Nhà thơ Anh Ngọc và chuyện về nhà báo Nhật hy sinh trong chiến tranh biên giới

Nhà báo người Nhật Bản Ishao Tacano hy sinh ở tỉnh Lạng Sơn trong chiến tranh phía Bắc năm 1979. Xúc động trước sự hy sinh của Tacano, nhà thơ Anh Ngọc đã viết bài thơ "Gửi cháu Emy Tacano" (Emy Tacano là con gái của nhà báo). Nhà thơ Anh Ngọc kể cho chúng tôi nghe câu chuyện ra đời của bài thơ đó.

Ngã xuống nơi chiến địa

Nhà thơ Anh Ngọc sinh năm 1943 tại Nghi Trung, Nghi Lộc, Nghệ An, hiện công tác, sống ở Hà Nội. Tốt nghiệp Khoa Văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1964, ông đi dạy trung cấp và đại học 7 năm. Năm 1971, Anh Ngọc nhập ngũ, làm lính thông tin chiến đấu ở Quảng Trị, sau đó làm phóng viên Báo Quân đội nhân dân (QĐND)...

Ông đã in gần 20 tác phẩm: thơ, trường ca, tùy bút, ký sự, tạp văn, tiểu luận phê bình, tạp bút, dịch thơ và dịch tiểu thuyết của Ph. Dostoyevsky "Những kẻ tủi nhục". Giải thưởng chính: Giải nhì (1973) và giải A (1975) của báo Văn nghệ, Giải thưởng Sông Mê Kông (2009), Giải thưởng nhà nước về VHNT (2012).

Ishao Tacano (có khi viết Isayo Takano, sinh năm 1943, mất năm 1979) là đặc phái viên tại Hà Nội của Báo Akahata (cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Nhật Bản). Trong lúc chụp ảnh để đưa tin về cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc, anh đã ngã xuống tại tỉnh Lạng Sơn vì đạn bắn tỉa của quân đội Trung Quốc từ bờ bên kia sông Kỳ Cùng tại biên giới Việt - Trung. Hiện nay, ở nghĩa trang biên giới Hoàng Đồng, TP Lạng Sơn có mộ của Tacano, nhưng không có thi hài.

Cố nhà báo Tacano (Ảnh tư liệu).
Cố nhà báo Tacano (Ảnh tư liệu).

Nhà thơ Anh Ngọc hai lần gặp (đúng hơn là nhìn thấy) nhà báo Tacano. Lần đầu ông gặp Tacano ở Campuchia, vào tháng 1/1979, sau khi chế độ Pol Pot bị lật đổ. Hôm ấy chính quyền quân quản Phnôm Pênh tổ chức mít tinh, diễu binh ở sân vận động Olympic ở thủ đô. Lúc đó Anh Ngọc là phóng viên Báo QĐND có mặt để đưa tin.

Lần thứ hai Anh Ngọc gặp Tacano là sáng 7/3/1979 cũng là ngày Tacano hy sinh. Ông kể: "Tôi và nhóm phóng viên Báo QĐND và các báo trong nước và thế giới đang túm tụm ở đường 1, cách thị xã Lạng Sơn khoảng dăm cây số, không thể vào được thị xã, mặc dù Bắc Kinh đã tuyên bố rút quân từ đêm 5/3, do Trung Quốc bắn pháo chặn ở cây số 2 rất dữ dội. Hôm đó tôi lại nhìn thấy Tacano và bạn anh (hình như tên là Nacamưra) cũng đang nói chuyện với nhau. Lúc đó tôi đang đứng ngay cạnh.

Một lúc sau, tôi thấy Tacano thương lượng gì với mấy anh du kích địa phương, đoạn anh theo họ đi xuống phía triền núi. Có ai đó nói gì với anh và anh bỏ cái mũ vải trắng, vo viên, nhét nó vào túi. Một lúc sau thì Tacano, bạn anh và mấy anh du kích mất hút dưới triền đồi dẫn về phía Lạng Sơn.

