Nhật Bản nới quy định xuất khẩu quốc phòng

Theo Viện nghiên cứu chiến lược quốc tế - HSS (Vương quốc Anh), việc Nhật Bản nới lỏng đáng kể các hạn chế đối với xuất khẩu quốc phòng sẽ tạo ra những cơ hội thương mại và ngoại giao quan trọng. Nhưng, trước hết, họ cần giải quyết các vấn đề về năng lực công nghiệp quốc phòng.

Nới lỏng dần dần

Cuối tháng 4/2026, nội các của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã sửa đổi các quy định hạn chế xuất khẩu thiết bị và công nghệ quốc phòng của Nhật Bản bằng việc điều chỉnh 3 nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng theo đề xuất của liên minh cầm quyền - đảng Dân chủ Tự do (LDP), được sự ủng hộ của đảng Duy tân Nhật Bản (JIP).

Nhật Bản nới quy định xuất khẩu quốc phòng -0
Nhật Bản bán cho Philippines Radar kiểm soát không phận J/FPS-3.

Động thái này bao gồm việc bãi bỏ quy định trước đây vốn chỉ cho phép Nhật Bản chuyển giao các sản phẩm quốc phòng hoàn chỉnh thuộc 5 loại thiết bị phi sát thương: cứu hộ, vận tải, cảnh báo, giám sát và rà phá thủy lôi. Chính phủ đặt mục tiêu tăng cường xuất khẩu quốc phòng, từ đó củng cố khả năng răn đe của Tokyo, nâng cao cơ sở công nghiệp quốc phòng của đất nước và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Việc nới lỏng đáng kể các quy định diễn ra sau nhiều năm Nhật Bản nỗ lực từng bước giảm bớt những hạn chế tự áp đặt đối với việc chuyển giao quốc phòng. Bước đi lớn nhất diễn ra vào năm 2014, khi Thủ tướng Shinzo Abe đưa ra 3 nguyên tắc về chuyển giao thiết bị và công nghệ quốc phòng. Tháng 3/2024, chính quyền Kishida đã cho phép xuất khẩu máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo được phát triển theo Chương trình không quân chiến đấu toàn cầu (GCAP) - chương trình hợp tác giữa Italy, Nhật Bản và Anh, sang các nước thứ ba. Chính quyền hiện tại của bà Takaichi đã coi việc bãi bỏ 5 loại thiết bị phi sát thương này là một trong những chính sách an ninh cốt lõi, như đã nêu trong thỏa thuận liên minh LDP - JIP.

Ngoài việc bãi bỏ 5 loại thiết bị phi sát thương, hướng dẫn sửa đổi chia thiết bị và công nghệ quốc phòng thành 2 nhóm cơ bản: vũ khí và năng lực phi sát thương. Không có hạn chế xuất khẩu đối với thiết bị phi sát thương, trong khi xuất khẩu thiết bị sát thương sẽ được cho phép đối với 17 quốc gia mà Nhật Bản có Hiệp định chuyển giao thiết bị và công nghệ (ETTA). Bản sửa đổi cũng cho phép chuyển giao vũ khí được phát triển và sản xuất chung với các quốc gia khác và bán cho nước thứ ba vũ khí được sản xuất theo giấy phép tại Nhật Bản.

Tuy nhiên, nếu bên mua tiềm năng tham gia xung đột vũ trang, Tokyo sẽ chỉ cho phép bán trong những trường hợp ngoại lệ (và sản phẩm liên quan đến GCAP sẽ không được bán cho các quốc gia đang có chiến tranh trong mọi trường hợp). Các hướng dẫn sửa đổi cũng sẽ giữ nguyên yêu cầu phải có sự phê chuẩn của Hội đồng An ninh quốc gia đối với mọi loại vũ khí được xuất khẩu lần đầu.

Giám sát của Quốc hội đối với xuất khẩu quốc phòng là một vấn đề nhạy cảm về chính trị. Theo hướng dẫn mới, chính phủ chỉ cần thông báo cho Quốc hội việc chuyển giao vũ khí sau khi Hội đồng An ninh quốc gia đánh giá rằng việc đó có thể được thông qua. Tuy nhiên, các đảng đối lập đã đệ trình đề xuất yêu cầu thông báo trước với Quốc hội.

Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy sự ủng hộ ngày càng tăng từ công chúng Nhật Bản đối với vai trò mở rộng của nước này như một nhà xuất khẩu quốc phòng. Một cuộc thăm dò ghi nhận 68% người được hỏi ủng hộ việc Tokyo “thúc đẩy” xuất khẩu thiết bị quốc phòng, trong khi một cuộc thăm dò năm 2013, 66% phản đối bất kỳ sự nới lỏng nào đối với xuất khẩu quốc phòng.

Lý do chiến lược

Mục tiêu chính của việc bãi bỏ 5 loại thiết bị phi sát thương và đơn giản hóa các hướng dẫn xuất khẩu là để tăng xuất khẩu quốc phòng. Mặc dù đã sửa đổi 3 nguyên tắc vào năm 2014, nhưng xuất khẩu các sản phẩm hoàn chỉnh kể từ đó vẫn chỉ giới hạn ở 3 radar J/FPS-3 cố định và 1 radar J/TPS-P14 di động sang Philippines vào năm 2020, cùng với thỏa thuận phát triển và sản xuất chung 11 khinh hạm lớp Mogami được nâng cấp với Australia vào năm 2025.

Tuy nhiên, sự quan tâm từ nước ngoài đối với các nền tảng quốc phòng của Nhật Bản ngày càng gia tăng, như Indonesia muốn mua tàu ngầm và khinh hạm đã qua sử dụng, Philippines quan tâm đến tên lửa đất đối không tầm trung Type-03 và New Zealand muốn mua khinh hạm lớp Mogami được nâng cấp.

Đề xuất sửa đổi các hướng dẫn cũng nêu rõ 2 động lực chiến lược: Thứ nhất, Tokyo đặt mục tiêu thông qua chuyển giao quốc phòng để tăng cường khả năng răn đe, năng lực phản ứng và khả năng tương tác với Mỹ cùng các đối tác chiến lược của nước này.

Việc chuyển giao radar cho Philippines đã góp phần giám sát các hoạt động của Trung Quốc ở phía Nam Biển Đông, trong khi việc cùng phát triển khinh hạm với Australia đã tăng cường khả năng phối hợp với Lực lượng Phòng vệ biển Nhật Bản, lực lượng đang vận hành các khinh hạm lớp Mogami. Sự hợp tác như vậy góp phần định hình một môi trường an ninh có lợi cho Nhật Bản bằng cách giải quyết thách thức chiến lược ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Thứ hai, Chính phủ Nhật Bản muốn củng cố nền tảng công nghiệp quốc phòng thông qua Chiến lược Quốc phòng năm 2022, vốn đã xác định tính bền vững và khả năng chống chịu, gồm kho dự trữ đạn dược và an ninh nhiên liệu, là một trong những năng lực chủ chốt cần được tăng cường cơ bản. Ngoài ra, những bất định liên quan đến cam kết của Mỹ đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cũng như việc Mỹ cần thúc đẩy nền tảng công nghiệp quốc phòng của riêng mình, ngày càng đòi hỏi ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản phải lập kế hoạch cho năng lực sản xuất bền vững.

Tính cấp bách càng tăng lên khi trong 20 năm qua, đã có hơn 100 công ty Nhật Bản rút khỏi lĩnh vực sản xuất quốc phòng do lợi nhuận thấp và lo ngại về uy tín, làm thu hẹp cơ sở cung ứng. Việc mở rộng cơ hội xuất khẩu một phần nhằm duy trì các nhà sản xuất còn lại bằng cách thúc đẩy quy mô kinh tế.

Việc chuyển giao quốc phòng thông qua phát triển và mua sắm chung, cũng như thông qua sản xuất theo giấy phép ở nước ngoài, có thể tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng quốc phòng Nhật Bản, đồng thời tạo thêm dư địa và phân tán năng lực sản xuất trên phạm vi quốc tế.

Ngọc Lan

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.