Người phá bỏ hàng rào giới tính trong nghiên cứu khoa học

Khi Kono Yasui nhận tấm bằng Tiến sĩ vào năm 1927 tại Đại học hoàng gia Tokyo (TIU), bà nhớ lại: "Vây quanh tôi khi đó là nhiều bạn bè chúc mừng tôi, không gì có thể cản trở tôi, chỉ đơn giản tôi phấn đấu đi theo con đường mình đã chọn".

Ở tuổi 47, bà Yasui đã trở thành người phụ nữ Nhật Bản đầu tiên giành được học vị Tiến sĩ về khoa học.

Việc giáo dục trẻ gái và phụ nữ ở Nhật Bản từng khá bất công: các nữ sinh học khác trường so với nam sinh, và việc học hành của họ chủ yếu là để tạo ra ryôsai kenbo: vợ ngoan, mẹ hiền.

Theo 2 nhà giáo dục Kodate thì "Việc bắt phụ nữ đi theo một lập trình như thế về cơ bản là các bậc phụ huynh không cho con gái của họ sự lựa chọn học hành, cũng như các viện xã hội không cung cấp cho phụ nữ cơ hội bình đẳng như nam giới".

Bức ảnh hộ chiếu của bà Kono Yasui.
Bức ảnh hộ chiếu của bà Kono Yasui.

Trước năm 1899, các tỉnh ở Nhật Bản không phát triển chương trình giáo dục cấp 2 cho nữ sinh. Phụ nữ bị cấm đi học ở các trường đại học hoàng gia cho mãi đến năm 1913. Nếu các nữ sinh được đào tạo nghề nghiệp, họ sẽ làm cô giáo, một dạng nghề nghiệp được coi là an toàn phù hợp với giới tính của phụ nữ Nhật khi đó. Mặc dù vậy, bất chấp hệ thống giáo dục bất công, Kono Yasui đã tận dụng mọi cơ hội để vươn lên.

Năm 1898, Yasui tốt nghiệp trường chuẩn tỉnh Kagawa (tương đương với trường cấp 2 ở Mỹ) và thi đầu vào để học khoa học và toán học tại Đại học phụ nữ ở Tokyo (TWHNS), ngôi trường này được công nhận đại học vào năm 1890.

Trước khi hoàn thành chứng chỉ đại học, Yasui đã cho công bố bài báo đầu tiên "Gan ruột loài cá chép của Weber" trên tạp chí Zoological Science, và trở thành người phụ nữ đầu tiên ở Nhật Bản có bài đăng trên tạp chí khoa học Nhật. Năm 1907, Yasui bước vào thời kỳ nhận việc trợ lý giáo sư tại TWHNS. Dù không được sự ủng hộ của trường đại học, Yasui cũng bắt tay vào việc nghiên cứu tế bào thực vật.

Năm 1911, sau 5 năm nghiên cứu độc lập, Yasui đã cho công bố công trình nghiên cứu của mình mang tiêu đề "Lịch sử sự sống về Salvinia Natans" đăng trên tạp chí Annals of Botany, trong đó có 119 bản vẽ các mặt cắt Microtome. Đây là lần đầu tiên một phụ nữ Nhật có công trình khoa học đăng trên tạp chí nước ngoài.

Nhờ những thành tích nghiên cứu khoa học vượt trội của Kono Yasui mà TWHNS đã đệ đơn lên Bộ Giáo dục Nhật nhằm hỗ trợ cho Yasui nghiên cứu ở nước ngoài. Lúc đầu, Bộ không đồng tình, có thể là do Bộ hoài nghi rằng phụ nữ không thể nào thành công trong các lĩnh vực khoa học.

Nữ khoa học gia Kono Yasui thời công tác tại Đại học hoàng gia Tokyo.
Nữ khoa học gia Kono Yasui thời công tác tại Đại học hoàng gia Tokyo.

