- Vụ hành quyết 4 điệp viên Đức trong Chiến tranh Thế giới lần II
- Điệp viên Đức kỳ cựu đứng đầu cơ quan tình báo IntCen của EU
- Điệp viên Đức “bắt cá hai tay”
Vùng biển Caribea mà Luning theo dõi rất quan trọng đối với quân Đồng minh cả về vận chuyển nhu yếu phẩm và triển khai tàu giữa các mặt trận khác nhau.
Cuối cùng, Luning bị bắt và trở thành điệp viên Đức Quốc xã duy nhất bị xử tử ở Mỹ Latinh trong Chiến tranh thế giới lần 2.
Gia nhập tổ chức Abwehr
Heinz Luning chào đời ở thành phố Bremen miền bắc nước Đức ngày 28-3-1911, có cha là người Đức và mẹ là người Italy. Sau khi cả cha mẹ đều qua đời, cậu bé Luning được nhận nuôi bởi người chú là Christopher và người vợ người Mỹ của ông là bà Olga.
Vào thập niên 1930, ngay khi phát xít Đức bắt đầu nắm quyền, Luning đã có ý khinh miệt Hitler và những thành viên Đảng Quốc xã. Luning không thích cách Hitler tái lập nước Đức thành một quốc gia phát xít.
 |
| Cuốn sách “Hitlers Man in Havana” (Người đàn ông của Hitler ở Havana) của Thomas Schoonover. |
Đến năm 1939, Luning quyết định không muốn gia nhập Quân đội Đức để phục vụ như một tấm bia đỡ đạn. Trong khi suy nghĩ phải làm gì, người chú đề nghị Luning tham gia Abwehr để tránh nghĩa vụ quân sự. Nhưng làm thế nào?
Người chú quen biết một người đàn ông tên Hans Joachim Koelln, người có mối liên hệ với Abwehr. Hai người gặp nhau vào tháng 1-1941, Luning được giới thiệu với Alfred Hartmann, người làm việc trong Văn phòng Thông tin và Tuyên truyền Đức Quốc xã.
Trong một vài cuộc họp tại văn phòng, Luning tiết lộ rằng ông thành thạo một số ngôn ngữ - bao gồm tiếng Anh, tiếng Italy, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha. Hartmann rất ấn tượng với Luning và hỏi liệu ông có muốn gia nhập Abwehr và nhận nhiệm vụ ở nước ngoài không. Luning đồng ý.
Giờ đây, Luning sắp bắt đầu một giai đoạn mới của cuộc đời mình. Abwehr mà Luning tham gia nằm trong tay Đô đốc Wilhelm Canaris, một trong những nhà lãnh đạo quân sự gây tranh cãi nhất của Hitler. Canaris không hoàn toàn ủng hộ các nỗ lực quân sự của Hitler và tại một thời điểm trong cuộc chiến đã cố gắng tạo ra một nền hòa bình riêng với quân Đồng minh ở phương Tây.
Khi một nhóm sĩ quan quân đội Đức cố gắng ám sát Hitler không thành công vào năm 1944, Canaris được xác định là một trong những người chịu trách nhiệm. Ông đã bị loại khỏi văn phòng và cuối cùng bị treo cổ.
Khi bắt đầu chương trình đào tạo, Luning được cho biết nơi hoạt động của mình là Cuba. Ông hạnh phúc khi được trở lại vùng biển Caribea, tránh xa nước Đức Quốc xã. Tại Học viện Abwehr, Luning bị tách ra khỏi phần còn lại của lớp và được đào tạo cá nhân.
Khóa học kéo dài 6 tuần, và Luning học được những điều cơ bản của một điệp viên – đó là sử dụng radio, viết bằng mực bí mật và mã Morse. Luning được chỉ định số hiệu điệp viên là A-3779. Alfred Hartmann là người hướng dẫn chính và nói chung Luning bị đánh giá là một học viên khá tầm thường.
Luning không biết cách lắp ráp và tháo rời một chiếc radio đúng cách, và trong khi ở Cuba, ông thường không thể tìm thấy các bộ phận thích hợp để sữa chữa radio của mình. Mọi thứ trở nên tồi tệ đến nỗi Luning phải dựa vào các phương tiện khác để gửi tin nhắn đến châu Âu, chủ yếu bằng chuyển phát nhanh đến Tây Ban Nha và các nước thân Đức khác.
Vài ngày trước khi lên đường đến Cuba, Hartmann đưa cho Luning những chỉ dẫn cần thiết. Luning cố gắng tìm hiểu càng nhiều càng tốt về Cuba và được khuyên không nên liên kết với bất kỳ người nào ở phe Đồng minh.
