Nga: Bí ẩn quanh cái chết của Thống đốc Alexander Lebed

Trung tướng Hồng quân Alexander Lebed (1950-2002) là một nhân vật đầy tranh cãi trong thời hậu Xôviết. Đến tận lúc này giới sử gia Nga vẫn chia làm 2 phe đối kháng nhau. Nhóm đầu tiên ca ngợi ông như là một người anh hùng dân tộc của thời hiện đại; trong khi nhóm còn lại coi hiện thân A. Lebed như "kẻ tội đồ" bởi theo họ, ông luôn là vị chính khách "cứng đầu"…

Sinh ngày 20-4-1950 trong một gia đình công nhân ở thành phố Novocherkassk, thuộc vùng Rostov, phía tây nam nước Nga, với tên khai sinh đầy đủ là Alexander Ivanovich Lebed. Sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông, Alexander thi đậu vào Trường đào tạo sĩ quan nhảy dù nổi tiếng ở Ryazan, rồi bắt đầu tại ngũ trong Binh chủng nhảy dù từ năm 1973.

Đến năm 1982, sau thời gian phục vụ ở chiến trường Afghanistan với thành tích xuất sắc được tặng Huân chương Sao đỏ, Trung tá Tiểu đoàn trưởng A. Lebed được cử đi học tại Học viện Quân sự cao cấp lừng danh mang tên Mikhail Frunze ở thủ đô Moscow, rồi tốt nghiệp với tấm bằng đỏ ưu tú.

Trung tướng Hồng quân A. Lebed.
Trung tướng Hồng quân A. Lebed.

Đầu năm 1985, sau khi ra trường, Đại tá A. Lebed trở thành Trung đoàn trưởng Trung đoàn nhảy dù số 331, đóng quân tại Kostroma. Gần 2 năm sau ông được cử giữ chức Phó tư lệnh Sư đoàn nhảy dù Pskov; đến năm 1988 được phong hàm Thiếu tướng Tư lệnh Sư đoàn nhảy dù Tula. Sư đoàn thiện chiến do A. Lebed lãnh đạo đã tham gia trấn áp thành công các cuộc bạo loạn trong vùng Transcaucasia, cũng là những mầm mống đầu tiên khởi xướng phong trào ly khai đòi tách khỏi Liên bang Xôviết.

Hành động "cứng đầu" đầu tiên của tướng A. Lebed là trên diễn đàn Đại hội lần thứ 28 của đảng Cộng sản Liên Xô (KPSS), ông đã công khai chỉ trích Ban lãnh đạo tối cao của KPSS do Mikhail Gorbachev đứng đầu, đã tha hóa biến chất ngả theo xu hướng nịnh bợ phương Tây. Kế đến là vụ bất tuân thượng lệnh khi đem quân về bảo vệ Nhà trắng (trụ sở Quốc hội Nga), theo sự điều động của Tư lệnh binh chủng nhảy dù Pavel Grachev trong cuộc chính biến dạo tháng 8-1991, nhưng lại... án binh bất động.

Thậm chí Phó tổng thống Nga lúc ấy là Alexander Rutskoy còn hứa sẽ cho A. Lebed làm Bộ trưởng Quốc phòng, nếu ông có hành động thiết thực ở Moscow; nhưng tướng A. Lebed cương quyết từ chối, khi trả lời thẳng thừng qua điện thoại: "Tôi không muốn can dự vào cuộc xung đột quyền lợi chính trị giữa M. Gorbachev và Boris Yeltsin".

Hiển nhiên A. Lebed đã đứng về phía những người muốn duy trì một thể chế Liên Xô hùng cường, theo đúng tôn chỉ của Ủy ban Nhà nước về tình trạng khẩn cấp (GKChP). Sau đó A. Lebed nhờ uy tín cùng tài năng của mình chẳng những không bị kỷ luật vì đã ngấm ngầm ủng hộ GKChP, mà còn được thăng hàm Trung tướng đảm nhiệm chức vụ Tư lệnh Quân đoàn 14 đồn trú tại Cộng hòa Moldova. Khi P. Grachev trở thành Bộ trưởng Quốc phòng đầu tiên của nước Nga thời hậu Xôviết vào giữa tháng 8-1992, liền ra quyết định thuyên chuyển viên tướng "gai mắt" A. Lebed khỏi Quân đoàn 14 đến nhận nhiệm vụ mới ở Cộng hòa Tajikistan, nhưng ông lại... không chịu tuân lệnh.

A. Lebed (phải) cùng đại diện phiến quân Chesnia sau khi ký thỏa thuận ngừng bắn.
A. Lebed (phải) cùng đại diện phiến quân Chesnia sau khi ký thỏa thuận ngừng bắn.

Tới đầu mùa hè năm 1995, P. Grachev nhân danh người đứng đầu các lực lượng vũ trang Nga đã ký lệnh điều động Quân đoàn 14 tới mặt trận Chesnia đang hồi khốc liệt, để không phải can dự vào "cảnh nồi da nấu thịt giữa các dân tộc anh em", như nguyên văn lời ông tuyên bố với báo giới. Tướng A. Lebed đã quyết định từ chức, rời khỏi quân ngũ, gia nhập chính trường và trúng cử vào Duma Quốc gia (Hạ viện Nga)...

