Ngoại giao trục xuất - con dao hai lưỡi

Giữa cuối tháng 4 vừa qua, Cộng hòa Séc tuyên bố sẽ trục xuất 18 nhân viên Đại sứ quán Nga được cho là thành viên của Cơ quan Tình báo đối ngoại Nga (SVR) và Cơ quan Tình báo quân sự Nga (GRU), sau khi các cơ quan an ninh nước này khẳng định các cơ quan tình báo Nga phải chịu trách nhiệm về vụ nổ kho vũ khí năm 2014 khiến 2 người thiệt mạng.

Làn sóng trục xuất nhắm vào Nga

Với đội ngũ hơn 100 nhân viên, Đại sứ quán Nga tại Praha là một trong những đại sứ quán lớn nhất của nước này ở châu Âu. Chính phủ Nga đã ngay lập tức đáp trả bằng việc trục  xuất 20 nhà ngoại giao của Cộng hòa Séc, làm tê liệt hoạt động của đại sứ quán có quy mô nhỏ hơn nhiều của nước này tại Nga. Do có sự chênh lệch về số lượng nhân viên ngoại giao tại mỗi đại sứ quán (Nga vẫn còn 94 nhân viên ngoại giao tại Praha sau các vụ trục xuất trước đó), nên Chính phủ Cộng hòa Séc đã đề nghị Nga cho phép một số nhân viên ngoại giao của họ ở lại.

Khi Moscow cự tuyệt yêu cầu này, Praha buộc phải giảm quy mô Đại sứ quán Nga tại Praha về mức tương đương với Đại sứ quán Cộng hòa Séc tại Moscow bằng cách yêu cầu hơn 60 nhân viên ngoại giao Nga rời khỏi nước này cuối tháng 5 vừa qua. Để thể hiện tình đoàn kết với Cộng hòa Séc, một số quốc gia Trung Âu và Baltic thuộc NATO cũng đã trục xuất các nhà ngoại giao Nga.

Ngoại trưởng Cộng hòa Séc Jakub Kulhanek họp báo tại cung điện Cernin, Praha về vụ việc.
Ngoại trưởng Cộng hòa Séc Jakub Kulhanek họp báo tại cung điện Cernin, Praha về vụ việc.

Đại sứ quán được thừa nhận rộng rãi là nơi các nhân viên tình báo hoạt động dưới vỏ bọc ngoại giao và sự hiện diện của họ thường được chấp nhận cho đến khi họ tham gia các hoạt động bất hợp pháp và bị nước sở tại kiên quyết trục xuất. Vì các lệnh trục xuất nhìn chung sẽ dẫn tới hành động đáp trả bằng các biện pháp chống trục xuất mà có thể tác động tiêu cực đến các hoạt động và cơ quan của chính họ, nên các chính phủ thường thận trọng khi trục xuất nhân viên đại sứ quán và lãnh sự quán.

Mặc dù việc áp dụng “ngoại giao trục xuất” trong quản lý nhà nước đã có từ lâu và đôi khi diễn ra trong một thời gian dài nhưng công cụ này thường được sử dụng một cách hạn chế và âm thầm, đặc biệt vào đầu những năm 2000. Nếu một nhà ngoại giao bị chính phủ nước sở tại bắt khi đang tham gia hoạt động gián điệp và bị trục xuất mà không gây sự chú ý của truyền thông, không kéo theo các vụ trục xuất vì tình đoàn kết, không gây tổn hại cho quan hệ song phương và không kích động hành vi trả đũa theo kiểu ‘’ăn miếng trả miếng” thì điều đó không đáng phải lưu tâm.

Thế nhưng, số vụ trục xuất các nhà ngoại giao Nga đã tăng lên đáng kể trong vài năm qua và điều đáng chú ý là một vài vụ trong số đó lại xảy ra ở các quốc gia NATO có mối quan hệ sâu sắc về văn hóa, tôn giáo và lịch sử với Nga. Theo Điều 9 Công ước Vienna của Liên Hợp quốc về quan hệ ngoại giao năm 1961, các nước sở tại có thể tuyên bố thành viên của một phái đoàn ngoại giao là nhân vật không được chấp thuận hoặc không được hoan nghênh vào bất cứ thời điểm nào mà không cần phải giải thích quyết định của mình. Giờ đây, “ngoại giao trục xuất” dường như vừa là hoạt động công vu, vừa là biện pháp trừng phạt.

