Người phụ nữ da đen đầu tiên được in hình lên đồng đôla

Không nổi tiếng như nhân vật Rosa Parks, nhân vật tiêu biểu cho phong trào chống kỳ thị chủng tộc tại Mỹ đầu thế kỷ XXI, Harriet Tubman đã lặng lẽ qua đời vào năm 1913 (năm Rosa Parks sinh ra) và bà đã bị quên lãng trong suốt nhiều thập niên. Nhưng chân dung của bà sẽ được in trên tờ 20 đôla, tờ tiền được người dân Mỹ tiêu xài nhiều nhất, phát hành vào năm 2020- theo tuyên bố của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Jack Lew.

Đây là một quyết định lịch sử vì ngoài cô gái thổ dân Pocahontas được in trên tờ 20 đôla cũ, chưa có người phụ nữ nào được in chân dung trên một tờ tiền giấy của Mỹ.

Tháng 12-1955, Rosa Parks đã từ chối nhường ghế cho một người da trắng trên xe buýt và hành động này đã bị cảnh sát phạt 15 đôla. Bà kháng án, kéo theo sự tẩy chay của người da đen đối với công ty xe buýt trong suốt 381 ngày. Đến tháng 11-1956, Tối cao Pháp viện Mỹ bãi bỏ luật phân biệt chủng tộc trên xe buýt vì cho rằng bất hợp hiến. Rosa Parks qua đời năm 2005 giữa lúc rất nổi tiếng vì đã tôn vinh lý tưởng bình quyền của người da đen.

Rất nhiều người biết về Rosa Parks, nhưng có mấy ai biết đến Harriet Tubman? Thật ra tại Mỹ trong thập niên 60 thế kỷ XIX, bà là hiện thân của phong trào đấu tranh chống nô lệ. Nhà nhân chủng học Bill Maurer ở Đại học California giải thích: “Bà là một trong các anh hùng thời đó mà mọi học sinh cấp 1 đều biết qua các bài học lịch sử”.

Phần lớn quãng đời của bà liên quan đến Underground Railroad, một mạng lưới hoạt động chống tình trạng nô lệ được hình thành từ năm 1840, họ đã trợ giúp hàng chục ngàn nô lệ da đen trốn lên miền Bắc và sang Canada. Tubman là một trong các nô lệ đó, bà trưởng thành tại một đồn điền ở Maryland.

Lúc 6 tuổi bà bị tách khỏi cha mẹ và bị bán như người giúp việc và giữ trẻ cho một gia đình, ở đây đối xử tàn tệ với bà và cuối cùng gửi trả bà lại cho đồn điền. Trong số hàng chục nô lệ bị tách khỏi gia đình để bán cho các thương nhân và được đưa xuống miền Nam rồi không bao giờ biết được tin tức của họ nữa, có 2 người em gái của bà. Bà thề sẽ không chấp nhận số phận đó.

Năm 1849, ở tuổi 27, bà trốn sang bang Pennsylvania vói sự trợ giúp của Underground Railroad. Đây không phải là lần đầu tiên người da trắng bảo vệ cho các nô lệ . Cuộc chiến Nam Bắc đã đến gần, ngày càng có nhiều nô lệ không chấp nhận số phận và muốn bỏ trốn.

Cuộc phiêu lưu cực kỳ nguy hiểm, nhiều kẻ săn nô lệ lùng sục khắp vùng nông thôn để bắt những người trốn chạy. Ai bị bắt lại có nguy cơ bị đánh dấu bằng sắt nung trên má hoặc trên trán một chữ “R” “vì sự hèn hạ”. Hoặc một ông chủ nô ở Colombus đánh dấu các nô lệ với những chữ đầu tên ông ta bằng sắt nung để ngăn cản họ trốn thoát.

Sau vài tháng trốn thoát, Tubman quyết định quay về địa ngục để giúp đỡ gia đình bà tìm lấy tự do. Một quyết định thật táo bạo mà sau đó bà có biệt danh là “Moise” (người đã giúp người Do Thái trốn thoát khỏi Ai Cập - ND). Bà trở về đúng nơi bà đã trốn đi trong khi cái đầu của bà đã bị treo giá và nhiều người có thể nhận biết bà.