Trong cuốn sách mang tiêu đề "Các nhà nữ khoa học và tư tưởng về giới", nhà nhân chủng học Sumiko Otsubo đã khám phá ra rằng giữa thời gian năm 1875 và 1940, Bộ Giáo dục Nhật Bản đã tài trợ ngân sách học hành cho tổng cộng 3.209 du học sinh Nhật tại Châu Âu và Mỹ, nhưng chỉ có 39 người trong số này là học tiếng Anh hoặc học vật lý. Với sự giúp đỡ của Kenjiro Fuji, một nhà nghiên cứu Tế bào học tại Đại học Tokyo, mà

Bộ Giáo dục Nhật đã ký phê chuẩn cho Kono Yasui được nhận ngân sách du học, nhưng kèm theo một điều kiện là "phải nghiên cứu về kinh tế gia đình" cùng với ngành chính là khoa học. Bản thân Kono Yasui cũng cam kết với Bộ Giáo dục rằng: sẽ không lập gia đình, và giành toàn bộ đời mình cho nghiên cứu khoa học.

Năm 1914, Kono Yasui đặt chân đến Đại học Chicago (Mỹ). Chỉ trong vòng 1 năm, bà đã nghiên cứu về các hình thái học của loài thủy sinh azolla tại Khoa thực vật của trường đại học này. Yasui dự định sẽ đi nghiên cứu tiếp ở Đức, nhưng vì Đại chiến thế giới thứ I nổ ra nên bà đã chuyển đến đeo đuổi khoa học tại Đại học Radcliffe ở Cambridge (tiểu bang Massachusetts, Mỹ) vào năm 1915, nơi đây bà nghiên cứu dưới sự dìu dắt của nhà Thực vật học Edward C. Jeffrey từ Đại học Harvard.

Quay trở lại Nhật Bản vào năm 1916, Yasui tiếp tục nghiên cứu về than đá Nhật Bản và một lần nữa bà đảm nhận công việc giảng dạy tại TWHNS. Năm 1919, Yasui nhận được một khoản tài trợ từ Bộ giáo dục để tiếp tục nghiên cứu về Tế Bào học.

Trong suốt thời gian nghiên cứu, lần lượt Yasui đã khám phá ra 6 giống loài thực vật cổ đại, bao gồm giống cây Cù Tùng mà bà tìm thấy tại một mỏ than. Năm 1927, Yasui cho công bố công trình nghiên cứu thực vật học của mình, một tổng hợp gồm 9 tập tài liệu nói về địa chất, trong đó cây cối mục nát biến thành trầm tích carbon và thành than đá.

Để công nhận những cống hiến phi thường trong nghiên cứu khoa học tiên phong của Kono Yasui, Đại học Hoàng gia Tokyo đã trao học vị Tiến sĩ khoa học cho bà, dù Yasui không phải là sinh viên chính thức của trường này.

Trong suốt sự nghiệp của mình, Kono Yasui đã cho công bố tổng cộng 99 tài liệu khoa học và nhận được rất nhiều lời khen ngợi bởi sự cống hiến của bà. Mặt khác, bà cũng thực hiện chiến dịch cho nữ giới đi học đại học, nâng cấp TWHNS thành trường đại học nghiên cứu quốc gia dành cho phụ nữ vào năm 1949, đổi tên thành trường Đại học Ochanomizu.

Tại trường Ochanomizu, Yasui trở thành giáo sư khoa học và cuối cùng là giáo sư danh dự trước khi nghỉ hưu vào năm 1952. Nhưng có vẻ nhà khoa học Kono Yasui cũng có vẻ không thống nhất, vì khi được mời vào Hiệp hội các nhà nữ khoa học gia (SWS), bà đã từ chối.

Cùng với nhà nữ khoa học Chika Kuroda (người cũng có học vị Tiến sĩ khoa học), họ đã thành lập nên Học bổng Yasui-Kuroda, chuyên trao cho những phụ nữ có thành tích xuất sắc trong các ngành khoa học tự nhiên.

