Người nhạc sĩ của “Tiếng hát giữa rừng biên cương”

Tôi biết tới bài hát "Tiếng hát giữa rừng biên cương" qua làn sóng Đài tiếng nói Việt Nam với giọng hát của Kim Oanh, diễn viên đội tuyển Văn nghệ quần chúng Công an Vũ trang miền Bắc thời bấy giờ. Vào thời điểm từ năm 1970 đến 1975, phong trào ca hát quần chúng khá sôi động. Lực lượng vũ trang thời ấy rất chú trọng xây dựng các đội Tuyên văn "cây nhà lá vườn" đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của cán bộ chiến sĩ vốn rất khát khao văn hóa nghệ thuật giữa thời chiến.

Thời ấy, phương tiện truyền thông còn thô sơ và ít ỏi. Đài Tiếng nói Việt Nam làm trọn vai trò rất tích cực trong việc quảng bá phong trào ca hát quần chúng và sáng tác nghệ thuật quần chúng qua chương trình "Khắp nơi ca hát". Bài hát đã đến với cánh lính chúng tôi qua chiếc đài bán dẫn của Hungari viện trợ, nhãn hiệu Lido, được khuếch đại âm thanh truyền qua chiếc loa 25 oát cho cả đơn vị cùng nghe. 

"Tiếng hát giữa rừng biên cương" được lính yêu thích ngay, bởi giai điệu rộn ràng trẻ trung và rất hợp với tính cách sôi động của lính trẻ. Lời ca có vẻ đẹp phóng khoáng, trữ tình, đầy cảnh sắc núi rừng, vừa rất thực, lại vừa rất mơ mộng: "Sớm sớm khi chim rừng cao tiếng hót, suối tưng bừng reo vui vui, thấp thoáng giữa lưng đèo biên giới đó, bóng ai đang bước vội vội, rập rờn mây trắng quấn quýt bên chân, cả rừng xanh nghiêng bóng vấn vít mến thân...".

Nghe rất rõ tiếng vó ngựa khua móng trong tiết tấu bộ gõ và bóng người chiến sĩ biên phòng lẫn giữa cảnh núi mây trập trùng, đèo cao chót vót, trên đường tuần tra bảo vệ biên cương của Tổ quốc.

Bài hát được phát trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam đúng ngày 3 tháng 3 năm 1974, nhân kỷ niệm 15 năm thành lập Bộ đội Biên phòng, sau đó được nhiều đơn vị sử dụng tham gia các hội diễn nghệ thuật, nhiều đài phát thanh địa phương vùng biên giới đã thu phát sóng.

Nhiều ca sĩ chuyên nghiệp và nghiệp dư đã dùng bài hát làm tiết mục biểu diễn cho các cán bộ chiến sĩ trên các vùng đất nước. Bài hát còn được chuyển thành các bản hòa tấu, hoặc tấu sáo trên dàn nhạc dân tộc. Có nghệ sĩ đặt tên cho tác phẩm nhạc là  "Vó ngựa biên cương" với bộ gõ mô phỏng bước ngựa trong hòa tấu nhạc cụ sôi động, hấp dẫn.

Bài hát đã được nghệ sĩ Tuyết Minh cùng tốp ca khúc chính trị “Hoa Phượng Đỏ” đem sang Tiệp Khắc và Cộng hòa dân chủ Đức biểu diễn. Tốp nữ văn công Công an Vũ trang hát tại thủ đô La Habana của Cuba . Bài hát đã đoạt Huy chương Vàng toàn quân năm 1974 và Huy chương Vàng toàn quốc năm 1975.