Luning được hướng dẫn chi tiết về cách viết và gửi tin nhắn bí mật. Những lá thư gốc là tiếng Tây Ban Nha, và sau đó Luning sẽ viết bằng tiếng Anh khi gửi tin nhắn bằng loại mực bí mật của Abwehr.
Luning cũng được hướng dẫn ký các báo cáo bằng các chữ cái M hoặc R. Vào ngày 10-9-1941, Luning tự sắp xếp chuyến đi đến Cuba trên con tàu Tây Ban Nha Villa de Madrid, rời Barcelona đến Havana. Luning đến Cuba vào ngày 29-9-1941, sẵn sàng trở thành “người đàn ông của Abwehr” tại thủ đô Havana.
Bị tình báo Anh chặn và cuộc săn tìm điệp viên bí ẩn
Khi sống ở Havana, Luning hoạt động với tên Enrique Augusto Luning. Vỏ bọc ở Havana là một người Do Thái xa xứ trốn khỏi Châu Âu. Luning không có liên lạc với bất kỳ điệp viên Đức nào khác ở Havana.
 |
| Luning ký thông báo về án tử hình của ông trong nhà tù. |
Luning làm việc một mình, chọn cuộc trò chuyện với bất cứ ai nói chuyện với ông - có thể đó là thủy thủ, nhân viên bán hàng, người quen gặp quanh thành phố, hoặc gái mại dâm. Luning nhận được hầu hết các thông tin tình báo của mình từ việc đọc báo chí.
Đó là thông tin có thể được thu thập bởi bất kỳ người làm nghề tự do nào mà Abwehr có thể thuê ngoài đường phố. Do radio hiếm khi hoạt động vì thiếu các bộ phận có sẵn, nên Luning đã gửi hầu hết các tin nhắn của mình qua đường hàng không mà phải mất vài tuần để đến Tây Ban Nha hoặc Bồ Đào Nha. Các bức điện tín được gửi qua Argentina, nơi có một cộng đồng người Đức sống lưu vong.
Trong khi không hề biết về sự tồn tại của Luning, cũng như những chỉ huy người Đức của ông, người Anh có một trạm chặn thư ở Bermuda và đọc mọi bức thư trên đường đến châu Âu. Chính tại đây, các sĩ quan tình báo Anh đã đọc và giải mã các thông điệp của Luning.
Từ đó mà họ phát giác có một điệp viên Đức đang hoạt động ngầm tại Havana, nhưng họ không biết người đó là ai hay tổ chức gián điệp của ông ta có thể lớn đến mức nào. Sau khi người Anh biết về sự tồn tại của một điệp viên Đức ở Havana, họ đã nhanh chóng thông báo cho Cục Điều tra liêng bang Mỹ (FBI) của J. Edgar Hoover và chính quyền Cuba rằng một điệp viên Đức vô danh đang hoạt động ở giữa họ.
Gần như ngay lập tức, một cuộc truy tìm điệp viên Đức bí mật được tiến hành, nhưng sẽ mất một thời gian dài trước khi họ có bất kỳ thành công nào trong việc định vị Luning.
Trong Chiến tranh thế giới lần 2, Mỹ Latinh là khu vực trung lập gián điệp nước ngoài lớn nhất trên thế giới.
Những người tị nạn từ khắp châu Âu đã đến đó để thoát khỏi cuộc chiến tranh khốc liệt. Một số lượng lớn là người nước ngoài đến từ Nhật Bản và Đức - một “đội quân” tiềm năng để phục vụ như các điệp viên chống lại Mỹ. Khi Mỹ tham chiến, Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã trao quyền xử lý tình báo khu vực Mỹ Latinh cho FBI.
Để đối phó, Cục Tình báo Chiến lược (OSS), đứng đầu là Tướng William “Wild Bill” Donovan, đã phải đi trước một bước so với các đặc vụ FBI thường trú hoạt động ở Mỹ Latinh.
Trong những năm đầu của cuộc chiến, Mỹ Latinh là một trong những khu vực phát triển nhất của gián điệp Đức và cạnh tranh với Tây Ban Nha, Thụy Sĩ và Thụy Điển. Cuba có mối quan hệ lịch sử lâu dài với Tây Ban Nha, và nhà độc tài Fulgencio Batista là một đồng minh bất đắc dĩ của Mỹ. Trong khi đó, chính phủ Mỹ nhìn thấy ở Batista là một người sẽ làm công việc bẩn thỉu của Washington trong vùng Caribea.
