Nhật Bản: Hợp tác quốc phòng gây sức ép lên giới hạn Hiến pháp

Báo Nikkei Asia mới đây đã có bài phân tích về sự hợp tác quốc phòng mới giữa Nhật Bản và một số nước châu Âu, nhận định rằng “hợp tác với Anh và Italy buộc Nhật Bản phải xem xét lại các hạn chế của hiến pháp nước này đối với xuất khẩu vũ khí”.

Cách khoảng 1 giờ đi tàu từ trung tâm thành phố Tokyo, 2 tòa tháp văn phòng 5 tầng ở vùng ngoại ô yên tĩnh Akishima là trung tâm của ngành công nghiệp động cơ phản lực của Nhật Bản. Bên trong, 2.000 nhân viên của IHI, nhà sản xuất động cơ phản lực lớn nhất Nhật Bản, thiết kế mọi thứ từ turbine cho máy bay phản lực thương gia đến module quạt cho máy bay chở khách Airbus và Boeing.

Trong căn phòng được bảo vệ an ninh cao ở tòa tháp phía Tây, một dự án mới đã bắt đầu. Ở đó, những nhân viên mới được tuyển dụng đang thiết kế động cơ tàng hình tiên tiến cho một trong những dự án quốc phòng lớn nhất thời hậu chiến của Nhật Bản: Máy bay chiến đấu thế thế thứ 6. Chương trình không quân chiến đấu toàn cầu (GCAP), một dự án 3 quốc gia gồm Nhật Bản, Anh và Italy, sẽ trở thành xương sống của lực lượng không quân Nhật Bản trong tương lai.

Nhật Bản: Hợp tác quốc phòng gây sức ép lên giới hạn Hiến pháp -0
Mô hình chiến cơ của GCAP tại một buổi trưng bày.

Với dự kiến máy bay sẽ được bàn giao vào năm 2035, các chuyên gia kỳ vọng nguyên mẫu sẽ được chế tạo vào khoảng năm 2029, các chuyến bay thử nghiệm sẽ bắt đầu vào năm 2030 và bắt đầu sản xuất hàng loạt vào năm 2031.

Trong khi đưa ra cho mình một thời gian biểu đầy tham vọng, 3 quốc gia đối tác hy vọng sẽ tạo ra máy bay chiến đấu dễ dàng hơn, đủ khả năng chi trả bằng cách chia sẻ chi phí vì máy bay phản lực quân sự tiên tiến có giá cực kỳ đắt đỏ.

GCAP, tập hợp 3 tập đoàn hàng không hàng đầu thế giới gồm BAE Systems của Anh, Leonardo của Italy và

Mitsubishi Heavy Industries (MHI) của Nhật Bản - là vấn đề khá nhạy cảm về mặt chính trị ở Nhật Bản. Không giống như các đối tác của mình, Nhật Bản là một quốc gia chủ yếu theo chủ nghĩa hòa bình, kể từ khi kết thúc Thế chiến II, và đã có những giới hạn hiến pháp nghiêm ngặt đối với việc sản xuất, xuất khẩu vũ khí.

Khi GCAP được công bố vào tháng 12/2022, IHI, công ty chưa từng phát triển động cơ máy bay chiến đấu trước khi ký hợp đồng làm việc với MHI trong dự án này, đã gặp khó khăn trong việc tuyển dụng kỹ sư. Tuy nhiên, thay vì khó khăn trong tuyển dụng, IHI đã chào đón số lượng đơn xin ứng tuyển nhiều hơn dự kiến, một dấu hiệu cho thấy sự kỳ thị của công chúng đối với các dự án quân sự có thể đang giảm bớt. Atsushi Sato, Giám đốc điều hành IHI giám sát hoạt động kinh doanh động cơ hàng không, vũ trụ và quốc phòng của công ty, cho biết “An ninh quốc gia gần như là tiêu đề trên báo chí mỗi ngày”.

Sato nói: “Những người trẻ tuổi từng đến với chúng tôi hy vọng chế tạo động cơ cho máy bay chở khách toàn cầu. Trước đây, có rất ít người trẻ muốn làm việc trong ngành kinh doanh quốc phòng. Bây giờ, nhiều người đã đến với chúng tôi. Họ biết rõ việc chúng tôi tham gia vào việc phát triển máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo”.

