Mỹ lo ngại việc Nga nâng cấp máy bay do thám “Bầu Trời Mở”

Dù Nga chỉ mới có kế hoạch nâng cấp các thiết bị công nghệ điện tử trên các máy bay do thám phục vụ các chuyến bay thám thính theo Hiệp ước “Bầu Trời Mở”, giới chức an ninh và quốc phòng Mỹ đã tỏ ra lo lắng.

Một cuộc tranh luận đang diễn ra trong nội bộ nước Mỹ về vấn đề này, trong khi Nga cho rằng việc nâng cấp máy bay do thám sử dụng công nghệ kỹ thuật số nằm trong giới hạn cho phép của Hiệp ước “Bầu Trời Mở”.

Đô đốc Cecil D. Haney, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Chiến lược Mỹ, người phản đối việc cho phép Nga lắp camera kỹ thuật số trên máy bay do thám.
Đô đốc Cecil D. Haney, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Chiến lược Mỹ, người phản đối việc cho phép Nga lắp camera kỹ thuật số trên máy bay do thám.

Từ tháng 2-2016, Nga đã lên kế hoạch cho việc sử dụng các thiết bị công nghệ mới trên các máy bay Tupolev (gồm hai lớp Tu-214R và Tu-214ON) trong các chuyến bay do thám trên bầu trời Mỹ và Canada.

Ngày 18-2, Moscow đã nộp yêu cầu lên Ủy ban tham vấn “Bầu Trời Mở” tại Vienna yêu cầu cho phép các máy bay do thám trên bầu trời Mỹ và Canada được gắn các camera kỹ thuật số theo công nghệ mới để thay thế các camera cũ sử dụng phim ướt. Mỹ có 4 tháng để đưa ra quyết định có đồng ý cho phép Nga thực hiện việc này hay không.

Ông Mikhail Ulyanov, Cục trưởng Cục Cấm phổ biến vũ khí hạt nhân và Kiểm soát vũ khí Bộ Ngoại giao, khẳng định lý do chính của việc chuyển sang sử dụng các camera kỹ thuật số trên máy bay do thám là vì công nghệ phim ướt (phải rọi ảnh trong buồng tối) hiện nay đã lỗi thời, trên thế giới hiện không còn mấy nhà sản xuất loại phim ảnh này nữa. Nhiều nước cũng đang chuyển sang sử dụng camera do thám kỹ thuật số thay phim ướt cũng vì lý do này.

Máy bay do thám thế hệ mới Tu-214R và Tu-214ON của Nga.
Máy bay do thám thế hệ mới Tu-214R và Tu-214ON của Nga.

Xét về mặt kỹ thuật, việc Nga dự định lắp đặt các camera kỹ thuật số không vi phạm các điều khoản đã thỏa thuận trong Hiệp ước “Bầu trời mở”. Độ phân giải của các camera mới cải thiện độ nét khá nhiều so với thiết bị cũ, nhưng vẫn nằm trong giới hạn cho phép.

Mặt khác, các camera kỹ thuật số công nghệ cao khi được lắp trên các máy bay sẽ tạo thuận tiện rất nhiều cho hoạt động do thám. Vartan Shakhgedanov, kỹ sư trưởng phụ trách thiết kế hệ thống camera kỹ thuật số mới khẳng định, các kỹ thuật viên làm việc trên máy bay có thể trực tiếp quan sát các vị trí do thám theo thời gian thực, không phải qua quy trình xử lý hình ảnh như trước đây. Các camera kỹ thuật số mới sẽ cho phép Nga tiến hành hoạt động do thám nhanh hơn và hiệu quả hơn, độ tin cậy cao hơn.

Hiệp ước “Bầu Trời Mở” được ký kết vào năm 1992, có hiệu lực thi hành từ năm 2002, là một trong những giải pháp nhằm chấm dứt Chiến tranh lạnh giữa hai cực Đông-Tây. Tham gia ký kết Hiệp ước có 34 quốc gia trong đó bao gồm Mỹ, Nga, Canada và Liên minh châu Âu (EU).

Kể từ khi Hiệp ước “Bầu Trời Mở” có hiệu lực, Nga và Mỹ, giữa Nga và EU đã tổ chức nhiều chuyến bay do thám trên bầu trời của nhau. Mỗi năm, Nga và Mỹ thực hiện vài chuyến bay do thám.

