Mua niềm tin bằng “đánh giá 5 sao”

Chỉ cần bỏ ra vài trăm nghìn đồng, bất kỳ cơ sở kinh doanh nào cũng có thể sở hữu hàng trăm lượt đánh giá “lung linh” - dù chất lượng thực tế hoàn toàn trái ngược.

Chất lượng không đi kèm đánh giá

Hiện nay, khi thương mại điện tử, mạng xã hội phát triển cũng là lúc bùng nổ xu hướng mua hàng online. Thay vì đến tận nơi, khách hàng chỉ cần một cú click chuột là ngồi nhà có thể được giao hàng tận tay. Vì thế người tiêu dùng thường có thói quen tham khảo các đánh giá để quyết định mua sản phẩm online. Để thuyết phục người dùng tin tưởng mua hàng, các nhà bán hàng tìm cách để tăng các đánh giá tốt về sản phẩm.

Tuy vậy, tình trạng “đánh giá ảo” vẫn đang ngày càng trở nên phổ biến hơn và tác động mạnh mẽ đến hành vi tiêu dùng của người tiêu dùng. Vấn đề này không chỉ làm sai lệch thông tin và gây ra sự hiểu lầm cho người tiêu dùng, mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh không công bằng giữa các doanh nghiệp. Những review chân thật thường không khen quá đà, lại trở thành nơi cung cấp thông tin đáng giá. Còn những lời khen ngợi chung chung, đánh giá kèm hình ảnh sản phẩm lung linh, hoàn hảo... ngày càng dễ bị nghi ngờ.

Nhưng không chỉ thiệt hại cho một cá nhân, hành vi gian dối này còn khiến môi trường mua bán trở nên hỗn loạn và nhiễu loạn thông tin. Người tiêu dùng không còn biết đâu là thật, đâu là ảo. Tệ hơn, chính những shop làm ăn đàng hoàng lại bị đẩy xuống bởi các thuật toán vì không có đủ đơn hàng hoặc đánh giá tốt như “đối thủ ảo”.

Thực tế cho thấy, từ nhà hàng, quán ăn, khách sạn, khu du lịch… cho đến cửa hàng quần áo, mỹ phẩm, đồ gia dụng… chỉ cần vài trăm nghìn đồng, người bán hàng có thể mua hàng chục “review 5 sao” kèm bình luận có sẵn. Những dòng khen “sản phẩm tốt”, “giao hàng nhanh”, “shop nhiệt tình”, “đồ ăn ngon”, “quán siêu chill”… xuất hiện tràn lan, khiến người mua khó phân biệt thật - giả.

Chị Nguyễn Minh Nguyệt (Cầu Giấy, Hà Nôi) là tín đồ mua sắm online, đặc biệt là sàn thương mại điện tử. Chị chia sẻ, nhiều năm nay chị ít khi mua quần áo, đồ gia dụng tại các cửa hàng, siêu thị mà chủ yếu mua qua Shopee, Lazada, TikTok shop… vì được ưu đãi tiền ship và giảm giá nhiều sản phẩm. Thông thường chị sẽ chọn các gian hàng có hàng nghìn lượt mua, đánh giá sản phẩm. Tuy nhiên không ít lần chị nhận được sản phẩm không ưng ý như khách phản hồi nhưng vẫn tặc lưỡi cho qua vì nghĩ rằng biết đâu mình thiếu may mắn, gặp đúng lô hàng bị lỗi.

Tương tự chị Nguyễn Phương Liên (Võ Chí Công, Hà Nội) cho biết, chị thường xuyên đặt đồ ăn trên ứng dụng Grab bằng cách lựa chọn các cửa hàng có nhiều đánh giá, lời khen. “Cùng một món ăn, mỗi lần tôi chọn lựa một cửa hàng được khen là rất ngon, sạch sẽ và nhiều đơn hàng trên ứng dụng. Thế nhưng cũng nhiều lần mua hàng không ưng ý, đồ ăn lèo tèo, không xứng với giá tiền. Nhưng tôi cũng ngại không phản hồi, rút kinh nghiệm lần sau không mua hàng ở đó là được”, chị Liên chia sẻ. 

Không như chị Liên, chị Nguyệt, nhiều khách hàng khá bức xúc khi mua phải hàng lỗi, hàng kém chất lượng qua review, đánh giá 5 sao nên đã lên các diễn đàn bóc phốt.