Đêm đó chúng tôi mắc võng nằm trong chuồng bò nhà dân, trằn trọc không ngủ được vì thấy lăn tăn cho mình, nhà báo địa phương mà chịu nằm lại, trong khi nhà báo nước ngoài người ta lại vào được!

Mờ sáng, chúng tôi cuốn võng ra đường, thì lập tức thấy anh bạn Nacamưra của Tacano mặt nhem nhuốc toàn than, tro, bụi… nước mắt đầm đìa kể là Tacano đã bị bắn chết trong thị xã Lạng Sơn.  Mọi người đều choáng váng. Tôi không nhớ lúc ấy người ta đã mang thi thể anh ấy ra chưa, nhưng chúng tôi đã cho Nacamưra mượn chiếc commăngca đít vuông để đưa thi thể Tacano về phía sau. Một lúc sau thì chúng tôi vào thị xã, bấy giờ quân Trung Quốc đã rút lui hẳn.

Quang cảnh thị xã Lạng Sơn thật tan hoang, cây cối đổ ngổn ngang, lá cành rụng tan tác… tất cả như sau một trận bão lớn. Chúng tôi lần xuống phía cầu Kỳ Cùng và tìm được chỗ anh Tacano ngã xuống.

Hôm sau về Hà Nội, tôi tìm vào nhà xác Bệnh viện Việt - Xô để viếng anh. Một mình tôi đứng trong phòng đại thể lạnh lẽo, thấy Tacano nằm trên bàn. Tôi nhìn thấy trên trán anh hai vết băng dính, một ở thái dương, một ở trên trán. Chắc là viên đạn đã đi vào một bên và chui ra ở phía bên kia. Tình cờ, khi tôi quay ra thì nữ thi sĩ Thúy Bắc cũng tìm vào viếng Tacano. Thế là cả hai cô cháu nhà thơ Việt Nam cùng cúi lạy và viếng nhà báo Nhật mà chúng tôi vô cùng yêu quý, thương tiếc.

Nhà báo Tacano (bên phải ảnh) trước khi hy sinh. (Ảnh tư liệu)
Nhà báo Tacano (bên phải ảnh) trước khi hy sinh. (Ảnh tư liệu)

Mấy hôm sau, người ta tổ chức lễ tang Tacano ở cơ quan ngoại vụ gì đó, tôi lại quyết định đến viếng anh. Tôi mặc quân phục tề chỉnh đến đứng trong nhà tang lễ, nhìn cảnh gia đình anh khóc lóc. Mẹ già anh đeo một chiếc gối dính chặt sau lưng (kiểu người Nhật), con gái anh, cháu Emy Tacano (khoảng 4 - 5 tuổi) ngây thơ ôm con búp bê, ngơ ngác nhìn bà, nhìn mẹ và mọi người, có lúc cháu còn nhoẻn miệng cười!

Còn vợ anh, chị Tacano (hình như tên là Michico) lúc lên đọc lời vĩnh biệt chồng và cảm ơn mọi người, tôi thấy chị rất bản lĩnh, lời lẽ nghe rất đanh thép và đầy tình nghĩa. Thương cảm vô cùng!".

Thông điệp của tình yêu

Nhà thơ Anh Ngọc kể: "Ở đám tang anh về là tôi ngồi viết bài thơ "Gửi cháu Emy Tacano" và đăng ngay trên Báo Nhân dân. Mọi người trong cơ quan tôi đều thích bài thơ. Nhà nhiếp ảnh Vũ Ba thì khen mấy câu đầu gợi nhớ bài thơ "Emily, con" của Tố Hữu gây ấn tượng mạnh, nhưng ông không thích đoạn sau cho lắm. Nhưng thực sự chỉ có cái tên hai đứa trẻ là gần nhau thôi, mọi sự thực và cách nhìn, cách cảm, cách viết giữa hai bài khác nhau xa”.

