Nhật Bản: Hợp tác quốc phòng gây sức ép lên giới hạn Hiến pháp

Báo Nikkei Asia mới đây đã có bài phân tích về sự hợp tác quốc phòng mới giữa Nhật Bản và một số nước châu Âu, nhận định rằng “hợp tác với Anh và Italy buộc Nhật Bản phải xem xét lại các hạn chế của hiến pháp nước này đối với xuất khẩu vũ khí”.

Cách khoảng 1 giờ đi tàu từ trung tâm thành phố Tokyo, 2 tòa tháp văn phòng 5 tầng ở vùng ngoại ô yên tĩnh Akishima là trung tâm của ngành công nghiệp động cơ phản lực của Nhật Bản. Bên trong, 2.000 nhân viên của IHI, nhà sản xuất động cơ phản lực lớn nhất Nhật Bản, thiết kế mọi thứ từ turbine cho máy bay phản lực thương gia đến module quạt cho máy bay chở khách Airbus và Boeing.

Trong căn phòng được bảo vệ an ninh cao ở tòa tháp phía Tây, một dự án mới đã bắt đầu. Ở đó, những nhân viên mới được tuyển dụng đang thiết kế động cơ tàng hình tiên tiến cho một trong những dự án quốc phòng lớn nhất thời hậu chiến của Nhật Bản: Máy bay chiến đấu thế thế thứ 6. Chương trình không quân chiến đấu toàn cầu (GCAP), một dự án 3 quốc gia gồm Nhật Bản, Anh và Italy, sẽ trở thành xương sống của lực lượng không quân Nhật Bản trong tương lai.

Nhật Bản: Hợp tác quốc phòng gây sức ép lên giới hạn Hiến pháp -0
Mô hình chiến cơ của GCAP tại một buổi trưng bày.

Với dự kiến máy bay sẽ được bàn giao vào năm 2035, các chuyên gia kỳ vọng nguyên mẫu sẽ được chế tạo vào khoảng năm 2029, các chuyến bay thử nghiệm sẽ bắt đầu vào năm 2030 và bắt đầu sản xuất hàng loạt vào năm 2031.

Trong khi đưa ra cho mình một thời gian biểu đầy tham vọng, 3 quốc gia đối tác hy vọng sẽ tạo ra máy bay chiến đấu dễ dàng hơn, đủ khả năng chi trả bằng cách chia sẻ chi phí vì máy bay phản lực quân sự tiên tiến có giá cực kỳ đắt đỏ.

GCAP, tập hợp 3 tập đoàn hàng không hàng đầu thế giới gồm BAE Systems của Anh, Leonardo của Italy và

Mitsubishi Heavy Industries (MHI) của Nhật Bản - là vấn đề khá nhạy cảm về mặt chính trị ở Nhật Bản. Không giống như các đối tác của mình, Nhật Bản là một quốc gia chủ yếu theo chủ nghĩa hòa bình, kể từ khi kết thúc Thế chiến II, và đã có những giới hạn hiến pháp nghiêm ngặt đối với việc sản xuất, xuất khẩu vũ khí.

Khi GCAP được công bố vào tháng 12/2022, IHI, công ty chưa từng phát triển động cơ máy bay chiến đấu trước khi ký hợp đồng làm việc với MHI trong dự án này, đã gặp khó khăn trong việc tuyển dụng kỹ sư. Tuy nhiên, thay vì khó khăn trong tuyển dụng, IHI đã chào đón số lượng đơn xin ứng tuyển nhiều hơn dự kiến, một dấu hiệu cho thấy sự kỳ thị của công chúng đối với các dự án quân sự có thể đang giảm bớt. Atsushi Sato, Giám đốc điều hành IHI giám sát hoạt động kinh doanh động cơ hàng không, vũ trụ và quốc phòng của công ty, cho biết “An ninh quốc gia gần như là tiêu đề trên báo chí mỗi ngày”.

Sato nói: “Những người trẻ tuổi từng đến với chúng tôi hy vọng chế tạo động cơ cho máy bay chở khách toàn cầu. Trước đây, có rất ít người trẻ muốn làm việc trong ngành kinh doanh quốc phòng. Bây giờ, nhiều người đã đến với chúng tôi. Họ biết rõ việc chúng tôi tham gia vào việc phát triển máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo”.

GCAP là dự án hàng đầu trong chính sách quốc phòng ngày càng chủ động của Chính phủ Nhật Bản, một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm thay đổi di sản hòa bình của Nhật Bản trong bối cảnh môi trường quốc tế ngày càng bị đe dọa. Tháng 12/2022, cùng tháng dự án được công bố, Thủ tướng Nhật Bản Fumio Kishida đã công bố kế hoạch chi tiêu quốc phòng trị giá 43 nghìn tỷ yên (300 tỷ USD) cho đến năm 2027, vượt kế hoạch xây dựng quốc phòng 5 năm trước đó tới 56%. Sự gia tăng này có thể sẽ đưa Nhật Bản vào top 5 quốc gia chi tiêu quân sự nhiều nhất thế giới, tăng so với vị trí thứ 9 của năm trước đó.