Chẳng hạn, năm 2014 Nga thực hiện 5 chuyến bay, năm 2015 thực hiện 4 chuyến bay, và năm nay dự kiến bay 6 chuyến. Khi Nga thực hiện các chuyến bay do thám ở Mỹ và Canada, luôn luôn có từ 7 đến 10 nhân sự an ninh, tình báo Mỹ tháp tùng trên máy bay để bảo đảm thực thi đúng Hiệp ước đã ký kết. Về phía Mỹ và EU, số lượng chuyến bay cũng tương tự. Các mục tiêu do thám của Mỹ ở Nga bao gồm các địa điểm nhạy cảm về quân sự và lãnh thổ, các cơ sở hạt nhân, khu công nghệ cao và khu vực xung quanh Moscow. Ở những khu vực nhạy cảm ở Tresnia và quanh Moscow, Nga đặt ra giới hạn độ cao cho phép máy bay do thám Mỹ được bay (không được quá thấp). 

Những bất đồng giữa Mỹ và Nga về các trang thiết bị do thám mà Hiệp “Bầu Trời Mở” cho phép sử dụng không có gì mới mà đã từng xảy ra từ cách đây hơn 2 năm. Tháng 9-2013, Mỹ đã từng ngăn chặn Nga lắp đặt một camera kỹ thuật số do Nga thiết kế trên các máy bay do thám “Bầu trời mở”.

Tuy nhiên, không lâu sau đó, Nga đã chứng minh được tính năng sử dụng của chiếc camera do thám trên không do mình thiết kế là hợp lệ khi do thám trên bầu trời châu Âu. Lần này, Mỹ không thể viện lý do gì khác để tiếp tục ngăn cản Nga nâng cấp thiết bị do thám, sử dụng camera kỹ thuật số sau khi đã được chứng thực ở châu Âu. Các quan chức Bộ Ngoại giao Nga cho rằng, Mỹ buộc phải cho phép Nga sử dụng camera kỹ thuật số, vì hầu hết các quốc gia tham gia ký kết Hiệp ước “Bầu trời mở” đều ủng hộ xu hướng dùng camera kỹ thuật số để thay thế camera dùng phim ướt.

Vấn đề nằm ở chỗ, Mỹ lo ngại việc trang bị camera kỹ thuật số cho các máy bay do thám sẽ giúp Moscow cải tiến đáng kể năng lực công nghệ do thám trên không, khiến cho Mỹ mất đi ưu thế tuyệt đối trong việc thu thập dữ liệu tình báo chiến lược so với Nga. Mặc dù có công nghệ, kỹ thuật quân sự tiên tiến, nhưng Mỹ vẫn luôn phụ thuộc vào Hiệp ước  “Bầu trời mở” để thu thập dữ liệu tình báo liên quan đến nước Nga. Các thiết bị công nghệ cao trang bị trên các máy bay do thám của Mỹ cho phép nước này quan sát được nhiều mục tiêu, thu thập được nhiều dữ liệu hơn các vệ tinh.

Để xoa dịu cuộc tranh luận nội bộ đang diễn ra, Bộ Ngoại giao Mỹ cho rằng đề nghị gắn camera kỹ thuật số của Nga chỉ là một nhượng bộ nhỏ mà nước Mỹ có thể làm được, và nó có thể giúp duy trì hiệu lực của Hiệp ước  “Bầu trời mở”, vốn có ích lợi cho đồng minh EU nhiều hơn.

EU đã thực hiện nhiều chuyến bay  “Bầu trời mở” trên không phận Ukraine và miền Tây Nga từ tháng 2-2014, thu thập được nhiều thông tin bổ ích trong cuộc đối đầu giữa Nga và phương Tây quanh cuộc khủng hoảng Ukraine. Chính vì vậy mà EU đã “nghĩ thoáng” hơn Mỹ và đã cho phép Nga bay do thám sử dụng camera kỹ thuật số cải tiến từ hơn một năm qua.

