Nhà thơ Anh Ngọc và chuyện về nhà báo Nhật hy sinh trong chiến tranh biên giới

Nhà báo người Nhật Bản Ishao Tacano hy sinh ở tỉnh Lạng Sơn trong chiến tranh phía Bắc năm 1979. Xúc động trước sự hy sinh của Tacano, nhà thơ Anh Ngọc đã viết bài thơ "Gửi cháu Emy Tacano" (Emy Tacano là con gái của nhà báo). Nhà thơ Anh Ngọc kể cho chúng tôi nghe câu chuyện ra đời của bài thơ đó.

Ngã xuống nơi chiến địa

Nhà thơ Anh Ngọc sinh năm 1943 tại Nghi Trung, Nghi Lộc, Nghệ An, hiện công tác, sống ở Hà Nội. Tốt nghiệp Khoa Văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1964, ông đi dạy trung cấp và đại học 7 năm. Năm 1971, Anh Ngọc nhập ngũ, làm lính thông tin chiến đấu ở Quảng Trị, sau đó làm phóng viên Báo Quân đội nhân dân (QĐND)...

Ông đã in gần 20 tác phẩm: thơ, trường ca, tùy bút, ký sự, tạp văn, tiểu luận phê bình, tạp bút, dịch thơ và dịch tiểu thuyết của Ph. Dostoyevsky "Những kẻ tủi nhục". Giải thưởng chính: Giải nhì (1973) và giải A (1975) của báo Văn nghệ, Giải thưởng Sông Mê Kông (2009), Giải thưởng nhà nước về VHNT (2012).

Ishao Tacano (có khi viết Isayo Takano, sinh năm 1943, mất năm 1979) là đặc phái viên tại Hà Nội của Báo Akahata (cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Nhật Bản). Trong lúc chụp ảnh để đưa tin về cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc, anh đã ngã xuống tại tỉnh Lạng Sơn vì đạn bắn tỉa của quân đội Trung Quốc từ bờ bên kia sông Kỳ Cùng tại biên giới Việt - Trung. Hiện nay, ở nghĩa trang biên giới Hoàng Đồng, TP Lạng Sơn có mộ của Tacano, nhưng không có thi hài.

Cố nhà báo Tacano (Ảnh tư liệu).
Cố nhà báo Tacano (Ảnh tư liệu).

Nhà thơ Anh Ngọc hai lần gặp (đúng hơn là nhìn thấy) nhà báo Tacano. Lần đầu ông gặp Tacano ở Campuchia, vào tháng 1/1979, sau khi chế độ Pol Pot bị lật đổ. Hôm ấy chính quyền quân quản Phnôm Pênh tổ chức mít tinh, diễu binh ở sân vận động Olympic ở thủ đô. Lúc đó Anh Ngọc là phóng viên Báo QĐND có mặt để đưa tin.

Lần thứ hai Anh Ngọc gặp Tacano là sáng 7/3/1979 cũng là ngày Tacano hy sinh. Ông kể: "Tôi và nhóm phóng viên Báo QĐND và các báo trong nước và thế giới đang túm tụm ở đường 1, cách thị xã Lạng Sơn khoảng dăm cây số, không thể vào được thị xã, mặc dù Bắc Kinh đã tuyên bố rút quân từ đêm 5/3, do Trung Quốc bắn pháo chặn ở cây số 2 rất dữ dội. Hôm đó tôi lại nhìn thấy Tacano và bạn anh (hình như tên là Nacamưra) cũng đang nói chuyện với nhau. Lúc đó tôi đang đứng ngay cạnh.

Một lúc sau, tôi thấy Tacano thương lượng gì với mấy anh du kích địa phương, đoạn anh theo họ đi xuống phía triền núi. Có ai đó nói gì với anh và anh bỏ cái mũ vải trắng, vo viên, nhét nó vào túi. Một lúc sau thì Tacano, bạn anh và mấy anh du kích mất hút dưới triền đồi dẫn về phía Lạng Sơn.

Đêm đó chúng tôi mắc võng nằm trong chuồng bò nhà dân, trằn trọc không ngủ được vì thấy lăn tăn cho mình, nhà báo địa phương mà chịu nằm lại, trong khi nhà báo nước ngoài người ta lại vào được!