Bài hát từ đó thường xuyên được vang lên, được thính giả thực sự yêu thích, nhiều lần được yêu cầu phát lại trên Đài Tiếng nói Việt Nam . Tôi rất yêu giai điệu nhanh hoạt, giàu tính tượng hình của bài hát. Vậy mà 10 năm sau khi bài hát ra đời, tôi mới có dịp gặp tác giả, khi cùng tham gia Ban Giám khảo Hội diễn Nghệ thuật quần chúng các lực lượng vũ trang tỉnh Hoàng Liên Sơn. Tác giả bài hát đó là Dương Nhâm, thượng úy, quân hàm xanh lá cây. Anh là người rất dễ gây được thiện cảm bởi ngoài tinh thần làm việc rất trách nhiệm, anh luôn có chính kiến nghệ thuật rõ ràng và trung thực.

Khi trò chuyện chuyên môn mới thấy Dương Nhâm có kiến thức nhạc lý rất vững. Ký xướng âm khá chuẩn, có thể ghi âm ngay bằng ký tự nhạc số. Không phải người sáng tác nghiệp dư nào cũng có được khả năng ấy. Lưng vốn ca khúc của Dương Nhâm về các đề tài khá dồi dào, nhiều nhất là các ca khúc về  miền núi, biên giới và biên phòng.

Chỉ kể tên các ca khúc viết về đề tài biên giới biên phòng, đủ thấy sự gắn bó và tâm huyết của tác giả với đề tài này thật sâu nặng. Đó là các ca khúc: "Lời ru trong đêm biên cương", "Đồn biên phòng", "Bên bếp lửa làng biên", "Những cô gái trồng rừng với chiến sĩ biên cương", "Cột mốc biên cương", "Những con suối không tên", "Tiếng chim em yêu", "Tình yêu cô gái Dao", "Dòng Nậm Thi hát mãi tên anh", "Gặp nhau trên đường biên giới", "Gặp anh chiến sĩ biên phòng"... Những ca khúc ấy đã theo các chiến sĩ văn hóa vang lên khắp các nẻo biên cương vùng núi phía Bắc, làm ấm lòng dân bản nhiều vùng quê và ấm lòng các chiến sĩ canh giữ sự yên lành nơi biên viễn.

Có thể gọi Dương Nhâm là nhạc sĩ của biên cương. Anh sinh năm 1942. Vào Bộ đội Biên phòng năm 1964. Sau 2 tháng tân binh, anh được điều làm chiến sĩ Đồn Biên phòng Si Ma Cai. Hơn năm sau, do có năng khiếu văn nghệ, Dương Nhâm được điều về Đoàn Văn công Công an Vũ trang tỉnh Lào Cai.

Bước chân Dương Nhâm đã trải nhiều vùng đất biên giới, đó là các địa danh: Ý Tý, A Lù, A Mú Sung, Mường Khương, Pha Long, Nậm Chảy; cho tới Cao Bằng, Lạng Sơn. Qua sáng tác ca khúc của Dương Nhâm, cũng có thể nói đề tài biên cương, biên phòng đã có nhạc sĩ của mình.

Năm 1984 rời quân ngũ, nhạc sĩ Dương Nhâm về ngụ cư tại Yên Bái. Vẫn gắn bó với cây đàn viôlông và áccoócđêông, anh sáng tác nhiều thể loại phục vụ bộ đội và nhân dân địa phương. Dương Nhâm là người của phong trào ca hát. Ngành nào có yêu cầu là Dương Nhâm sáng tác và sẵn sàng dàn dựng cho các đội văn nghệ nghiệp dư.

Dương Nhâm có mặt trong hầu hết các mùa hội diễn nghệ thuật, khi là tác giả, khi ngồi ghế giám khảo. Dương Nhâm không nề hà sáng tác "ngành ca, địa phương ca", khi được yêu cầu. Ngôn ngữ ca khúc thường giản dị, dễ thuộc dễ hát. Công an, quân đội, đường sắt, các ngành kinh tế xã hội... đều nhờ Dương Nhâm sáng tác và dàn dựng các ca khúc về ngành mình.

Số lượng các huy chương anh thu về qua các Hội diễn nghệ thuật quần chúng khó kể hết. Nhưng đáng kể hơn chính là sự yêu mến của công chúng và sự quý trọng của đồng nghiệp. Dương Nhâm đã góp phần bồi dưỡng nhiều hạt nhân hoạt động văn nghệ cho các ngành, các địa phương.