"Gửi cháu Emy Tacano" có những câu thơ rất xúc động, truyền tải thông điệp của tình yêu con người, khát vọng hòa bình: “...Tiếng súng bạo tàn rồi sẽ bị lãng quên/ Duy cái tiếng khẽ khàng kia còn lại/ Tiếng bền bỉ của ngón tay bấm máy/ Lẫn vào trong nhịp đập trái tim...”.

"Sau này thỉnh thoảng bài thơ được nhắc lại, nhưng nói chung là ít. Tacano, vì thế mà gần như bị quên!", nhà thơ Anh Ngọc chia sẻ.

Nhà thơ Anh Ngọc hiện nay.
Nhà thơ Anh Ngọc hiện nay.

Ngày hôm sau, nhà thơ Anh Ngọc bắt đầu viết bài ký pha tùy bút nhan đề "Ishao Tacano, tôi gọi tên anh như gọi tên một người lính". Lúc tạp chí Tác phẩm Mới của Hội Nhà văn in bài viết này, trong một cuộc họp cơ quan, nhà văn Nguyễn Khải đã khen và nói đại ý "Phải là một người trẻ mới viết được".

Gặp và chứng kiến sự hy sinh của nhà báo Tacano, nhà thơ Anh Ngọc cảm phục, ấn tượng về một hình ảnh đẹp lý tưởng của nhà báo nơi Tacano. Đó là tinh thần làm việc, chí khí can trường, thái độ văn minh và vẻ ngoài rất đáng yêu.

Việt Nam và Nhật Bản từng có mối quan hệ thân tình từ xưa như phong trào Đông Du của cụ Phan Bội Châu…  Trong bối cảnh hiện  nay, chúng ta càng cần phải phát huy mối thân tình đó”. Nước Nhật và người Nhật là tấm gương đẹp cho ta về cách sống, lao động, làm chủ chính mình và nước mình. Tôi nghĩ chúng ta hoàn toàn coi tình hữu nghị với Nhật như một sức mạnh, trên nền tảng tôn trọng nhau, ta cần học tập họ và đoàn kết sâu rộng với nhân dân Nhật. Tôi cũng rất mong có dịp sang thăm Nhật", nhà thơ Anh Ngọc bày tỏ. 

Cảm phục trước sự hy sinh cao cả của nhà báo Takano, nhạc sĩ  Phó Đức Phương đã viết ca khúc "Takano - nhân chứng quả cảm". Bài hát là một khúc mặc niệm, khúc tráng ca thật  day dứt, nao lòng, hào hùng, xúc động. Giai điệu đậm chất dân gian, với sự kết hợp tài tình những luyến láy của dân ca Nhật Bản và làn điệu hát then của dân ca Việt Nam: “Xin hát về người con của đất nước tuyết trắng Fuji hùng vĩ. Anh đã đến quê tôi trong những ngày lửa khói, tâm hồn anh tươi thắm như hoa anh đào hé nở...”.

Nhà thơ Huy Cận cũng có thơ về Tacano:

Quân thù nó bắn anh khi

Anh cầm máy ảnh đang ghi nắng chiều”.

Phạm Huy Văn

Các tin khác

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.

Khi người trẻ kể chuyện văn hóa, lịch sử trên không gian mạng

Khi người trẻ kể chuyện văn hóa, lịch sử trên không gian mạng

Văn hóa, lịch sử không còn chỉ nằm trong sách giáo khoa, những trang tư liệu hay không gian bảo tàng. Trên TikTok, Facebook, Instagram, YouTube... người trẻ đang kể câu chuyện của cha ông bằng video ngắn, tranh vẽ, thời trang, âm nhạc và công nghệ số. Cách kể mới đang giúp di sản đến gần hơn với công chúng trẻ. Nhưng khi một video có thể lan truyền tới hàng trăm nghìn người chỉ trong thời gian ngắn, câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để sáng tạo mà không làm sai lệch những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ?

