông Abelardo de la Espriella tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Colombia với cam kết “làm mới” đất nước, khôi phục trật tự và thúc đẩy tăng trưởng. Nhưng, phía sau những lời hứa mạnh mẽ ấy là một Colombia đang bị chia rẽ sâu sắc, các nhóm vũ trang chuẩn bị cho khả năng đối đầu mới và gánh nặng ngân sách không dễ cắt giảm.

Cần nhiều hơn một chiếc ô, trong thế giới ngày càng bất ổn

Cần nhiều hơn một chiếc ô, trong thế giới ngày càng bất ổn

Việc Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký thỏa thuận phòng thủ chung, ngày 7/8, không chỉ tạo thêm một cơ chế hợp tác quân sự ở Trung Đông. Quan trọng hơn, thỏa thuận cho thấy các cường quốc khu vực đang tìm cách xây dựng thêm những tầng bảo đảm an ninh trong bối cảnh môi trường chiến lược ngày càng bất ổn.