Khi tâm sự về chuyên môn, Dương Nhâm thường tâm đắc với việc khai thác các chất liệu từ tinh hoa văn hoá các dân tộc: Tày, Nùng, Giáy, Cao Lan, Mông... Đấy chính là bí quyết một phần thành công của nhạc sĩ đã từng sống ở đất núi. Dương Nhâm sôi động hẳn lên khi nói bài hát "Tiếng hát giữa rừng biên cương".

Ban đầu, anh  định đặt cho bài hát cái tên "Bên những con đường anh đi" nhằm nói tới bước đi của các chiến sĩ biên phòng. Cảm xúc đến với anh khá dễ dàng. Âm thanh cứ thế tuôn trào. Anh viết liền một mạch, với gam son trưởng gồm 2 đoạn AB, nổi rõ hình tượng chiến sĩ biên phòng.

Đoạn A giới thiệu cảnh sắc biên cương trùng điệp, với hình bóng chiến sĩ biên phòng trên lưng ngựa. Đoạn B là tâm thế và niềm vui người chiến sĩ vượt lên dốc thẳm đèo cao, vì dân vì nước, vì từng giấc ngủ trẻ thơ. Kết bài ở âm vực cao, giọng nữ, sử dụng đắc địa âm "la la la" với các nốt móc kép nhanh hoạt.

Cầm chắc thành công, anh liền dàn dựng ngay cho Đội Tuyên văn của Công an Vũ trang Lào Cai. Đấy là năm 1973. Lời hát "Rộn ràng vó ngựa tuần tra qua bao đèo dốc nắng hồng trời xanh, hòa cùng sắc của ngàn cây thắm tươi màu áo biên phòng của anh. Ngôi sao lung linh trên mũ anh ngời ngời toả sáng..." cứ ngân nga cao vút giữa rừng biên cương.

Bây giờ, mỗi lần nghe lại ca khúc, tôi vẫn như thấy lại tất cả gương mặt của đồng đội. Tâm sự ấy là của người đang giữ cương vị Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bộ đội biên phòng Yên Bái với 340 hội viên. Đó là nhạc sĩ Dương Nhâm mà tôi đã được chuyện trò trong sớm xuân này

Ngọc Bài

Các tin khác

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan trên đất cố đô

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan trên đất cố đô

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan tọa lạc trên đường Đông Phương Hồng, phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, do Nhà nghiên cứu Lịch sử Văn hóa Nguyễn Tử Chương sáng lập từ năm 2020. Đó là một không gian nghiêm tĩnh, lưu giữ những tư liệu, kỷ vật thiêng liêng về cựu chiến binh - nhà giáo Nguyễn Tử Lan cùng đồng đội - những người đã tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ ngay từ những ngày đầu, và góp phần không nhỏ làm nên chiến thắng vĩ đại của dân tộc.

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, đình thần Thoại Ngọc Hầu vẫn giữ nguyên nét cổ kính, uy nghiêm và trở thành “linh hồn” của vùng đất Thoại Sơn. Năm 1990, Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận bia Thoại Sơn là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Một người lặng lẽ sống và viết

Một người lặng lẽ sống và viết

Văn chương Quách Liêu cũng giống như tính cách con người anh: không ồn ào, không phô trương, chỉ lặng lẽ cảm thông và chia sẻ với số phận của những con người bình dị.

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

Trong “Truyện Kiều”, đoạn tả Mã Giám Sinh trên đường đưa Kiều đi, có “độc thoại nội tâm” rất hay: “Về đây nước trước bẻ hoa/ Vương tôn, quý khách, ắt là đua nhau/ Hẳn ba trăm lạng kém đâu/ Cũng đà vừa vốn, còn sau thì lời/ Miếng ngon kề đến tận nơi/ Vốn nhà cũng tiếc, của trời cũng tham/ Đào tiên đã bén tay phàm/ Thì vin cành quýt cho cam sự đời”. Đây là “âm mưu” của Mã Giám Sinh sau khi mua Kiều “ba trăm lạng”.