Mờ sáng, chúng tôi cuốn võng ra đường, thì lập tức thấy anh bạn Nacamưra của Tacano mặt nhem nhuốc toàn than, tro, bụi… nước mắt đầm đìa kể là Tacano đã bị bắn chết trong thị xã Lạng Sơn.  Mọi người đều choáng váng. Tôi không nhớ lúc ấy người ta đã mang thi thể anh ấy ra chưa, nhưng chúng tôi đã cho Nacamưra mượn chiếc commăngca đít vuông để đưa thi thể Tacano về phía sau. Một lúc sau thì chúng tôi vào thị xã, bấy giờ quân Trung Quốc đã rút lui hẳn.

Quang cảnh thị xã Lạng Sơn thật tan hoang, cây cối đổ ngổn ngang, lá cành rụng tan tác… tất cả như sau một trận bão lớn. Chúng tôi lần xuống phía cầu Kỳ Cùng và tìm được chỗ anh Tacano ngã xuống.

Hôm sau về Hà Nội, tôi tìm vào nhà xác Bệnh viện Việt - Xô để viếng anh. Một mình tôi đứng trong phòng đại thể lạnh lẽo, thấy Tacano nằm trên bàn. Tôi nhìn thấy trên trán anh hai vết băng dính, một ở thái dương, một ở trên trán. Chắc là viên đạn đã đi vào một bên và chui ra ở phía bên kia. Tình cờ, khi tôi quay ra thì nữ thi sĩ Thúy Bắc cũng tìm vào viếng Tacano. Thế là cả hai cô cháu nhà thơ Việt Nam cùng cúi lạy và viếng nhà báo Nhật mà chúng tôi vô cùng yêu quý, thương tiếc.

Nhà báo Tacano (bên phải ảnh) trước khi hy sinh. (Ảnh tư liệu)
Nhà báo Tacano (bên phải ảnh) trước khi hy sinh. (Ảnh tư liệu)

Mấy hôm sau, người ta tổ chức lễ tang Tacano ở cơ quan ngoại vụ gì đó, tôi lại quyết định đến viếng anh. Tôi mặc quân phục tề chỉnh đến đứng trong nhà tang lễ, nhìn cảnh gia đình anh khóc lóc. Mẹ già anh đeo một chiếc gối dính chặt sau lưng (kiểu người Nhật), con gái anh, cháu Emy Tacano (khoảng 4 - 5 tuổi) ngây thơ ôm con búp bê, ngơ ngác nhìn bà, nhìn mẹ và mọi người, có lúc cháu còn nhoẻn miệng cười!

Còn vợ anh, chị Tacano (hình như tên là Michico) lúc lên đọc lời vĩnh biệt chồng và cảm ơn mọi người, tôi thấy chị rất bản lĩnh, lời lẽ nghe rất đanh thép và đầy tình nghĩa. Thương cảm vô cùng!".

Thông điệp của tình yêu

Nhà thơ Anh Ngọc kể: "Ở đám tang anh về là tôi ngồi viết bài thơ "Gửi cháu Emy Tacano" và đăng ngay trên Báo Nhân dân. Mọi người trong cơ quan tôi đều thích bài thơ. Nhà nhiếp ảnh Vũ Ba thì khen mấy câu đầu gợi nhớ bài thơ "Emily, con" của Tố Hữu gây ấn tượng mạnh, nhưng ông không thích đoạn sau cho lắm. Nhưng thực sự chỉ có cái tên hai đứa trẻ là gần nhau thôi, mọi sự thực và cách nhìn, cách cảm, cách viết giữa hai bài khác nhau xa”.

"Gửi cháu Emy Tacano" có những câu thơ rất xúc động, truyền tải thông điệp của tình yêu con người, khát vọng hòa bình: “...Tiếng súng bạo tàn rồi sẽ bị lãng quên/ Duy cái tiếng khẽ khàng kia còn lại/ Tiếng bền bỉ của ngón tay bấm máy/ Lẫn vào trong nhịp đập trái tim...”.

"Sau này thỉnh thoảng bài thơ được nhắc lại, nhưng nói chung là ít. Tacano, vì thế mà gần như bị quên!", nhà thơ Anh Ngọc chia sẻ.