Nguyên Khang (tổng hợp)

Các tin khác

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Những sai lầm tình báo tai hại trong chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran

Cuộc đối đầu quân sự giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đang là tâm điểm thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế; song những diễn biến thực sự lại luôn bị che phủ bởi bức màn bí mật. Để làm sáng tỏ những góc khuất trong cuộc chiến tranh tình báo âm thầm tại khu vực đầy biến động này, phóng viên tờ “Argumenty Nedeli” (Luận cứ trong tuần của Nga) đã có cuộc trao đổi với chuyên gia về Trung Đông, Trung tá tình báo Nga Aleksandr Voronin.

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Những thiết bị tình báo kỳ lạ nhất thế kỷ XX

Hoạt động tình báo luôn là động lực thúc đẩy sự đổi mới và các phát minh mang tính đột phá. Trong những năm 1960-1970, các cơ quan tình báo trên thế giới đã tạo ra một khối lượng công nghệ khổng lồ phục vụ cho Chiến tranh Lạnh. Nhiều công nghệ gián điệp được phát triển và sử dụng trong thế kỷ XX hiện vẫn được giữ bí mật. Nhưng ngay cả những gì đã biết cũng đủ khiến người ta phải ngạc nhiên.

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Ông Trump và những lần bị mưu sát hụt

Vụ nổ súng tại bữa tiệc tối dành cho các phóng viên Nhà Trắng chỉ là một trong chuỗi các sự kiện an ninh có liên quan đến Tổng thống Trump kể từ năm 2024.

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Thu thập dữ liệu quân sự dưới vỏ bọc dân sự

Không cần tiếp cận trực diện, mạng lưới thu thập thông tin có thể khởi nguồn từ những tương tác dân sự tưởng chừng vô hại. Vụ việc tại Philippines cho thấy phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, khó nhận diện trong môi trường an ninh phức tạp.

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Song trùng bế tắc đàm phán và eo biển Hormuz

Mỹ và Iran đang “đấu phong tỏa” giữa lúc bế tắc trong đàm phán tiếp tục kéo dài - theo đó Mỹ ra sức phong tỏa các cảng biển Iran để buộc nước này xuống thang trong đàm phán, còn Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn 14 ngày và tuyên bố tiếp tục đóng eo biển Hormuz.

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch “Susannah” và những hệ lụy trong lịch sử tình báo Israel

Chiến dịch phá hoại do cơ quan tình báo quân đội Israel (Aman) tổ chức vào tháng 7/1954 đã thất bại thảm hại. Được xây dựng trên những toan tính thực dụng và chiến thuật phi đạo đức mang tên “hành động dưới màu cờ giả”, chiến dịch này cuối cùng trở nên phản tác dụng đối với chính những kẻ chủ mưu, đồng thời để lại nhiều tranh cãi lớn trong lịch sử ngành tình báo thế giới.

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Gã phù thủy truyền thông và cú lừa thế kỷ

Cuối thế kỷ XIX, trong suốt hơn 10 năm, nước Pháp tin rằng, Hội Tam Điểm là một tổ chức thờ quỷ với những bí mật đen tối đang bị phanh phui. Nhưng đến năm 1897, người dựng nên toàn bộ câu chuyện ấy công khai thú nhận: từ nhân chứng, tài liệu đến các nghi lễ gây rúng động, tất cả đều là giả. Cú lừa của Léo Taxil vì thế không chỉ là một scandal thế kỷ, mà còn là một minh chứng cho thấy niềm tin xã hội có thể bị dẫn dắt như thế nào.

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Bão giá lương thực đẩy thế giới vào nạn đói thảm họa

Nguy cơ một cuộc khủng hoảng lương thực mới đang bùng nổ khi chỉ số giá lương thực toàn cầu quay đầu tăng tháng thứ hai liên tiếp. Trong bối cảnh xung đột Trung Đông bóp nghẹt nguồn cung phân bón và một “siêu El Nino” được dự báo sẽ tàn phá các vựa lúa lớn nhất hành tinh thời gian tới, liệu chúng ta có thể làm gì để ngăn lại một thảm họa?

