Người đầu tiên bóc trần tội ác man rợ ở trại tập trung Auschwitz

Nhân kỷ niệm 70 năm ngày Hồng quân Liên Xô giải phóng trại tập trung Auschwitz trên đất Ba Lan (27/1/1945 - 27/1/2015), cũng là nơi giam giữ tù nhân lớn nhất của phát xít Đức trong Thế chiến II, các phương tiện truyền thông quốc tế đều ưu tiên đăng tải những sự kiện xoay quanh trại tập trung khét tiếng này. Đồng thời đề cao vai trò của ông Rudolf Vrba (1924-2006), một tù nhân người Slovakia đã có công bóc trần mưu đồ giết người hàng loạt của Đức Quốc xã.

Chào đời ngày 11/9/1924 tại thị trấn Topolcany phía nam Slovakia gần biên giới Hungary, trong một gia đình người Do Thái với tên khai sinh là Walter Rosenberg. Năm 15 tuổi Walter bị đuổi học giữa chừng, vì chính quyền Slovakia thân Đức Quốc xã áp dụng chiêu bài kỳ thị người Do Thái, buộc họ đi đâu cũng phải mang phù hiệu ngôi sao David 6 cánh màu vàng cho dễ phân biệt. Dưới sự trợ giúp của bà mẹ Helena, Walter tiếp tục tự học nốt chương trình trung học ở nhà, đồng thời trau dồi thêm vốn ngoại ngữ gồm tiếng Anh, tiếng Nga và tiếng Đức.

Năm 17 tuổi, để tránh sự ruồng bố, W. Rosenberg quyết định tìm đường gia nhập lực lượng kháng chiến Tiệp Khắc chống phát xít, nhưng lại đi lạc sang đất Hungary rồi bị cảnh sát bắt giữ về tội nhập cảnh trái phép và trục xuất trở lại Slovakia. Lúc đầu W. Rosenberg bị giam tại nhà tù Novaky, đến giữa tháng 6/1942 thì bị chuyển đến trại tập trung dành cho người Do Thái ở Majdanek (Ba Lan). Nhưng chỉ 2 tuần sau, tù nhân W. Rosenberg nhận được giấy di chuyển đặc biệt, trên đó ghi dòng chữ bằng tiếng Đức "Arbeit macht Frei" (Việc làm miễn phí), cũng là câu khẩu hiệu mỉa mai ngự trị trên cổng chính của trại tập trung Auschwitz.

Do có hình thể khỏe mạnh, W. Rosenberg được bố trí làm việc tại khu hỏa táng, bao gồm hàng chục lò đốt bằng than chuyên thiêu xác các nạn nhân Do Thái thiệt mạng trong phòng hơi ngạt. Rồi một tù nhân người Áo tay chân của lính SS canh trại phát hiện ra W. Rosenberg biết tiếng Đức, đã đề nghị chuyển ông sang bộ phận nhà kho có phiên hiệu là "Canada", cũng là địa điểm tích trữ thực phẩm dành cho các giám ngục và tư trang của những tù nhân đã chết. Nhờ vào vị trí làm việc mới, nên W. Rosenberg vẫn có đủ dinh dưỡng, do đó vẫn giữ được sức khỏe giữa chế độ lao tù hà khắc.

Cổng chính của trại tập trung Auschwitz.

Cổng chính của trại tập trung Auschwitz.

Đầu tháng 4/1944, W. Rosenberg cùng một bạn tù đồng hương là Alfred Wetzler (1918-1988) quyết định đào thoát. Sau 3 ngày ẩn náu đánh lừa sự truy tìm của lính canh, đến gần nửa đêm ngày 10/4 họ đã âm thầm rời trại Auschwitz, rồi đi men theo sông Sola hơn 130km về phía nam, tới biên giới Slovakia. Cái tên mới Rudolf Vrba của W. Rosenberg là do Hội đồng Do Thái hoạt động bí mật ở Slovakia đặt biệt danh, còn A. Wetzler mang bí danh là Jozef Lanik nhằm tránh sự truy lùng của những phần tử thân phát xít, trước khi cho công bố những lời khai rùng rợn của các nhân chứng về thực trạng bên trong trại tập trung Auschwitz.

Những tiết lộ của R. Vrba đã gây chấn động thế giới, được truyền thông quốc tế đồng loạt đăng tải lên trang nhất, góp phần khẳng định chủ trương tận diệt sắc dân Do Thái, cũng như việc sử dụng các phòng hơi ngạt trong trại tập trung của bè lũ Quốc xã không chỉ là tin đồn thất thiệt, mà chính là bằng chứng thuyết phục không thể phủ nhận. Theo đó trong khoảng 10 tháng làm việc ngoài trời, từ tháng 8/1942 đến tháng 6/1943, R. Vrba đã tận mắt nhìn thấy khoảng 200 chuyến tàu lửa, mỗi đoàn tàu kéo theo hàng chục toa chở người Do Thái từ khắp châu Âu tập kết về trại Auschwitz, trước khi họ bị lùa vào trong các phòng hơi ngạt nhằm thủ tiêu có hệ thống.

