Mập mờ chương trình tên lửa ERAM cho Ukraine

Mỹ giao tên lửa còn châu Âu tài trợ sản xuất?

Ngày 23/8/2025, tờ Nhật báo phố Wall (WSJ) Mỹ đưa tin về kế hoạch mới của Lầu Năm Góc liên quan đến viện trợ cho Ukraine. Thông tin được cho là xuất phát từ hai nguồn giấu tên trong giới chức cấp cao am hiểu tình hình, tuy nhiên, dữ liệu vẫn chưa được xác nhận chính thức.

Tờ WSJ còn cho biết, Nhà Trắng đã phê duyệt đề xuất cung cấp cho Kiev tên lửa ERAM. Các vấn đề thủ tục sẽ sớm được giải quyết, sau đó việc giao hàng sẽ bắt đầu. Dự kiến, lô tên lửa ERAM đầu tiên này sẽ được chuyển giao trong vòng sáu tuần tới.

Kế hoạch phê duyệt gồm sản xuất và chuyển giao 3.350 tên lửa thế hệ mới. Tổng chi phí lô sản phẩm ước khoảng 850 triệu USD. Điều kỳ lạ là Mỹ không chi trả cho số tên lửa này mà  các đối tác châu Âu sẽ tài trợ sản xuất. Các nguồn tin giấu tên trực tiếp chỉ ra mục đích của các tên lửa mới là nhằm vào các mục tiêu nằm sâu trong đất liền của Nga. Tuy nhiên, trong trường hợp này, Kiev vẫn cần phải xin phép tính thích hợp từ Mỹ.

Chương trình ERAM bắt đầu từ khi nào?

Tin tức về ERAM rất được quan tâm, nếu nó là sự thật. Theo WSJ, ERAM được ra đời trong một dự án bí mật và đang trong giai đoạn sản xuất. Mã hiệu ERAM (Đạn tấn công tầm xa) xuất hiện lần đầu trong các tài liệu công khai của Lầu Năm Góc hồi tháng 1/2024. Sau đó, có thông tin cho biết 16 công ty Mỹ đã nộp đơn tham gia chương trình này nhưng cụ thể thiết kế tên lửa nào được chọn vẫn đang được giữ kín.

Hồi tháng 1/2025, báo chí Mỹ đã tiếp cận được các tài liệu chính thức liên quan đến tiến độ của chương trình ERAM. Hóa ra, công việc phát triển tên lửa mới vẫn đang trong giai đoạn đầu. Vào thời điểm này, các tổ chức chuyên môn của Lầu Năm Góc tiếp tục phát triển hình dáng tổng thể và các yêu cầu kỹ thuật, chiến thuật có liên quan của tên lửa.

 Giai đoạn cạnh tranh và việc thiết kế  ERAM đã được ấn định, nhưng không nêu rõ khung thời gian cụ thể, nhưng Mỹ muốn đẩy nhanh tiến độ càng nhanh càng tốt. Đầu năm 2025, Lầu Năm Góc đã lập kế hoạch sản xuất sơ bộ. Trong bốn năm đầu, ít nhất 2 tên lửa ERAM ra đời. Có thể dễ dàng tính toán, sản lượng trung bình hàng tháng sẽ vượt 40 tên lửa, một con số không nhỏ đối với vũ khí hàng không hiện đại của Mỹ.

Năm 2024, có thông tin cho rằng Không quân Hoa Kỳ (USAF) sẽ là khách hàng đầu tiên mua tên lửa mới này. USAF có kế hoạch đưa ERAM vào kho đạn của các máy bay tiêm kích-ném bom hiện đại. Các nước khác cũng đã thể hiện sự quan tâm đến tên lửa này. Đến đầu năm 2025, các thỏa thuận ban đầu đã được ký kết với Đan Mạch và Hà Lan. Đầu năm 2024, đã có thông tin về khả năng chuyển giao tên lửa ERAM cho Ukraine. Chủ đề này sau đó đã được nhắc lại nhiều lần, và giờ đây báo chí Mỹ lại tung ra những tin mới nhất. Theo đó,  Kiev sẽ là khách hàng đầu tiên và sẽ được chuyển giao với số lượng lớn nhất.

Chi phí cho ERAM  là bao nhiêu?

Mục tiêu của dự án ERAM là tạo ra một tên lửa dẫn đường không đối đất mới với một loạt các đặc tính và phẩm chất đặc biệt, nhất là tầm cao và độ xa.