Căng thẳng thuế quan Mỹ - Canada

Căng thẳng thuế quan Mỹ - Canada

Dù ông Trump tuyên bố Mỹ "không cần Canada", thực tế Washington đang mua phần lớn dầu thô, khí đốt, điện cùng nhiều nguyên liệu công nghiệp sống còn từ quốc gia láng giềng.

Giá xăng, dầu đang hình thành một “bình thường mới”

Giá xăng, dầu đang hình thành một “bình thường mới”

Sau 6 tháng xung đột Trung Đông, giá dầu và xăng vẫn neo cao nhưng thị trường đang dần hình thành một "bình thường mới". Dù Mỹ nỗ lực mở rộng nguồn cung qua thỏa thuận với Venezuela, giá nhiên liệu vẫn khó hạ nhiệt trong ngắn hạn.

Golden Oldies - Lễ hội tái hiện ký ức

Golden Oldies - Lễ hội tái hiện ký ức

Ra đời từ năm 1989 từ ý tưởng của cộng đồng địa phương nhằm đưa du khách trở về với bầu không khí "vàng" của các thập niên từ 1950 - 1980, lễ hội Golden Oldies được tổ chức vào ngày cuối tuần cuối cùng của tháng 7 hàng năm tại làng Krofdorf-Gleiberg, thị trấn Wettenberg, tiểu bang Hessen - Đức. Kết hợp giữa âm nhạc, xe cơ giới và thời trang vintage, Golden Oldies đã trở thành một trong những lễ hội văn hóa hoài niệm lớn nhất nước Đức, thu hút mỗi năm khoảng 60.000 - 70.000 lượt du khách.

Asiad 20 và “Chiến dịch săn vàng” của đoàn Việt Nam

Asiad 20 và “Chiến dịch săn vàng” của đoàn Việt Nam

Chỉ còn ít tuần nữa, Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20 (Asiad 20) sẽ chính thức khởi tranh tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản). Thời điểm này, không khí tập luyện tại các trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia đang bước vào giai đoạn "nước rút" khốc liệt nhất. Với mục tiêu phấn đấu giành từ 4 - 6 HCV, Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đang dồn toàn lực, kích hoạt chế độ "cắm trại săn vàng" cho các đội tuyển trọng điểm.

Một thoáng Milan

Một thoáng Milan

Được coi là trung tâm quan trọng của thời trang châu Âu, cái nôi của Opera và đô thị kinh tế của nước Ý, Milan trên thực tế còn là một trong những thành phố đẹp nhất nước Ý. Ẩm thực đa dạng và cuộc sống nhộn nhịp, Milan là sự hòa quyện giữa cuộc sống hiện đại phồn thịnh với vô vàn di tích lịch sử tráng lệ. Sự tiên phong nghệ thuật độc đáo và bảo tồn truyền thống cổ điển đã đem đến cho Milan một vẻ quyến rũ mê hoặc.

Mỹ phát động “chiến tranh kinh tế” chống Iran

Mỹ phát động “chiến tranh kinh tế” chống Iran

Ngày 24/8, chính quyền Mỹ đã công bố chiến dịch “chiến tranh kinh tế” hủy diệt do Tổng thống Donald Trump phát động nhằm đối phó với Iran. Chiến dịch này đang được giới quan sát quốc tế theo dõi xem liệu ông Trump có thật sự thực hiện đúng như những gì tuyên bố hay không, khi những cái giá phải trả về mặt chính trị ngày càng tăng.

Biến bản sắc thành động lực kinh tế

Biến bản sắc thành động lực kinh tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa đòi hỏi Việt Nam vừa bảo tồn bản sắc vừa tạo động lực tăng trưởng mới, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang mở ra hành lang pháp lý đồng bộ nhằm chuyển hóa giá trị văn hóa thành tài sản trí tuệ và nguồn lực kinh tế. Mục tiêu của dự thảo không dừng ở quản lý mà hướng tới kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh, nơi truyền thống được phát huy thành giá trị thương mại bền vững.

