Mỹ, Nga và “đại chiến lược” Trung Đông

Việc nhiều thành viên tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại một số thành phố ở Iraq và Syria bị tiêu diệt vài tháng qua được đánh giá là thành công trong bối cảnh Washington đang ủng hộ các quốc gia Arập trong một vài khía cạnh của cuộc chiến chống khủng bố. Tuy nhiên, Mỹ hiện phải đối mặt với một thực tế là nước này chưa từng đề ra bất kỳ "đại chiến lược" rõ ràng nào cho những gì diễn ra tiếp theo.

Cán cân quyền lực Mỹ - Nga - Trung Quốc tại Trung Đông

Đã từ lâu, Mỹ luôn là nhân tố bên ngoài có tác động chi phối đối với Trung Đông tính từ thời điểm Tổng thống Ai Cập Anwar Sadat trục xuất các cố vấn quân sự Liên Xô năm 1972 và quay sang nhận viện trợ quân sự, kinh tế từ Mỹ. Tuy nhiên, vai trò của Mỹ đang suy giảm.

Cán cân quyền lực giữa 3 cường quốc Mỹ, Nga, Trung Quốc tại Trung Đông đang thay đổi. Trong nhiều thập kỷ, Mỹ là nước chi phối cục diện, từ hiện diện quân sự cho đến các nỗ lực ngoại giao và đây là điều không phải bàn cãi. Thế nhưng, chiến tranh Iraq năm 1991 là sự kiện bước ngoặt, khi nỗ lực biến đổi Trung Đông bằng vũ lực của Mỹ trở thành thảm họa, khiến các nhà nước và xã hội Arập bị tổn thương, mất lòng tin và thiện chí đối với Mỹ.

Mặc dù ghi nhận việc Mỹ đã có những đóng góp lớn trong cuộc chiến chống khủng bố tại Iraq và Syria thời gian qua, song các chính trị gia và giới học giả Arập đang đau đầu không biết nên hy vọng Mỹ có tiếp tục can dự hay sẽ tìm kiếm các lựa chọn thay thế? Giới lãnh đạo khu vực này cũng bị ám ảnh bởi tính chất bất ổn trong chính sách đối ngoại của Mỹ và bắt đầu đa dạng hóa đối tác bên ngoài, nhằm thể hiện vai trò độc lập hơn.

Nga rõ ràng cũng đang chuyển mình, từ việc xây dựng chiến lược ở Syria cho tới hợp tác sâu sắc với Iran và mở rộng kết nối với Thổ Nhĩ Kỳ. Có nhiều lý do lịch sử để e ngại Nga, nhưng hai cường quốc lớn ở khu vực này vẫn tìm thấy sứ mệnh chung với Moscow khi đối diện những bất ổn hiện thời ở khu vực cũng như tính bất tín của Washington.

Trong thế giới Arập, Ai Cập - với vai trò lãnh đạo chống Hồi giáo - có thể sẽ lại một lần nữa mở cửa với Moscow. Nhìn rộng ra, Nga ngày càng được nhiều nước trong khu vực để ý và tôn trọng so với những thập kỉ trước đây.

Khi quyết định can dự vào khu vực, các chuyên gia đối ngoại Nga khẳng định rằng Moscow không có tham vọng thay thế Mỹ bằng cách đưa ra các cam kết quân sự và trách nhiệm lớn hơn. Nga không có nguồn lực lẫn ham muốn trở thành nước bảo trợ an ninh cho khu vực. Nga cũng thích tìm kiếm các lĩnh vực hợp tác với Mỹ, nhưng không phải là đứng về phía Mỹ, mà muốn chứng tỏ vai trò của một người trung gian công bằng giữa tất cả các bên trong nhiều cuộc xung đột ở Trung Đông.

Lính Mỹ tại Syria.
Lính Mỹ tại Syria.