Nhà thơ Anh Ngọc hiện nay.
Nhà thơ Anh Ngọc hiện nay.

Ngày hôm sau, nhà thơ Anh Ngọc bắt đầu viết bài ký pha tùy bút nhan đề "Ishao Tacano, tôi gọi tên anh như gọi tên một người lính". Lúc tạp chí Tác phẩm Mới của Hội Nhà văn in bài viết này, trong một cuộc họp cơ quan, nhà văn Nguyễn Khải đã khen và nói đại ý "Phải là một người trẻ mới viết được".

Gặp và chứng kiến sự hy sinh của nhà báo Tacano, nhà thơ Anh Ngọc cảm phục, ấn tượng về một hình ảnh đẹp lý tưởng của nhà báo nơi Tacano. Đó là tinh thần làm việc, chí khí can trường, thái độ văn minh và vẻ ngoài rất đáng yêu.

Việt Nam và Nhật Bản từng có mối quan hệ thân tình từ xưa như phong trào Đông Du của cụ Phan Bội Châu…  Trong bối cảnh hiện  nay, chúng ta càng cần phải phát huy mối thân tình đó”. Nước Nhật và người Nhật là tấm gương đẹp cho ta về cách sống, lao động, làm chủ chính mình và nước mình. Tôi nghĩ chúng ta hoàn toàn coi tình hữu nghị với Nhật như một sức mạnh, trên nền tảng tôn trọng nhau, ta cần học tập họ và đoàn kết sâu rộng với nhân dân Nhật. Tôi cũng rất mong có dịp sang thăm Nhật", nhà thơ Anh Ngọc bày tỏ. 

Cảm phục trước sự hy sinh cao cả của nhà báo Takano, nhạc sĩ  Phó Đức Phương đã viết ca khúc "Takano - nhân chứng quả cảm". Bài hát là một khúc mặc niệm, khúc tráng ca thật  day dứt, nao lòng, hào hùng, xúc động. Giai điệu đậm chất dân gian, với sự kết hợp tài tình những luyến láy của dân ca Nhật Bản và làn điệu hát then của dân ca Việt Nam: “Xin hát về người con của đất nước tuyết trắng Fuji hùng vĩ. Anh đã đến quê tôi trong những ngày lửa khói, tâm hồn anh tươi thắm như hoa anh đào hé nở...”.

Nhà thơ Huy Cận cũng có thơ về Tacano:

“Quân thù nó bắn anh khi

Anh cầm máy ảnh đang ghi nắng chiều”.

Phạm Huy Văn

Các tin khác

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.

Khi người trẻ kể chuyện văn hóa, lịch sử trên không gian mạng

Khi người trẻ kể chuyện văn hóa, lịch sử trên không gian mạng

Văn hóa, lịch sử không còn chỉ nằm trong sách giáo khoa, những trang tư liệu hay không gian bảo tàng. Trên TikTok, Facebook, Instagram, YouTube... người trẻ đang kể câu chuyện của cha ông bằng video ngắn, tranh vẽ, thời trang, âm nhạc và công nghệ số. Cách kể mới đang giúp di sản đến gần hơn với công chúng trẻ. Nhưng khi một video có thể lan truyền tới hàng trăm nghìn người chỉ trong thời gian ngắn, câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để sáng tạo mà không làm sai lệch những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ?

Căng thẳng thuế quan Mỹ - Canada

Căng thẳng thuế quan Mỹ - Canada

Dù ông Trump tuyên bố Mỹ "không cần Canada", thực tế Washington đang mua phần lớn dầu thô, khí đốt, điện cùng nhiều nguyên liệu công nghiệp sống còn từ quốc gia láng giềng.

Giá xăng, dầu đang hình thành một “bình thường mới”

Giá xăng, dầu đang hình thành một “bình thường mới”

Sau 6 tháng xung đột Trung Đông, giá dầu và xăng vẫn neo cao nhưng thị trường đang dần hình thành một "bình thường mới". Dù Mỹ nỗ lực mở rộng nguồn cung qua thỏa thuận với Venezuela, giá nhiên liệu vẫn khó hạ nhiệt trong ngắn hạn.