Giá trị của hòa bình

Giá trị của hòa bình

Ngày ấy mẹ tôi tầm sáu tuổi, chưa biết chữ và sống dưới những tiếng nổ inh tai. Những tiếng nổ từ mấy loại vũ khí chiến tranh - thứ mà thời của chúng tôi ít khi chứng kiến. Mẹ kể, bầu trời dạo đó toàn bóng khói. Những làn khói từ thuốc súng, từ đạn bom, từ mấy ngôi nhà cháy trụi sau trận càn đột ngột.

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Bởi khí hậu nóng ẩm, thuận lợi cho loài mối phát triển – một đe doạ với sự đục phá nhà cửa, đồ dùng,… nên con mối không được thiện cảm trong văn hóa Việt. Nó thường bò vào ngụ ngôn, không được làm “nhân vật”, chỉ là cái cớ để cốt truyện phát triển.

Nghệ thuật tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Nghệ thuật tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Giữa nhịp sống gấp gáp của thời đại số, con người khỏe hơn về thể chất nhưng lại mong manh hơn về tinh thần. Khi y học chăm lo tuổi thọ sinh học, câu hỏi đặt ra là: ai nuôi dưỡng đời sống nội tâm? Trong bối cảnh ấy, nghệ thuật tạo hình không còn chỉ là lĩnh vực của cái đẹp, mà trở thành một phương thức chữa lành âm thầm nhưng bền bỉ.

Xuôi dòng An Sơn, phải lòng Lái Thiêu

Xuôi dòng An Sơn, phải lòng Lái Thiêu

Tôi ngồi bên dòng An Sơn một chiều tháng tư nghe hoàng hôn võ vàng sóng nước. Dòng An Sơn là một nhánh rẽ của con sông Sài Gòn chảy qua Lái Thiêu. Mười năm gá thân vào đất này, tôi thấy Lái Thiêu có quá nhiều câu chuyện để kể.

Hào khí Chu Hưng

Hào khí Chu Hưng

Hạ Hòa (Phú Thọ) vốn là vùng đất địa linh, sơn thủy hữu tình, nơi có Chiến khu 10 và thủ đô văn nghệ trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong đời sống văn hóa, tinh thần của vùng đất này, đền Chu Hưng là công trình tín ngưỡng tâm linh có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ; là điểm nhấn quan trọng trong tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương nói chung và văn hóa tâm linh của vùng đất Hạ Hòa nói riêng.

Không có gì hai lần Wislawa Szymborska

Không có gì hai lần Wislawa Szymborska

Không có gì xảy ra hai lần phản ánh đúng thực tế cuộc sống. Mỗi người chúng ta đều nằm trong quy luật vật đổi sao dời, mỗi người chỉ sống có một lần và chỉ có vậy, số phận con người không lập lại.

“Lao xao Yên Phụ tiếng hò gọi nhau...”

“Lao xao Yên Phụ tiếng hò gọi nhau...”

Đường Yên Phụ (Hà Nội) chạy dọc theo sông Hồng. Đây nguyên là một đoạn đê cổ, và một phần được sử dụng làm đường Yên Phụ. Đường dài khoảng gần 1,5 km, bắt đầu từ ô Yên Phụ (đầu dốc đường Thanh Niên) chạy cắt qua các phố Cửa Bắc, Hàng Bún, Hàng Than, Hòe Nhai và kết thúc tại phố Hàng Đậu (gần đầu cầu Long Biên). Từ xưa, tên gốc là Yên Hoa. Năm 1841, vì kỵ húy mẹ vua Thiệu Trị là Hồ Thị Hoa, nên đổi thành Yên Phụ.    

"Tung hoả mù" - trong đời sống, văn chương!

"Tung hoả mù" - trong đời sống, văn chương!