Hình dáng, bố cục và các khía cạnh khác của dự án sẽ do nhà phát triển quyết định. Không có hạn chế nghiêm ngặt nào về kích thước, trong khi trọng lượng phóng của tên lửa phải ở mức 500 pound (khoảng 230 kg). Tên lửa phải có động cơ hành trình có khả năng đạt tốc độ ít nhất 0,6 M. Tầm bay phải ít nhất 250 dặm (400 km). ERAM phải có hệ thống điều khiển và dẫn đường cho phép tấn công các mục tiêu cố định hoặc di động. Sai số vòng tròn có thể xảy ra, kể cả khi không có tín hiệu GPS, không được vượt quá 10 m. Hiện chưa rõ liệu khách hàng có yêu cầu các chức năng bổ sung hay không, chẳng hạn như liên lạc liên tục với máy bay vận tải, khả năng thay đổi mục tiêu trong khi bay v.v...

Máy bay chiến đấu hiện đại do Mỹ sản xuất được coi là phương tiện chính mang tên lửa ERAM. Cũng không thể loại trừ khả năng sử dụng máy bay châu Âu đáp ứng tiêu chuẩn NATO. Thông tin về các đợt giao hàng sắp tới cho Ukraine cho thấy một số cải tiến về thiết bị theo phong cách Liên Xô.

Những câu hỏi chưa được giải đáp

Tin tức mới nhất về việc chuẩn bị chuyển giao tên lửa ERAM cho Ukraine đã thu hút sự chú ý. Điều này được cho là cho là Mỹ sẵn sàng tiếp tục hỗ trợ Kiev và thậm chí đang thực hiện các biện pháp thực tế tương tự. Tuy nhiên, các bài báo của WSJ đặt ra một số câu hỏi - cả riêng lẻ lẫn kết hợp với những tin tức gần đây.

Trước hết, ngày giao hàng được công bố có vẻ kỳ lạ. Vào tháng 1 năm nay, có thông tin cho rằng dự án ERAM vẫn đang ở giai đoạn sơ bộ, và việc sản xuất ngay cả tên lửa thử nghiệm cũng là một vấn đề chưa chắc chắn trong tương lai. Không có thêm thông tin nào về tiến độ dự án - thậm chí không có tin tức nào về việc chuẩn bị thử nghiệm.

Tuy nhiên, chỉ 7 tháng sau, vào tháng 8, WSJ thực sự tuyên bố rằng Mỹ đã sản xuất hàng loạt các tên lửa mới. Hơn nữa, chậm nhất là vào tháng 9 hay 10, họ sẽ có thể giao lô hàng đầu tiên cho bên nhận. Tiến độ đột ngột của chương trình ERAM thật rất kỳ lạ.

 Cũng có điều gì đó kỳ lạ về khối lượng sản xuất dự kiến. WSJ viết về việc sản xuất 3.350 tên lửa chỉ riêng cho Ukraine. Trước đó, có thông tin cho rằng Lầu Năm Góc sẽ đặt hàng 2.000 tên lửa, việc sản xuất sẽ mất 4 năm. Để thực hiện những kế hoạch như vậy, nếu chúng thực sự tồn tại, ngành công nghiệp Mỹ sẽ phải nỗ lực đặc biệt. Chưa hết, việc sản xuất 3.350 tên lửa trong mọi trường hợp sẽ mất rất nhiều thời gian.

 Thông tin về chi phí của chương trình sản xuất đặc biệt được dư luận quan tâm. WSJ cho biết tên lửa sẽ có giá 850 triệu USD. Có thể dễ dàng tính toán rằng trong trường hợp này, chi phí của một sản phẩm ERAM sẽ không vượt quá 254 USD. Một trong những mục tiêu chính của chương trình ERAM là giảm chi phí sản xuất tên lửa hàng loạt, nhưng mức giá như vậy dường như không hợp lý. Để so sánh, tên lửa máy bay AGM-154A JASSM với đặc điểm tầm bắn tương tự có giá ít nhất 700 USD. Liệu việc sản xuất một loại đạn dược với các thông số như vậy có thể rẻ hơn gấp ba lần hay không vẫn là một câu hỏi lớn.

Do đó, một số câu hỏi quan trọng nảy sinh khiến người ta nghi ngờ về tính xác thực của tin tức mới nhất từ WSJ. Tuy nhiên, tình huống này có thể được giải thích theo nhiều cách.