Con dao hai lưỡi

Về cơ bản, mặc dù việc trục xuất các nhà ngoại giao không làm giảm đáng kể ảnh hưởng kinh tế và chính trị của một nước nhưng lại có thể thu hẹp phần nào hoạt động thu thập tin tức tình báo và mạng lưới ảnh hưởng của nước đó nếu biện pháp này được thực hiện một cách hiệu quả. Chiến dịch Foot của Anh trong Chiến tranh Lạnh trước đây là một ví dụ. Một mạng lưới gián điệp của Liên Xô (cũ) ở Anh được cho là đã bị phá hủy khi Anh trục xuất 105 nhà ngoại giao Liên Xô vào năm 1971. Theo Cơ quan an ninh - phản gián Anh (MI5), chiến dịch này đã giáng một đòn nặng nề và buộc KGB khi ấy phải dựa vào các cơ quan ở các địa điểm khác để thu thập thông tin tình báo.

Mặc dù các nhân viên tình báo không phải là nhà ngoại giao nhưng trong môi trường căng thẳng leo thang giữa Nga và phương Tây, công cụ “ngoại giao trục xuất” lại đang có xu hướng giảm tác dụng. Sau đợt trừng phạt mới nhất của Nga và vụ Mỹ trục xuất các nhà ngoại giao Nga vào tháng 4-2021, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã công bố các biện pháp bổ sung của Moscow đối với các vụ trục xuất theo kiểu ăn miếng trả miếng.

Tháng 5-2021, Điện Kremlin tuyên bố Mỹ là một quốc gia không thân thiện và do đó cấm Đại sứ quán Mỹ thuê nhân viên người Nga tại địa phương. Ngày 2-6, Chính phủ Nga ra tín hiệu sẽ chấm dứt thỏa thuận “các vùng đất mở” năm 1992, vốn cho phép các nhà ngoại giao Mỹ và Nga tự do đi lại ở mỗi nước và khôi phục quy định hạn chế đi lại vì mục đích ngoại giao từng được áp dụng trong Chiến tranh Lạnh.

Hậu quả lớn nhất  của các chính sách này đã buộc Đại sứ quán Mỹ ở Nga phải cắt giảm các dịch vụ tới mức chỉ duy trì các dịch vụ khẩn cấp dành cho công dân Mỹ và dịch vụ cấp thị thực nhập cảnh trong các trường hợp mang tính sống còn. Khi các nhân viên ngoại giao Mỹ không được cấp thị thực mới để vào lại Nga, Mỹ buộc phải đóng cửa các lãnh sự quán và hạn chế đáng kể các dịch vụ lãnh sự tại đó. Hơn nữa, điều này đã gay khó khăn rất lớn cho các công dân Nga trong việc xin thị thực của Mỹ, cũng như cho các nhà ngoại giao Mỹ trong việc báo cáo tình hình tại Nga - điều này thậm chí còn được cho là mang lại thêm lợi thế chính trị cho Điện Kremlin vì nó xóa bỏ ảnh hưởng của phương Tây tại Nga.

Nói cách khác, nếu một bên lạm dụng “ngoại giao trục xuất” thì công cụ này tự nó sẽ mất tác dụng. Các kênh liên lạc bổ sung để tránh những tính toán sai lầm không còn nữa, đội ngũ nhân viên để cảnh báo sự cố hầu như không còn hoặc mất tác dụng. Sự hiểu lầm và những tính toán sai lầm ngày càng tăng khiến chính quyền của Tổng thống Joe Biden e rằng khó đạt được một mối quan hệ song phương ổn định, dễ đoán hơn với Nga.

Khi các vụ trục xuất ngoại giao ngày càng gia tăng, Mỹ sẽ mất khả năng liên lạc với Nga để hiểu rõ ý định của nước này. Đây có thể là một trong những kết quả mà Điện Kremlin tính đến nhưng nó có nguy cơ khiến cho mối quan hệ giữa phương Tây và Nga thêm bất ổn.

Huy Thông (Tổng hợp)

Các tin khác

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chưa tìm được giải pháp hòa bình, eo biển Hormuz vẫn đang bị khóa chặt và tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đỏ liên tục bị lực lượng Houthi tấn công, thì việc mở ra tuyến hàng hải mới đi qua Bắc Cực trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Tây Ninh có vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, vừa có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu thuận lợi cho việc giao thương kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều khu công nghiệp phát triển mạnh thu hút hàng trăm ngàn người từ các tỉnh, thành khác và người nước ngoài đến lưu trú để sản xuất, kinh doanh. Lợi dụng điều này, các loại tội phạm về trật tự xã hội, sử dụng công nghệ cao, ma túy, cờ bạc, trộm cắp tài sản, “tín dụng đen”, xuất, nhập cảnh trái phép... hoạt động phức tạp.