Trạm chặn thư lớn của Anh ở Bermuda đã tóm được 44 lá thư đầu tiên trong số các lá thư của Luning, vào ngày 14-10-1941. Luning sử dụng bí danh “Rafael Castillo” ở Havana và gửi tin nhắn của mình tới một người gọi là “Ngài Mutz” ở Lisbon, Bồ Đào Nha. Các sĩ quan tình báo Anh đã sử dụng mực hóa học để đọc tin nhắn. Với phát hiện ban đầu về một điệp viên ở Cuba, các cục tình báo của quân Đồng minh đã phải tập trung mọi nỗ lực để tìm cho ra con người bí ẩn này.
 |
| Tổng cộng có 44 lá thư của Luning bị chặn bởi các sĩ quan của FBI và MI-6 của Anh tại Bermuda. |
Ngoài FBI, Cục Tình báo Đặc biệt của Anh (SIS) đã sử dụng người của mình để tìm ra điệp viên. Tại Havana, Batista ra lệnh cho cảnh sát trưởng Manuel Benitez bắt đầu một cuộc điều tra. Một quan chức khác tham gia cuộc điều tra là Mariano Faget, người từng là giám đốc phản gián của Cuba năm 1942.
Faget được coi là một trong những người tàn nhẫn nhất trong lực lượng cảnh sát và có xu hướng tàn bạo. Khi quân Đồng minh bắt đầu đọc loạt tin nhắn báo cáo của Luning, họ biết rằng anh ta không có nhiều giá trị thông tin tình báo. Luning không bao giờ gửi thông tin tình báo thời gian thực, và tài liệu đã gửi đã không còn giá trị vào thời điểm nó đến Châu Âu.
Tuy nhiên, điều mà các đồng minh lo lắng nhất là khả năng điệp viên vô danh có thể gửi thông tin có giá trị về lưu lượng tàu thuyền vận chuyển quân đội và các nhu yếu phẩm khác từ Mỹ đến Châu Âu để hỗ trợ cho Anh.
Đường giao thông huyết mạch quý giá này bị đe dọa chặn lại bởi những chiếc tàu ngầm U-boat tàng hình của Đức đang rình rập trên các tuyến đường Đại Tây Dương, đánh chìm nhiều tàu và đe dọa sự sống còn của quân đội Anh. Đến cuối năm 1942, người Đức đã đánh chìm trung bình 14 tàu của quân Đồng minh để trả thù cho mỗi chiếc U-boat bị mất.
Luning đã sợ hãi khi phải tiếp một người đàn ông lạ mặt - có lẽ là một điệp viên Cuba - đến thăm căn hộ của ông vào tháng 1-1942. Người đàn ông hỏi Luning có gửi thư ra khỏi đất nước hay không và liệu có thể xác nhận quốc gia nào mà ông gửi thư không. Luning cho biết ông đã viết thư cho gia đình ở Mỹ. Cuối cùng, điệp viên Cuba phát hiện Luning là một công dân Đức đang sử dụng hộ chiếu giả của Honduras.
Số phận của Luning
Năm 1942, khi một sĩ quan kiểm duyệt người Anh chặn tin nhắn do Luning gửi từ địa chỉ của ông ở Havana; Mỹ, Anh và Cuba đều tin rằng gián điệp của họ là một phần của một mạng lưới lớn hơn đang cung cấp thông tin quan trọng cho Abwehr và quyết định tiêu diệt đối tượng. Mariano Faget và người của ông sục sạo căn phòng của Luning, và tìm thấy máy phát radio bị hỏng, vật liệu dùng để sửa chữa radio, hóa chất dùng để viết bí mật, thư từ và các vật dụng gián điệp khác. Luning chính thức bị bắt vào ngày 31-8-1942.
Khi bị thẩm vấn, Luning khai báo về một mạng lưới gián điệp quy mô lớn của Đức nằm ở Chile. Các quan chức Mỹ, Anh và Cuba biết Luning không phải là gián điệp bậc thầy. Trên thực tế, họ nhận ra rằng Luning chỉ là một đối thủ tầm thường và dĩ nhiên không bao giờ có thể đặt ra mối đe dọa cho quân Đồng minh.
Luning bị xử tử vào cuối năm 1942. Trong cuốn sách “Hitlers Man in Havana” (tạm dịch: Người đàn ông của Hitler ở Havana), tác giả Thomas Schoonover điều tra câu chuyện có thật về cuộc đời, sự nghiệp và cái chết của Heinz Luning.
Trong 60 năm kể từ khi Luning làm việc tại vùng biển Caribea, rất ít người viết về gián điệp của Đức Quốc xã ở Mỹ Latinh vì chính phủ Mỹ giữ bí mật nhiều tài liệu. Schoonover nghiên cứu sâu rộng để tái tạo câu chuyện Luning, và khám phá ý nghĩa của cuộc đời và sự bắt giữ ông. Thomas D. Schoonover là Giáo sư danh dự môn Lịch sử Đại học bang Louisiana (LSU).