Mặt khác, Nga cũng xem khu vực này như một chiến trường thử nghiệm để kiểm chứng năng lực của mình trên trường quốc tế. Kế đến là Trung Quốc. Bắc Kinh chủ định tránh đối đầu hoặc cạnh tranh với Mỹ, nhưng sẵn sàng nhảy vào lấp chỗ trống khi cần thiết và thúc đẩy các lợi ích kinh tế, chính trị cho riêng mình.

Giống như ở Nga, Trung Quốc từ lâu một mực khẳng định không theo đuổi chính sách đối ngoại nhằm thay thế Mỹ, rằng họ không có đủ nguồn lực để làm điều này, nhưng tình hình có thể đang thay đổi.

Trong nhiều thập niên, ngăn chặn một cường quốc đối thủ bên ngoài áp chế Trung Đông và đe dọa độc lập của các nước luôn là một trụ cột trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Thế nhưng, liệu Washington có thích ứng được trước các chính sách ngày một quyết đoán của Nga cũng như vai trò chi phối của Trung Quốc?

Trên mặt trận an ninh, Mỹ vẫn là nhân tố chủ chốt ở Trung Đông. Với việc tăng cường năng lực cho Israel và các nước Arập qua cung cấp vũ khí và hợp tác an ninh, Mỹ vẫn đứng hàng số một. Tuy nhiên về mặt chính trị, vai trò này đã bị sứt mẻ sau cuộc chiến tranh Iraq, với việc dư luận nhiều nước Arập chủ chốt chỉ trích chính quyền đã quá phụ thuộc vào một siêu cường bên ngoài, cụ thể là Mỹ - cường quốc đã phạm phải sai lầm và thất bại trong việc giúp khu vực giải quyết xung đột và xây dựng các hệ thống chính trị cởi mở hơn.

"Đại chiến lược" cho Trung Đông

Không thể phủ nhận việc phá hủy các nhân tố then chốt cấu thành nên "Vương quốc Hồi giáo" của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) là thành công của Mỹ trong việc "xóa sổ" được một trung tâm quan trọng của chủ nghĩa khủng bố cũng như chủ nghĩa cực đoan, song Mỹ hiện phải đối mặt với một thực tế là nước này chưa từng đề ra bất kỳ "đại chiến lược" rõ ràng nào cho những gì diễn ra tiếp theo.

Chiến thắng của Mỹ trước IS đến quá muộn đến nỗi một số quốc gia có thể chứng minh rằng họ mới là những người chiến thắng thực sự. Rõ ràng, “những người giành chiến thắng” ban đầu trong việc kiểm soát và gây ảnh hưởng tại Syria chính là Bashar al-Assad (Tổng thống Syria), Iran, Nga và Hezbollah, trong khi lực lượng người Kurd được Mỹ ủng hộ đang bị cô lập và đối mặt với sức ép ngày càng tăng từ Thổ Nhĩ Kỳ trong bối cảnh liên minh giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ ngày càng trở nên bất định. Iraq thì đang "lục đục" nghiêm trọng và đối mặt với nguy cơ xảy ra một cuộc nội chiến giữa người Arập và người Kurd.

Mỹ gần như bác bỏ mọi nỗ lực tái thiết tại thời điểm cả Syria lẫn Iraq đều rơi vào khủng hoảng thực sự và cả hai hầu như không làm được gì để chứng minh họ có thể giải quyết được các vấn đề nhân đạo cấp thiết nhất do các cuộc chiến trước đó để lại. Mỹ cũng chỉ đóng vai trò tượng trưng tại Libya và Yemen, chứng kiến Nga chìa tay ra với Saudi Arabia và các quốc gia Vùng Vịnh khác.

“Chiến thắng” của Mỹ trước IS xem ra không có nhiều ảnh hưởng đối với an ninh khu vực, hoặc cũng không đẩy lùi được mối đe dọa chủ nghĩa cực đoan. Mỹ có thể đã đạt được một số thành công về mặt chiến thuật, song xét về mặt chiến lược và "đại chiến lược", các nhà lãnh đạo chính trị và quân sự Mỹ dường như đang "trắng tay".

Bảo Trân (tổng hợp)

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.