“Mình mua máy vắt cam ở một shop thấy đánh giá tốt, toàn 5 sao nên không nghi ngờ gì hết. Bình thường nhận hàng mình cũng không quay video hay chụp ảnh lại đâu nhưng linh tính sao hôm đó lại mở điện quay video lại. Nhận hàng bóc ra thì thiếu nắp đậy ở chỗ hứng nước cam. Mình mới vào xem đánh giá shop thì không thấy đánh giá thật nào, xem các đánh giá 5 sao thì thấy rất ảo, đa phần là 1 khách hàng sẽ đánh giá 5 sao rất nhiều sản phẩm, không hiểu luôn. Chạy seeding đánh giá thì thôi rồi, cộng buff lượt mua ảo. Vừa nhận hàng là nhắn tin liền cho shop, shop nói gửi đổi hàng liền và mình chờ đến 4 hôm không thấy hàng được đổi đâu? Nhắn tin hỏi mấy lần mã vận đơn để tra hàng thì shop không gửi. Nhắn tin kiểu gì cũng chỉ có 1 câu trả lời hàng đang vận chuyển. Nhưng khi mình nhấn hoàn hàng thì rep lại rất nhanh và block mình luôn. Đăng lên để cảnh báo mọi người và nhờ admin check giúp. Nhìn shop lộng lẫy, chuyên nghiệp, view cao, đánh giá 5 sao mà toàn đánh giá ảo, rồi lừa khách hàng thế này thì nên ra đảo sớm đi ạ”, một Facebooker bức xúc đăng đàn trên một hội nhóm.

Hiện, dịch vụ bán đánh giá ảo, buff đơn hàng không còn diễn ra âm thầm mà được rao công khai trên mạng xã hội và các trang web. Chỉ cần gõ từ khóa “viết review thuê” hay “tăng đánh giá 5 sao” hay dịch vụ “buff đơn”… trên Facebook hay Google, hàng chục nhóm kín, trang web dịch vụ tăng đánh giá review hay seeding ảo lập tức hiện ra.

Người bán chỉ cần chọn gói dịch vụ, chuyển tiền, phần còn lại sẽ có đội ngũ “buff review” thực hiện. Chỉ với vài trăm nghìn đồng, sản phẩm có thể nhanh chóng leo top tìm kiếm, biến lượt đánh giá ảo thành “tấm vé” cạnh tranh trong cuộc đua khốc liệt của thương mại điện tử. Một trang quảng cáo “Dịch vụ buff đánh giá, lượt bán ảo Shopee giá rẻ” đăng giá công khai chọn 10-20 sản phẩm có 40 đánh giá 5 sao có giá 1.150.000 đồng.

Nhiều group trên các nền tảng mạng xã hội Facebook, Zalo... nhộn nhịp rao tuyển cộng tác viên đặt hộ đơn hàng ở sàn thương mại điện tử với thù lao 5.000 - 15.000 đồng/đơn. Các bài đăng này thu hút rất nhiều tài khoản vào comment, bày tỏ muốn hợp tác.

Bẫy lừa từ dịch vụ “đánh giá 5 sao”

Theo số liệu từ Ủy ban Cạnh tranh quốc gia (Bộ Công Thương), trong năm 2024, số phản ánh liên quan đến đánh giá sai sự thật trên sàn thương mại điện tử tăng hơn 60% so với năm trước. Nhiều vụ việc cho thấy tình trạng “đánh giá ảo” đã trở thành công cụ cạnh tranh không lành mạnh, bóp méo thị trường tiêu dùng trực tuyến.

Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia có nhiều hình thức “đánh giá ảo” thường gặp. Cụ thể, người bán tự tạo nhiều tài khoản ảo hoặc thuê dịch vụ chuyên nghiệp để đăng nhận xét khen ngợi sản phẩm. Ngoài ra, nhiều trường hợp còn kết hợp cả hai hình thức vừa tự viết vừa thuê bên ngoài để tạo ra “làn sóng” đánh giá tích cực, khiến người tiêu dùng rất khó nhận biết đâu là phản hồi thật.

Thậm chí, một số dịch vụ còn cung cấp gói đánh giá trọn gói với số lượng lớn, giúp sản phẩm nhanh chóng đạt mức xếp hạng cao và chiếm ưu thế trên các sàn thương mại điện tử. Những đánh giá này thường có nội dung chung chung, thiếu chi tiết trải nghiệm thực tế và đôi khi lặp lại thông tin quảng cáo. Mục đích chính là tạo ấn tượng rằng sản phẩm được nhiều người tin dùng, qua đó lôi kéo thêm khách hàng.

Một số cá nhân được trả tiền, tặng điểm thưởng hoặc nhận ưu đãi để viết nhận xét tích cực cho sản phẩm. Do xuất phát từ “người thật”, các đánh giá này dễ khiến người tiêu dùng tin tưởng và khó nhận ra là giả. Điều này tạo ra sự cạnh tranh không công bằng và làm sai lệch hình ảnh thực chất của sản phẩm, dịch vụ trên thị trường.

Hiện tượng “đánh giá ảo” tồn tại do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ lợi ích kinh tế đến kẽ hở trong quản lý và thói quen của người tiêu dùng. Chính những yếu tố này tạo điều kiện để hành vi gian lận phát triển ngày càng tinh vi. Nếu không được kiểm soát kịp thời, nó sẽ tiếp tục lan rộng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến cả thị trường và quyền lợi người tiêu dùng.

Việc “đánh giá ảo” không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho người mua mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái thương mại điện tử như: Làm sai lệch thông tin sản phẩm; Gây tổn thất tài chính; Suy giảm niềm tin vào thương mại điện tử… Bên cạnh  đó cũng là cơ hội để các đối tượng lừa đảo lợi dụng lừa đảo người dân dưới chiêu bài “việc nhẹ lương cao” rồi chiếm đoạt tài sản.