Cụ thể, vẫn theo lời nhân chứng R. Vrba, bất cứ tù nhân Do Thái nào mới đến cũng được nghe thông báo phát trên loa phóng thanh, rằng họ phải đi qua khu tắm rửa "tẩy trùng" rồi mới nhập trại.

Trước lúc vào "phòng tắm" mọi người đều phải cởi bỏ hết quần áo cũng như đồ dùng cá nhân, với mỗi phòng chứa khoảng 2.000 người. Sau khi họ đã bước vào bên trong, các cánh cửa sắt nặng nề lập tức được đóng lại, đồng thời nhiệt độ bên trong phòng kín bắt đầu được lính SS chỉnh cho tăng dần lên đến độ thích hợp.

Tàu hỏa chở người Do Thái đến sân ga trại Auschwitz.
Tàu hỏa chở người Do Thái đến sân ga trại Auschwitz.

Rồi bọn giám ngục đeo mặt nạ phòng độc trèo lên nóc phòng, đổ các hộp thiếc chứa hỗn hợp chất xyanua dạng bột xuống bên dưới theo đường ống chuyên dụng, được chúng gọi giễu cợt là "lỗ thông hơi". Bột xyanua gặp nhiệt độ cao tức thì biến thành khí độc, khiến tất cả mọi người đều chết ngạt trong khoảnh khắc. "Việc thủ tiêu chỉ diễn ra trong vòng 3 phút đồng hồ, cứ lặp đi lặp lại suốt ngày, từ ngày này sang ngày khác ngoại trừ những hôm không có đoàn tàu nào chở người mới đến...", ông R. Vrba cho biết.

Nhân chứng R. Vrba qua từng giai đoạn lịch sử khác nhau.

Nhân chứng R. Vrba qua từng giai đoạn lịch sử khác nhau.

Ngoài ra, người đầu tiên bóc trần tội ác man rợ của bọn đồ tể phát xít cũng mô tả chi tiết sơ đồ các phân trại giam giữ, chứng tỏ chủ trương giết người hàng loạt có hệ thống của Đức Quốc xã. Khi hay tin về sự tiết lộ của cựu tù nhân R. Vrba, Thủ tướng Anh Winston Churchill đã thốt lên: "Đây là một trong những tội ác lớn nhất và khủng khiếp nhất trong lịch sử nhân loại". Đồng thời tiết lộ của R. Vrba cũng là lời cảnh tỉnh cho mọi người Do Thái khi ấy, giúp họ kịp thời tránh được âm mưu "tiệt diệt" sắc dân Do Thái của đế chế đệ tam - Đức Quốc xã.

Về phần nhân chứng R. Vrba, sau khi trốn khỏi trại tập trung Auschwitz, đến tháng 9/1944, ông gia nhập lực lượng kháng chiến Tiệp Khắc, rồi được tặng Huy chương Dũng cảm khi tham gia cùng Hồng quân Liên xô trong chiến dịch giải phóng thủ đô Prague. Sau Thế chiến II, R. Vrba tiếp tục theo đuổi con đường học vấn, nhận được bằng tiến sĩ hóa sinh của Trường đại học Kỹ thuật Prague vào năm 1951.

Năm 1958, ông chuyển sang định cư tại Israel. Năm 1960, tiến sĩ R. Vrba chuyển qua London làm việc tại Hội đồng Nghiên cứu Y khoa của Vương quốc Anh. Giữa năm 1967, giáo sư R. Vrba được mời sang giảng dạy tại Khoa Thần kinh học thuộc Trường đại học British Columbia ở Canada, ông chính thức định cư tại Canada từ đó cho đến khi qua đời vào cuối tháng 3/2006, thọ 81 tuổi.

Địa điểm từng tồn tại các phòng hơi ngạt ở Auschwitz.
Địa điểm từng tồn tại các phòng hơi ngạt ở Auschwitz.

Ngoài việc là người đầu tiên tố cáo tội ác ghê rợn của chủ nghĩa phát xít ra, R. Vrba còn nổi tiếng trong giới khoa học qua hơn 50 công trình nghiên cứu được công bố trên các tạp chí y khoa quốc tế về thành phần hóa học của não bộ, phương pháp phát hiện và điều trị các căn bệnh như tiểu đường và ung thư...

Tại Tòa án Nurumberg xét xử tội phạm Quốc xã trong Thế chiến II, viên trung tá SS Rudolf Hoss chỉ huy trại tập trung Auschwitz, đã trơ trẽn khẳng định có tới 3 triệu người bị thủ tiêu tại đây, dường như để khoe "chiến tích" hợm hĩnh của mình. Tên này đã bị một tòa án ở Warsaw (Ba Lan) kết án treo cổ vào năm 1947. Đầu năm 1990, các sử gia thuộc Viện Bảo tàng Quốc gia Auschwitz-Birkenau của Ba Lan đã quyết định xem xét lại số liệu trên. Kết quả cho thấy trong thực tế có khoảng từ 1,1-1,6 triệu tù nhân thiệt mạng, trong đó gần 90% là người gốc Do Thái mang quốc tịch của hầu hết các quốc gia châu Âu.

Thu Hường (tổng hợp)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.