Bất chấp có rất nhiều ấn phẩm khoa học được phát hành, bản thân Kono Yasui tỏ ra rất ngại ngần khi tự viết về bản thân bà, đồng nghĩa rằng phần lớn những câu chuyện nói về bà đều do người khác chấp bút.

Hải Nguyễn (tổng hợp)

Các tin khác

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Lỗ hổng trong quản lý dữ liệu quan trắc môi trường

Hệ thống quan trắc môi trường tự động là trụ cột quan trọng của quản trị môi trường, cung cấp dữ liệu phục vụ giám sát và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên liên tiếp thời gian qua, nhiều vụ việc dữ liệu quan trắc môi trường bị can thiệp, thao túng, không chỉ đặt ra trách nhiệm của các bộ, ngành, cá nhân có liên quan, mà còn đặt ra câu hỏi về doanh nghiệp được hưởng lợi, cơ chế quản lý dữ liệu và khả năng truy đến cùng chuỗi hành vi nếu có sự móc nối giữa các bên.

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Từng hai lần lĩnh án tù, Nguyễn Văn Dũng tiếp tục xuất hiện trong các phim ngắn với vai “đại ca” giang hồ. Trong vụ án liên quan kênh YouTube “Đời TV”, lời khai của những người tham gia cho thấy Dũng được mời đóng phim vì có lượng người theo dõi, có thể giúp kênh tăng lượt xem.

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Là một trong những nơi tập trung nhiều khu, cụm công nghiệp ở phía Nam, thu hút hàng triệu người từ khắp nơi đổ về làm công nhân và lao động tự do nên TP Đồng Nai luôn là địa bàn mà các đối tượng tội phạm, đặc biệt là trộm cắp, cướp giật chọn làm nơi gây án. Đối tượng mà chúng nhắm đến thường là công nhân. Không để tình trạng này tiếp diễn, Ban Giám đốc Công an TP Đồng Nai đã chỉ đạo Phòng Cảnh sát hình sự và Công an các xã, phường tăng cường nắm tình hình địa bàn, phối hợp tuần tra khép kín để kịp thời đấu tranh, triệt phá.

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Công ty khởi nghiệp của Đức SWARM Biotactics chế tạo côn trùng lai máy móc phục vụ mục đích quốc phòng - nhưng đây không phải là lần đầu tiên các nhà khoa học gắn camera lên những loài côn trùng. Các nhà nghiên cứu điều khiển côn trùng bằng cách gửi xung điện đến râu của chúng, khuyến khích gián di chuyển. Nếu thành công, các đàn robot này có thể được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ như trinh sát hoặc tìm kiếm cứu nạn.

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Thời gian vừa qua, trong khu vực cấm, hạn chế bay ở sân bay Tân Sơn Nhất, TP Hồ Chí Minh liên tục xuất hiện UAV hoạt động. Tình trạng này không những gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn của những chuyến bay ở cả hai chiều cất, hạ cánh; mà còn khiến nhiều chuyến bay phải tạm dừng nhiều giờ liền, nhiều chuyến phải hạ cánh gấp hoặc di chuyển đến sân bay khác để dừng chờ; gây thiệt hại hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng cho nhiều loại chi phí.

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Một khối băng và đá trên dãy Langtang bất ngờ sụp xuống, kéo theo lũ bùn đá tràn qua biên giới Trung Quốc và Nepal, phá hủy cửa khẩu, đường sá, nhà máy điện và nhiều khu dân cư. Nhưng Rasuwa không chỉ là câu chuyện về một thiên tai dữ dội, nó cảnh báo một thực tế rất đáng lo ngại. Himalaya,“mái nhà thế giới” và nguồn nước của phần lớn châu Á, đang biến đổi nhanh trong khi hạ tầng và các hành lang kết nối ngày càng tiến sâu vào những vùng núi dễ tổn thương. Khi băng, đá, nước và địa hình cùng mất ổn định, một biến cố trên sườn núi có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng xuyên biên giới.

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.