Mới đây Công an tỉnh Quảng Trị vừa triệt phá đường dây lừa đảo do người Trung Quốc cầm đầu với sự giúp sức của người Việt Nam, tìm kiếm con mồi đánh giá 5 sao trên Google Maps nhận hoa hồng, sau đó lừa đảo chuyển tiền.

Các đối tượng thành lập công ty, chia nhiều bộ phận, gồm gọi điện tìm kiếm khách hàng; hướng dẫn khách hàng mở tài khoản trên website, hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ, nộp tiền; kiểm tra, xác nhận việc khách hàng nộp tiền...

Theo điều tra ban đầu, nhóm gọi điện tiếp cận người dân với lời mời tham gia “đánh giá 5 sao địa điểm trên Google Maps” để nhận hoa hồng. Con mồi sẽ được đưa vào các nhóm chat. Bản chất các nhóm chat này chỉ có khách hàng là người làm nhiệm vụ, còn các thành viên khác và quản lý đều do nhóm lừa đảo vào vai để dẫn dụ.

Ban đầu, nhóm lừa đảo hướng dẫn khách hàng làm nhiệm vụ đánh giá 5 sao các địa điểm là nhà hàng, khách sạn... trên Google Maps và trả hoa hồng mỗi lần đánh giá là 10.000 đồng.

Khi tiền hoa hồng đạt khoảng 40.000 - 50.000 đồng thì khách hàng có thể rút từ ví về tài khoản ngân hàng. Khi tạo được niềm tin, chúng tư vấn, hướng dẫn bị hại làm các gói nhiệm vụ với nhiều mức nạp tiền khác nhau để hưởng lợi nhuận, đồng thời hiển thị lợi nhuận ảo trên tài khoản.

Khi bị hại đã nộp tiền làm các gói nhiệm vụ, chúng sẽ lấy nhiều lý do như: thao tác sai, nội dung chuyển tiền không đúng, lỗi hệ thống... nên không rút được tiền, nếu muốn rút tiền phải nạp thêm tiền rồi chiếm đoạt toàn bộ số tiền đó.

Trước đó, Công an tỉnh Quảng Bình vừa triệt phá thành công một đường dây lừa đảo xuyên biên giới với thủ đoạn tinh vi, bắt giữ 15 đối tượng có liên quan với số tiền hơn 227 triệu đồng. Theo đó các đối tượng tiếp cận một nạn nhân ở Quảng Bình dụ dỗ tham gia công việc đánh giá địa điểm trên Google Maps để nhận hoa hồng. Ban đầu, nạn nhân nhận được khoản lợi nhuận nhỏ, nhưng sau khi nạp thêm tiền để nhận mức hoa hồng cao hơn, tài khoản của nạn nhân đã bị khóa và mất toàn bộ số tiền.

Để kiểm soát hiệu quả tình trạng “đánh giá ảo” và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp và chính người mua. Trong đó, các sàn giao dịch thương mại điện tử cần xây dựng cơ chế xác minh đánh giá dựa trên đơn hàng thực tế, chỉ cho phép người đã mua hàng thành công mới có quyền đăng nhận xét. Đồng thời, cần thiết lập bộ lọc tự động loại bỏ các bình luận từ tài khoản bất thường, có dấu hiệu hoạt động hàng loạt hoặc có tần suất đánh giá dày đặc trong thời gian ngắn. Cơ quan quản lý nhà nước cần ban hành và áp dụng các quy định xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi tạo, mua bán hoặc tiếp tay cho “đánh giá ảo”.

Ngoài mức phạt tiền, có thể áp dụng biện pháp đình chỉ kinh doanh, thu hồi giấy phép hoặc cấm hoạt động đối với đơn vị tái phạm nhiều lần, nhằm răn đe và ngăn chặn hiệu quả. Bên cạnh đó, cần có cơ chế công khai danh sách các tổ chức, cá nhân vi phạm để nâng cao tính minh bạch và tạo áp lực dư luận.

Việc phối hợp giữa nhiều cơ quan liên quan (quản lý thị trường, cơ quan Công an, sàn thương mại điện tử) cũng phải được tăng cường, giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời các đường dây, dịch vụ chuyên cung cấp đánh giá giả mạo.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc kiểm soát các dịch vụ này gặp nhiều khó khăn vì hoạt động chủ yếu trên nền tảng số, tài khoản “ảo” liên tục thay đổi. Cơ quan chức năng khuyến cáo người dân nên kiểm tra đa chiều, không nên tin hoàn toàn vào số sao hay bình luận trực tuyến, đặc biệt với những tài khoản mới lập, nhận xét quá “đồng loạt” và khen ngợi bất thường. Người tiêu dùng cần tỉnh táo trước khi “đặt niềm tin bằng 5 sao”. Bởi trong thế giới ảo, chỉ một cú click chuột, niềm tin có thể bị mua rẻ và hậu quả lại trả bằng thật.