Cuối cùng, theo chiến lược an ninh quốc gia cũng được công bố vào tháng 12 năm ngoái, Nhật Bản nỗ lực thay đổi thành quốc gia tự chịu trách nhiệm chính về phòng thủ quốc gia và đóng vai trò lớn hơn nhiều trong môi trường an ninh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Và, để GCAP thành công, Chính phủ Nhật Bản sẽ cần phải xem xét lại nhiều hạn chế trong hiến pháp do Mỹ soạn thảo sau khi kết thúc Thế chiến II. Hiến pháp này đặt ra các hạn chế đối với các dự án quốc phòng trong đó Điều 9 cấm rõ ràng việc Nhật Bản triển khai lực lượng quân đội. Trong quá trình chuyển đổi hiện nay, ngành công nghiệp quốc phòng của Nhật Bản vốn chỉ quen hoạt động trong nước phải học cách cộng tác xuyên biên giới, số hóa các hoạt động và tiếp thị sản phẩm của mình trên quy mô toàn cầu.

Chính phủ cũng đang xem xét việc sửa đổi các hạn chế lâu dài đối với việc xuất khẩu vũ khí để cho phép bán máy bay ra nước ngoài. Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết theo chương trình xây dựng quốc phòng 5 năm gần đây nhất, doanh số bán các mặt hàng quân sự ra nước ngoài sẽ giúp giảm chi phí sản xuất và nghiên cứu, đồng thời “có hiệu quả trong việc đảm bảo sự tăng trưởng của ngành công nghiệp quốc phòng thông qua việc mở rộng thị trường thiết bị quốc phòng”. Rào cản là việc xuất khẩu như vậy sẽ thách thức những cách diễn giải trước đây trong hiến pháp hòa bình.

Điều khiến GCAP trở nên khác thường và thách thức đối với Nhật Bản là sự cộng tác với các tập đoàn nước ngoài. Đối tác BAE và Leonardo đều có hàng thập kỷ kinh nghiệm trong lĩnh vực máy bay quân sự. GCAP trở nên thách thức hơn bởi thực tế là mục tiêu quân sự của 3 nước rất khác nhau. Nhật Bản thiên về phòng thủ, trong khi Italy và Anh đều có quân đội tấn công đã tham chiến trên khắp thế giới, gần đây nhất là chiến trường Afghanistan. Cả Anh và Italy đều muốn bán máy bay GCAP cho các nước khác để bù đắp chi phí phát triển ước tính lên tới hàng chục tỷ USD và phát triển quan hệ an ninh với các nước khác. Thế nhưng, Nhật Bản, với chính sách hạn chế xuất khẩu vũ khí, sẽ phải đưa ra quan điểm của mình đối với việc liệu máy bay được chế tạo bằng linh kiện của Nhật Bản có thể bán ra nước ngoài hay không.

Huy Thông (Tổng hợp)

Các tin khác

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Colombia diễn ra vào ngày 21/6 cho kết quả ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella đã giành chiến thắng sít sao trước ứng viên cánh tả, tiếp nối làn sóng cực hữu thân Mỹ, ủng hộ Tổng thống Donald Trump giành quyền lãnh đạo tại khu vực được cho là “sân sau” của Mỹ.

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Cuộc đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran đang diễn ra trong thời hạn 60 ngày do hai bên ấn định tại bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tuần trước. Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục tấn công các mục tiêu ở Lebanon và không chịu rút quân đang gây khó khăn rất lớn cho đàm phán.

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Những cuộc điện thoại mời nhận quà tri ân, cơ hội đầu tư sinh lời, chương trình nâng cấp quyền lợi nghỉ dưỡng hay hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng tưởng chừng vô hại đã trở thành chiếc bẫy mất tiền. Đằng sau những văn phòng sang trọng, những bản hợp đồng được in ấn chuyên nghiệp và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn là cả một hệ thống doanh nghiệp được tổ chức bài bản nhằm dẫn dụ, thao túng tâm lý khách hàng để chiếm đoạt tài sản.

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Theo lời kể của những phụ nữ Afghanistan với nhật báo Shargh của Iran, Taliban đã siết chặt các quy định về trang phục đối với phụ nữ. Loại hijab thông thường che kín cơ thể và tóc hiện đã bị cấm; thay vào đó, phụ nữ chỉ được phép mặc trang phục burqa trùm kín cơ thể từ đầu đến chân, che cả khuôn mặt và chỉ để lại một lớp lưới nhỏ trước mắt để nhìn ra bên ngoài.