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Donald Nichols - điệp viên cừ khôi vùng Viễn Đông

Đầu tháng 10/2017, tại Âu Mỹ người ta đồng loạt phát hành ấn phẩm "King of Spies: The Dark Reign of America’s Spymaster in Korea" (tạm dịch: Vua gián điệp: Thời kỳ suy tàn của trùm tình báo Mỹ tại Triều Tiên) của nhà văn Blaine Harden. Sách mô tả Donald Nichols là “điệp viên giỏi nhất vùng Viễn Đông” hay chiến binh “cuộc chiến một người”.

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Báo cáo tình báo Mỹ năm 2026 từ góc nhìn của một đại tá Nga

Tháng 3 năm nay, tại phiên điều trần trước Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard đã trình bày báo cáo “Đánh giá mối đe dọa thường niên” của cộng đồng tình báo nước này. Sau đây, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu một số phân tích và nhận định của Đại tá tình báo Igor Orlov, người từng phục vụ trong hàng ngũ KGB, về các nội dung trọng tâm của bản báo cáo này.

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

New START sụp đổ: Mỹ - Nga trước ngưỡng cửa chạy đua hạt nhân

Đầu tháng 2/2026, Hiệp ước về cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược giữa Mỹ và Nga (Hiệp ước New START) đã chính thức hết hạn mà không có thỏa thuận mới nào được ký kết. New START là trở ngại cuối cùng đối với một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân tiềm tàng giữa Moscow và Washington. Tuy nhiên, theo chuyên gia về chính sách hạt nhân Nicole Grajewski, Nga hiện không đủ nguồn lực để sản xuất hàng loạt các loại vũ khí chiến lược mới.

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Giải mật điệp viên nhị trùng qua hồi ký của Martha Peterson

Tạp chí trực tuyến Kho lưu trữ lịch sử tình báo (EHA) của Nga vừa cập nhật vụ án được CIA giải mật theo Đạo luật tiết lộ thông tin, có liên quan đến nữ điệp viên CIA Martha Peterson bị bắt quả tang cùng với điệp viên hai mang của KGB.

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

“Cyber warfare” và quy luật mới của chiến tranh hiện đại

Khi chiến trường thực địa bị chi phối bởi hỏa lực và không kích, một dạng xung đột khác cũng đã hình thành trong không gian số. Cuộc chiến Cyber warfare (chiến tranh mạng) đã chính thức khai hỏa, đang biến những cơ sở hạ tầng trọng yếu tại Mỹ, Israel và Iran thành những mục tiêu bị tấn công không ngừng nghỉ .

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

An ninh mạng: Hiểm họa kinh doanh toàn cầu

Trong bối cảnh các nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng số, báo cáo rủi ro thường niên của hãng bảo hiểm Allianz công bố đầu năm 2026 một lần nữa khẳng định nguy cơ đến từ môi trường mạng. Giờ đây, các sự cố an ninh mạng không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà đã trở thành vấn đề sống còn của nền kinh tế toàn cầu, đặt ra áp lực chưa từng có lên các lực lượng bảo vệ không gian mạng.

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập và cái giá của sự thống nhất

Liên đoàn các quốc gia Ả Rập (LAS) được thành lập ngày 22/3/1945 tại Cairo. Dựa trên Nghị định thư Alexandria năm 1944, LAS tuyên bố mục tiêu cốt lõi là thắt chặt quan hệ, phối hợp chính sách, bảo vệ độc lập và chủ quyền của các nước Ả Rập. Ý tưởng về chủ nghĩa Liên Ả Rập là một phản ứng hợp lý đối với việc giải phóng thuộc địa, nhưng hiệp ước của LAS đã đưa ra một quy tắc về sau trở thành hạn chế chính của nó.

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Điệp viên “Romeo”:Vũ khí bí mật của các cơ quan tình báo

Để thu thập được nhiều thông tin quan trọng, các cơ quan tình báo KGB và Stasi đã thành lập mạng lưới điệp viên "Casanova" (điệp viên “Romeo”). Họ là những người có sức hút đặc biệt và được huấn luyện bài bản các thủ thuật nghiệp vụ. Ở CHDC Đức, kế hoạch đào tạo này mang mật danh “Romeo”; còn ở Liên Xô, các học viên của Trường Kỹ thuật tình báo Lenin được trang bị những phương thức quyến rũ để biến tình yêu thành vũ khí lợi hại.