GCAP là dự án hàng đầu trong chính sách quốc phòng ngày càng chủ động của Chính phủ Nhật Bản, một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm thay đổi di sản hòa bình của Nhật Bản trong bối cảnh môi trường quốc tế ngày càng bị đe dọa. Tháng 12/2022, cùng tháng dự án được công bố, Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida đã công bố kế hoạch chi tiêu quốc phòng trị giá 43 nghìn tỷ yên (300 tỷ USD) cho đến năm 2027, vượt kế hoạch xây dựng quốc phòng 5 năm trước đó tới 56%. Sự gia tăng này có thể sẽ đưa Nhật Bản vào top 5 quốc gia chi tiêu quân sự nhiều nhất thế giới, tăng so với vị trí thứ 9 của năm trước đó.

Cuối cùng, theo chiến lược an ninh quốc gia cũng được công bố vào tháng 12 năm ngoái, Nhật Bản nỗ lực thay đổi thành quốc gia tự chịu trách nhiệm chính về phòng thủ quốc gia và đóng vai trò lớn hơn nhiều trong môi trường an ninh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Và, để GCAP thành công, Chính phủ Nhật Bản sẽ cần phải xem xét lại nhiều hạn chế trong hiến pháp do Mỹ soạn thảo sau khi kết thúc Thế chiến II. Hiến pháp này đặt ra các hạn chế đối với các dự án quốc phòng trong đó Điều 9 cấm rõ ràng việc Nhật Bản triển khai lực lượng quân đội. Trong quá trình chuyển đổi hiện nay, ngành công nghiệp quốc phòng của Nhật Bản vốn chỉ quen hoạt động trong nước phải học cách cộng tác xuyên biên giới, số hóa các hoạt động và tiếp thị sản phẩm của mình trên quy mô toàn cầu.

Chính phủ cũng đang xem xét việc sửa đổi các hạn chế lâu dài đối với việc xuất khẩu vũ khí để cho phép bán máy bay ra nước ngoài. Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết theo chương trình xây dựng quốc phòng 5 năm gần đây nhất, doanh số bán các mặt hàng quân sự ra nước ngoài sẽ giúp giảm chi phí sản xuất và nghiên cứu, đồng thời “có hiệu quả trong việc đảm bảo sự tăng trưởng của ngành công nghiệp quốc phòng thông qua việc mở rộng thị trường thiết bị quốc phòng”. Rào cản là việc xuất khẩu như vậy sẽ thách thức những cách diễn giải trước đây trong hiến pháp hòa bình.

Điều khiến GCAP trở nên khác thường và thách thức đối với Nhật Bản là sự cộng tác với các tập đoàn nước ngoài. Đối tác BAE và Leonardo đều có hàng thập kỷ kinh nghiệm trong lĩnh vực máy bay quân sự. GCAP trở nên thách thức hơn bởi thực tế là mục tiêu quân sự của 3 nước rất khác nhau. Nhật Bản thiên về phòng thủ, trong khi Italy và Anh đều có quân đội tấn công đã tham chiến trên khắp thế giới, gần đây nhất là chiến trường Afghanistan. Cả Anh và Italy đều muốn bán máy bay GCAP cho các nước khác để bù đắp chi phí phát triển ước tính lên tới hàng chục tỷ USD và phát triển quan hệ an ninh với các nước khác. Thế nhưng, Nhật Bản, với chính sách hạn chế xuất khẩu vũ khí, sẽ phải đưa ra quan điểm của mình đối với việc liệu máy bay được chế tạo bằng linh kiện của Nhật Bản có thể bán ra nước ngoài hay không.

Huy Thông (Tổng hợp)

Các tin khác

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chưa tìm được giải pháp hòa bình, eo biển Hormuz vẫn đang bị khóa chặt và tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đỏ liên tục bị lực lượng Houthi tấn công, thì việc mở ra tuyến hàng hải mới đi qua Bắc Cực trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Tây Ninh có vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, vừa có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu thuận lợi cho việc giao thương kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều khu công nghiệp phát triển mạnh thu hút hàng trăm ngàn người từ các tỉnh, thành khác và người nước ngoài đến lưu trú để sản xuất, kinh doanh. Lợi dụng điều này, các loại tội phạm về trật tự xã hội, sử dụng công nghệ cao, ma túy, cờ bạc, trộm cắp tài sản, “tín dụng đen”, xuất, nhập cảnh trái phép... hoạt động phức tạp.