Tubman giúp gia đình trốn thoát rồi quay lại nhiều lần nữa để giúp đỡ cho hàng chục nô lệ khác. Dường như bà không có sự sợ hãi. Ý nghĩ có thể bị những kẻ săn nô lệ hay chủ nô bắt được có vẻ như không hề nảy ra trong trí bà.

Cuộc chiến tranh Nam Bắc bùng nổ, Tubman gia nhập Bắc quân và đến tháng 6-1863 bà dẫn dắt một chuyến hành quân đường thủy trên sông Combahee để giải thoát cho 750 nô lệ. Một bức ảnh vào thời đó chụp bà với một khẩu súng, nhưng thật ra “bà chưa bao giờ ủng hộ bạo lực”. Nhưng sẽ không ngạc nhiên khi một phần nước Mỹ không muốn biến bà thành một người hùng.

Vào tháng 10-1994, Lynne Cheney, vợ của cựu Phó Tổng thống Dick Cheney thời George W. Bush đã chỉ trích việc Tubman được quá xem trọng trong các sách giáo khoa. Ngay cả hiện nay, “hình ảnh của bà trên một tờ tiền hẳn sẽ không làm vui lòng một số người. Tôi chắc rằng sẽ có nhiều người không muốn xài đồng tiền đó” - nhà nghiên cứu xã hội Bill Maurer nhận định.

Sau cuộc nội chiến, Harriet Tubman chịu cảnh nghèo khó nên bà phải đi giúp việc. Bà đã xin trợ cấp cựu chiến binh nhưng ý tưởng đó không làm cho mọi người hài lòng. “Tại Quốc hội, những dân biểu miền nam rất bực tức nếu người ta trợ cấp cho bà. Phải mất 30 năm bà mới đạt được điều đó bất chấp những vị tướng miền bắc đã viết thư ủng hộ bà. Khi bà nhận được trợ cấp, đấy là phần thu nhập ổn định đầu tiên trong đời. Và bà đã dùng món tiền đó cho ngôi nhà từ thiện của bà. Quả là một con người quảng đại đến khó tin” - nhà sử học Catherine Clinton cho biết.

Quyết định đưa hình ảnh của bà lên tờ tiền được dân Mỹ sử dụng nhiều nhất là một vụ việc phức tạp. Hình ảnh của bà, trong số nhiều nhân vật khác, được lựa chọn để in trên tờ 10 đôla. Có điều là tờ 10 đôla ít được sử dụng hơn và đã có hình của Alexander Hamilton, người được các nhà kinh tế ngưỡng mộ. Tờ 20 đôla được dùng nhiều hơn, và ít ai tiếc rẻ hình ảnh của Andrew Jackson, vị Tổng thống “diệt người da đỏ”.

Còn phải mất vài năm nữa để Harriet Tubman được xuất hiện trên hàng tỉ tờ tiền. Nhưng giờ Harriet Tubman đã có thể mỉm cười: Mọi nô lệ mà bà giúp đỡ đã bình yên đi đến điểm cuối của chuyến hành trình - tự do.

Tờ 20 đôla trong tương lai.

Minh Luân (tổng hợp)

Các tin khác

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chưa tìm được giải pháp hòa bình, eo biển Hormuz vẫn đang bị khóa chặt và tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đỏ liên tục bị lực lượng Houthi tấn công, thì việc mở ra tuyến hàng hải mới đi qua Bắc Cực trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Tây Ninh có vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, vừa có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu thuận lợi cho việc giao thương kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều khu công nghiệp phát triển mạnh thu hút hàng trăm ngàn người từ các tỉnh, thành khác và người nước ngoài đến lưu trú để sản xuất, kinh doanh. Lợi dụng điều này, các loại tội phạm về trật tự xã hội, sử dụng công nghệ cao, ma túy, cờ bạc, trộm cắp tài sản, “tín dụng đen”, xuất, nhập cảnh trái phép... hoạt động phức tạp.