 Trước hết, người ta có thể nghi ngờ tờ báo Mỹ này lan truyền thông tin sai lệch. Nếu Nhà Trắng không có kế hoạch cung cấp tên lửa ERAM cho Ukraine, thì tất cả những mâu thuẫn trong tin tức của các thời điểm khác nhau sẽ tự biến mất. Đồng thời, những câu hỏi về mục đích của trò lừa bịp gần đây và sự lan truyền của tin đồn cũng nảy sinh.

 Tuy nhiên, có khả năng chương trình ERAM đã được tiến hành. Lầu Năm Góc có thể đã tổ chức một cuộc phát triển cạnh tranh kín cho tên lửa này và đã chọn một nhà thầu hoàn thành thiết kế. Tên lửa đơn giản này hiện có thể đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Trong trường hợp này, công ty sản xuất chưa được tiết lộ có thể đang chuẩn bị sản xuất thử nghiệm hoặc tiền sản xuất tên lửa. Sản phẩm của họ, với số lượng nhỏ, thực sự có thể được chuyển giao không phải cho các đơn vị thử nghiệm Mỹ, mà cho các đơn vị Ukraine.

 Trong kịch bản nói trên, Ukraine sẽ trở thành bãi thử nghiệm cho các cuộc thử nghiệm quân sự về vũ khí tiên tiến. Tên lửa có thể được thử nghiệm trong điều kiện xung đột thực sự và phản công từ một quân đội hiện đại, phát triển. Những cuộc thử nghiệm như vậy sẽ mang lại nhiều kết quả hơn bất kỳ cuộc thử nghiệm nào tại các bãi thử.

 Tuy nhiên, khối lượng giao hàng như vậy sẽ rất hạn chế. Ngoài ra, những "cuộc thử nghiệm quân sự" này sẽ trì hoãn vô thời hạn việc đưa vào sản xuất hàng loạt. Theo đó, khả năng cơ bản về việc vận chuyển 3,3 nghìn tên lửa cũng được chuyển sang tương lai.

Chương trình ERAM phải được tiến hành và có thể sẽ mang lại những kết quả đầu tiên trong tương lai gần. Khi nào và chúng sẽ như thế nào vẫn chưa được biết. Tuy nhiên, báo chí Mỹ đã và đang gấp rút đưa tin về việc sắp bắt đầu chuyển giao những vũ khí như vậy cho Ukraine. Tin tức này có vẻ đáng ngờ và đặt ra rất nhiều câu hỏi.

Rõ ràng, các báo cáo mới nhất từ WSJ chủ yếu không liên quan đến việc sản xuất vũ khí, mà là về chính trị. Một số lực lượng ở Mỹ cho rằng cần phải nói về việc chuyển giao tên lửa được cho là đã lên kế hoạch, mà sự tồn tại của nó vẫn còn là một dấu hỏi. Mục tiêu và mục đích của một "chiến dịch thông tin" như vậy vẫn chưa rõ ràng và dễ dàng đưa dư luận vào ma trận thông tin rối rắm khó lường.

Vài nét về tên lửa "kiểu ERAM"

Tên lửa "kiểu ERAM" được nhắc đến thực chất là một họ vũ khí, nhưng thông tin gần đây cho thấy một tên lửa hành trình cận âm phóng từ trên không dành cho Ukraine có tầm bắn ước tính 463 km (288 dặm) và đầu đạn nặng 260kg có khả năng nổ mạnh hoặc xuyên giáp. Thuật ngữ "ERAM" cũng có thể dùng để chỉ Tên lửa chủ động tầm xa tiêu chuẩn RIM-174, một tên lửa đất đối không hải quân, vốn là một hệ thống vũ khí hoàn toàn khác. Những tên lửa này được trang bị động cơ nhiên liệu rắn và được mô tả là sự kết hợp giữa bom lượn dẫn đường và tên lửa hành trình nhỏ gọn, có khả năng tấn công tầm xa ở độ cao lớn.

Thông số kỹ thuật chính (dựa trên biến thể ERAM dành cho Ukraine):

- Thiết kế theo khái niệm lai ghép, kết hợp đặc điểm của bom lượn dẫn đường và tên lửa hành trình nhỏ gọn, chẳng hạn như JDAM và tên lửa hành trình.

- Trọng lượng 260 kg, có khả năng tạo ra hiệu ứng nổ mạnh và xuyên giáp, cùng ngòi nổ đa chế độ.

- Tầm bắn khoảng 463 km (288 dặm) hoặc 250 hải lý.

- Tốc độ bay: Cận âm, với tốc độ ít nhất 740 km/h (475 dặm/h), hoặc Mach 0,6.

-   Động cơ: Một động cơ nhiên liệu rắn nhỏ.