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Chỉ vài ngày sau chiến thắng áp đảo tại Makerfield, ông Andy Burnham đang trở thành tâm điểm của chính trường Anh. Trong bối cảnh Thủ tướng Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức sau nhiều tuần chịu sức ép từ nội bộ Công đảng, ngày càng nhiều tiếng nói xem ông Burnham là nhân vật có thể giúp đảng cầm quyền khôi phục niềm tin của cử tri và mở ra một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh.

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ với Iran sau hơn 100 ngày chiến tranh làm hàng nghìn người thiệt mạng và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Sau thỏa thuận, những gì sẽ triển khai thực hiện cũng quan trọng không kém, trong đó có việc Mỹ phải làm thế nào để kiềm chế được Israel.

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga từ ngày 17 đến 19/6/2026 tại Kazan, Nga diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với cả cấu trúc khu vực lẫn ngoại giao toàn cầu. Đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại và 8 năm quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao lần này mang đến cơ hội có một không hai để điều chỉnh lại hợp tác giữa hai bên.

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Những vụ bạo loạn liên quan đến người nhập cư tại Anh và Bắc Ireland một lần nữa cho thấy đây vẫn là chủ đề gây chia rẽ nhất tại châu Âu, bất chấp việc EU vừa triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới nhằm tìm lời giải triệt để cho bài toán gai góc này.

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Sau hơn 100 ngày xung đột với những đợt leo thang rồi xuống thang liên tiếp, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz. Phía sau các diễn biến ngoại giao dẫn đến kết quả đó, có một thực tế ít được nhắc đến nhưng là động lực quan trọng: kho dự trữ dầu của thế giới đang cạn với tốc độ chưa từng thấy.

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Trong bối cảnh liên tiếp xảy ra sự cố hạ tầng dưới biển tại Baltic, Phần Lan thử nghiệm hệ thống cảm biến âm học nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với cáp ngầm, cho thấy xu hướng chuyển sang phòng ngừa chủ động trong bảo vệ hạ tầng số then chốt.

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Hơn 2 tháng sau khi Mỹ và Iran chính thức bước vào đàm phán tìm kiếm giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc chiến, cho đến nay, hầu như mọi nỗ lực chưa mang lại kết quả khả quan nào, và các bên tiếp tục “vừa đánh vừa đàm” trên khắp các mặt trận.

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Bên trung gian hòa giải châu Âu có thể tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Nga và Ukraine, theo một số nhà phân tích, tuy nhiên thỏa thuận hòa bình bền vững khó có thể đạt được trừ khi 2 nước này cùng đi đến kết luận rằng chiến tranh tiếp diễn sẽ tốn kém hơn về mặt chiến lược và chính trị so với thỏa hiệp.

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Thất bại chưa từng có của Berlin trong cuộc đua giành ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây không phải một cú sẩy chân đơn thuần mà phản ánh uy tín đi xuống của Đức sau một giai đoạn theo đuổi chính sách đối ngoại cứng nhắc và cả sự phản kháng ngày càng mạnh mẽ từ phương Nam đối với trật tự thế giới do phương Tây định hình.

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Một đường dây săn bắt, giết mổ, mua bán voọc bạc ở Phú Quốc vừa bị Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh An Giang chủ công, phối hợp cùng các đơn vị đấu tranh, triệt phá. Nhiều đối tượng bị bắt giữ và những lời khai ban đầu đã hé lộ quy mô, tính chất của nạn mua bán động vật hoang dã, quý hiếm trên mạng xã hội...

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Với tinh thần quyết liệt và quyết tâm chính trị cao, tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động. Qua đó, gặt hái những kết quả đặc biệt xuất sắc trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tội phạm, bóc gỡ hàng loạt chuyên án lớn, giữ vững bình yên nơi địa đầu Tổ quốc.

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

Trong bối cảnh an ninh châu Âu tiếp tục biến động, các tín hiệu chính sách gần đây từ Mỹ về khả năng mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân tới một số quốc gia thành viên đang đưa Đông Âu trở thành trọng tâm trong cấu trúc răn đe của NATO.

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Nhật Bản vừa công bố kết quả điều tra cho thấy dân số nước này đã giảm hơn 3 triệu người chỉ trong vòng 5 năm - mức sụt giảm lớn nhất kể từ khi bắt đầu thống kê cách đây hơn một thế kỷ. Những con số mới nhất cho thấy cuộc khủng hoảng nhân khẩu học được cảnh báo trong nhiều thập niên qua không còn là nguy cơ, mà đã trở thành hiện thực với xứ sở Mặt trời mọc.

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Với đường biên giới dài, tiếp giáp nước bạn Campuchia, kết nối với mạng lưới giao thông thông suốt đến trung tâm kinh tế lớn của phía Nam là TP Hồ Chí Minh, nên Tây Ninh luôn được cánh đầu nậu chọn lựa làm địa bàn tuồn hàng lậu qua biên giới trước khi trung chuyển đến các địa phương khác tiêu thụ.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?