Theo nghĩa đen, "tung hỏa mù" là tung ra khói lửa khiến đối phương mất phương hướng, khó phát hiện được mục tiêu. Ban đầu được dùng phổ biến trong quân sự, như là một mưu kế để che giấu quân đội rút lui, di chuyển… Cách này rất thường gặp trong binh pháp cổ Trung Hoa.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Hải: Người giữ hồn quan họ

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Hải: Người giữ hồn quan họ

Thật không ngờ, trong đời sống văn hóa đương đại gấp gáp và bận rộn, đôi khi người ta chỉ lướt qua những giá trị truyền thống thì vẫn có những người lặng lẽ dành tâm sức và cả cuộc đời của mình để bảo tồn những giá trị văn hóa quý báu. Tôi vô tình có cuộc gặp gỡ quý giá với ông Nguyễn Trọng Hải, là người cung cấp nhiều tư liệu quý cho Thư viện điện tử Quan họ Bắc Ninh.

Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Thơ khiến cho cuộc đời đáng sống hơn

Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Thơ khiến cho cuộc đời đáng sống hơn

Giữa nhịp sống nhiều đổi thay, Lê Hồng Thiện vẫn lặng lẽ đi qua tuổi 85 bằng một tâm thế đáng ngưỡng mộ: lạc quan, yêu đời và bền bỉ sáng tạo. Thời gian dường như không làm cạn đi nguồn cảm xúc trong ông, trái lại càng lắng sâu, càng nồng cháy.

Huyền thoại Trung đội Mai Quốc Ca

Huyền thoại Trung đội Mai Quốc Ca

Tháng Tư, đứng bên bờ sông Thạch Hãn nhìn dòng nước lặng trôi, khó ai hình dung nơi đây từng là ranh giới của sự sống và cái chết. Năm 1972, dòng sông ấy chứng kiến một trong những cuộc chiến khốc liệt nhất của chiến tranh Việt Nam, khi đất trời bị xé nát bởi bom đạn, còn con người bừng lên như những ngọn lửa.

Ngọn gió rừng vẫn thổi nơi suối nguồn

Ngọn gió rừng vẫn thổi nơi suối nguồn

Có một vùng quê trung du yên bình nơi Chiến khu 10 xưa đã đi vào thế giới nghệ thuật, lấp lánh, ấm áp những trang thơ, nhật ký và lắng đọng những ân tình sâu nặng đối với nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Nơi đây, ông cất tiếng khóc chào đời và trở thành ngọn nguồn gieo mầm cho cảm hứng nghệ thuật. Vùng quê ấy đã trở thành “địa chỉ tâm hồn”, làm nên “suối nguồn” trong mát cho những tác phẩm để đời của nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ.

Tiếng hồn dân dã bên bờ Kiến Giang

Tiếng hồn dân dã bên bờ Kiến Giang

Giữa dải đất miền Trung nắng gió, Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) từ lâu được biết đến như cái nôi của những câu hò mộc mạc mà thấm đẫm tình người. Trong đó, Hò khoan Lệ Thủy với nhịp chèo khoan thai, với tiếng đáp tình tứ giữa đôi bờ sông Kiến Giang đã trở thành linh hồn của một vùng đất.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - đứng trên hai mặt của tình yêu

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - đứng trên hai mặt của tình yêu

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã mang đến cho chúng ta những bản tình ca thổn thức, nhưng ông không bao giờ có được hạnh phúc lứa đôi trọn vẹn. Nhiều bóng hồng lặng lẽ xuất hiện trong đời nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã để lại những giai điệu xao xuyến khôn nguôi.

Hai con ngựa "lạ đời" trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan!

Hai con ngựa "lạ đời" trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan!

Nhà văn lớn Nguyễn Công Hoan (1903 - 1977) để lại một gia tài tác phẩm văn học đồ sộ, với hơn 200 truyện ngắn, 30 truyện dài và nhiều tiểu luận văn học. Tài năng và phong cách của ông thể hiện chủ yếu ở thể truyện ngắn.