Để sân khấu thực cảnh đậm chất văn hóa, thu hút khách du lịch

Để sân khấu thực cảnh đậm chất văn hóa, thu hút khách du lịch

Những năm gần đây, sân khấu thực cảnh ở Việt Nam đang nở rộ. Khởi đầu từ “Tinh hoa Bắc Bộ” năm 2017 đến nay, chúng ta có thêm những vở như “Ký ức Hội An”, “Tinh hoa Việt Nam”, “Vũ điệu trên mây”, “Chuyện tình Bản Giốc”, “Dòng sông kể chuyện”, “Huyền tích U Va”… và mới đây là “Đất nước thiên hùng ca” cho thấy một xu hướng: lịch sử, truyền thuyết, cảnh quan và di sản đang được kể lại bằng ngôn ngữ của sân khấu hiện đại.

Số hóa an ninh - vì bình yên Đất Mũi

Số hóa an ninh - vì bình yên Đất Mũi

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, tỉnh Cà Mau không chỉ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào cải cách hành chính hay phát triển kinh tế, mà còn chủ động đưa công nghệ vào công tác bảo đảm an ninh trật tự ở cơ sở. Việc thành lập, duy trì các mô hình như “Cổng an ninh trật tự thông minh” tại xã Phong Hiệp; “An ninh trật tự xã hội thông minh” tại xã Tân Hưng hay hệ thống “Camera an ninh trật tự” tại hầu hết các xã, phường trên địa bàn tỉnh đã mang lại bước ngoặt lớn, trở thành “Lá chắn công nghệ” thay đổi căn bản phương thức quản trị địa bàn và huy động sức mạnh lòng dân, giữ gìn sự bình yên cho xóm làng nơi địa đầu cực Nam Tổ quốc.

Vẫn chưa thể vực dậy đồng yen

Vẫn chưa thể vực dậy đồng yen

Hàng trăm tỷ USD được tung ra để hỗ trợ đồng yen, nhưng chênh lệch lãi suất, gánh nợ công và sức hút của tài sản Mỹ tiếp tục bào mòn hiệu quả can thiệp.

Bi hài trào lưu khởi nghiệp trên nền tảng mạng xã hội

Bi hài trào lưu khởi nghiệp trên nền tảng mạng xã hội

Hàng loạt khóa học làm giàu nhanh trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok mọc lên như nấm, hứa hẹn biến bất cứ ai cũng có thể trở thành triệu phú chỉ sau vài cú chạm và lướt màn hình. Thế nhưng, đằng sau những lời đường mật và hình ảnh hào nhoáng là vô vàn câu chuyện buồn của những người đã đổ tiền, công sức và niềm tin vào ảo vọng “trở thành triệu phú online”...

World Cup 2026 chuyện bây giờ mới kể

World Cup 2026 chuyện bây giờ mới kể

Tính tới ngày 23/6, các cơ quan của Mỹ đã thu giữ hơn 300 máy bay không người lái (UAV) bay gần các địa điểm tổ chức World Cup FIFA kể từ khi giải đấu bắt đầu vào ngày 11/6, Cơ quan An ninh giao thông vận tải (TSA) cho biết.

Từ bản lĩnh vô địch thế giới đến khát vọng ASIAD 2026

Từ bản lĩnh vô địch thế giới đến khát vọng ASIAD 2026

Trận chung kết kịch tính tại Bangkok (Thái Lan) trong khuôn khổ Giải vô địch thế giới 2026 đã chứng kiến đội tuyển cầu mây đôi nữ Việt Nam bước lên đỉnh cao thế giới sau khi xuất sắc đánh bại Myanmar 2-0. Trải qua những thời điểm nghẹt thở, từ pha xử lý xuất thần phá vỡ thế giằng co đến tinh thần kiên cường vượt qua chấn thương bất ngờ ngay trên sàn đấu, các cô gái Việt Nam đã tạo nên hành trình đăng quang đầy cảm xúc.