Trong vòng đầu cuộc bầu cử tổng thống Nga dạo giữa năm 1996, ứng viên A. Lebed của đảng Đại hội các Cộng đồng Nga (CRC) đã về thứ 3 với 14,7% số phiếu bầu từ hơn 11 triệu cử tri. Ngay sau khi có kết quả kiểm phiếu, B. Yeltsin liền bổ nhiệm  A. Lebed vào chức vụ Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia, nên ông tự nguyện rời bỏ cuộc đua để dồn phiếu giúp B. Yeltsin tái đắc cử Tổng thống trong vòng 2.

Hành động khiến A. Lebed được công chúng tôn vinh như một người anh hùng dân tộc, bởi cuối tháng 8-1996, trong vai trò là Cố vấn an ninh của tổng thống, ông đã âm thầm "qua mặt" giới chức ở Điện Kremlin, thân chinh tiếp xúc với lãnh đạo quân nổi dậy giúp đưa tới việc ký kết thỏa thuận ngừng bắn, kết thúc cuộc chiến Chesnia lần thứ nhất kéo dài suốt 2 năm ròng. Kỳ tích này của A. Lebed đã được Viện châu Á có trụ sở tại Toronto (Canada) trao Giải thưởng Hòa bình của năm.

Tức thì Bộ trưởng Nội vụ Anatoly Kulikov coi động thái của Lebed là lạm quyền, đồng thời gọi ông là "Augusto Pinochet của Liên bang Nga" ám chỉ âm mưu tiếm quyền ở cấp cao hơn - giống như viên tướng Pinochet ở Chile hơn 2 thập niên trước. Để lường trước sự việc có thể xảy ra theo nhận định của A. Kulikov, B. Yeltsin liền cách chức cố vấn cũng như Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia của A. Lebed.

Tổng thống Nga Vladimir Putin đặt hoa tưởng niệm Thống đốc A. Lebed trong lễ tang mang nghi thức quốc gia.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đặt hoa tưởng niệm Thống đốc A. Lebed trong lễ tang mang nghi thức quốc gia.

Quá chán ngán với việc tranh giành đấu đá quyền lực tại cấp trung ương, vào giữa tháng 5-1998, chính khách kỳ cựu A. Lebed liền ra ứng cử ở cấp địa phương rồi trở thành Thống đốc vùng Krasnoyarsk thuộc Siberia, cũng là chủ thể Liên bang có diện tích rộng lớn đứng hàng thứ 2 ở Nga (sau Cộng hòa Sakha) với nhiều nguồn khoáng sản quý hiếm; đồng thời ông cũng là Ủy viên Hội đồng Liên bang và nghị sĩ Quốc hội Nga.

Tới ngày 28-4-2002, Thống đốc A. Lebed cùng đoàn tùy tùng  gồm 20 người tham dự lễ khánh thành khu trượt tuyết mới mở gần hồ Oysk. Đến khoảng 10 giờ sáng trên đường trở về, chiếc trực thăng Mi-8 chở đoàn ở độ cao 45m bất thần đâm vào sườn núi Buybinski thuộc dãy núi Sayan, rơi xuống đất vỡ vụn thành nhiều mảnh.

Thống đốc A. Lebed thiệt mạng 4 giờ sau khi được chở tới bệnh viện thành phố Krasnoyarsk cấp cứu. Kết quả điều tra chính thức cho biết, rằng nguyên nhân gây ra vụ tai nạn thảm khốc là do trực thăng đã "va" phải đường dây điện cao thế giữa lớp sương mù dày đặc, dẫn đến mất lái...

Trong phiên tòa xét xử sau đó, tuy cả 2 phi công Aleksei Kurilovich và Tahir Ahmerov (nằm trong số 13 người sống sót) đều phủ nhận tội danh, nhưng họ vẫn bị kết án về tội bất cẩn khi cứ quyết định bay trong điều kiện thời tiết không thuận lợi.

Song song tồn tại nhiều giả thuyết khác nhau đầy nghi vấn quanh vụ tai nạn, nhất là hướng tới các đối thủ chính trị giấu mặt muốn ám hại người có khả năng thắng cử trong kỳ bầu cử tổng thống kế tiếp... Gần đây nhất là kết luận từ một nhóm điều tra độc lập, khẳng định rằng bên dưới cánh quạt trực thăng đã bị gắn một loại chất nổ dẻo siêu hiện đại, tự động kích nổ khi gặp từ trường cao như đường dây tải điện.

Còn riêng với 2 viên phi công dày dạn kinh nghiệm như A. Kurilovich và T. Ahmerov, họ thừa sức phát hiện chướng ngại vật từ xa qua màn hình radar, kịp thời điều khiển máy bay vòng tránh... Chỉ có một cú nổ cực mạnh bất thình lình mới khiến cỗ trực thăng vũ trang hiện đại mất phương hướng!

Thu Hường (theo Secret Services)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.