"Mạnh Thường Quân" của văn chương Việt

Giản dị, mộc mạc hơn những gì ta hình dung về một đại gia ngành dịch vụ, sở hữu cơ ngơi rộng lớn án ngữ mảnh đất phía Tây Hà Nội, Bành Thanh Bần làm ta có chút ngạc nhiên ngay buổi đầu gặp ông. Ngạc nhiên hơn nữa khi thấy ông, sau những nhọc nhằn của công việc làm ăn, kinh doanh lại nguyên vẹn một sự hồn nhiên, đắm đuối dành cho thi ca đến vậy...

Viết văn, làm thơ đã đành, ông còn quyết tâm lập ra "Quỹ hỗ trợ văn chương và cuộc sống" nhằm mục đích giúp đỡ, hỗ trợ những tác giả khó khăn về kinh tế để tác phẩm của họ đến được với công chúng. Ông đúng là một nhà "Mạnh Thường Quân" của văn chương Việt, một địa chỉ làm ấm lòng giới cầm bút.

Biết ông là Giám đốc Công ty TNHH Du lịch và Thương mại Cường Thịnh, nổi tiếng với Khu du lịch Hồ Tiên Sa, có tài sản vài trăm tỉ, mọi người thường đùa, tên ông là Thanh Bần mà chẳng… thanh bần tí nào. Ông mới kể, thủơ nhỏ, cha mẹ đặt tên ông là Bành Văn Bầu. Rồi đi bộ đội, người ta viết nhầm chữ Bầu thành chữ Bần. Sửa đi sửa lại cuối cùng tên ông thành ra Bành Thanh Bần như hôm nay. Xuất thân trong một gia đình nghèo ở Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội, Bành Thanh Bần lớn lên, đi bộ đội như bao nhiêu thanh niên cùng thời với mình. Ông tham gia vào đội tuyên truyền văn hóa, tự biên tự diễn nhiều tiết mục văn nghệ phục vụ chiến sĩ đồng bào. Và cũng chính các tiết mục văn nghệ "cây nhà lá vườn" ấy đã làm cầu nối cho ông gặp được người phụ nữ của đời mình, một cô dược sĩ đã bỏ nghề đi làm thợ may. Thủơ ban đầu họ nghèo đến nỗi phải ở nhờ chái nhà một người dân gần nơi đơn vị đóng quân, tường được trát dứng bằng rơm trộn bùn. Hằng ngày anh lính Bành Thanh Bần xong việc ở đơn vị lại về giúp vợ may quần áo gia công. Nhặt nhạnh từng đồng tiền lẻ nuôi con mà không đủ, Bành Thanh Bần xin ra khỏi quân ngũ, làm quản trị hành chính trại gà, rồi làm kẹo rỉ đường, sản xuất can nhựa, đi buôn chè, buôn thuốc lá cuốn Hàng Buồm…

Khi kinh tế thị trường bắt đầu bung ra, ông làm đại diện cho một hãng xe máy của Đài Loan. Rồi cơ duyên thế nào, một số cán bộ lãnh đạo xã Tản Lĩnh "mách nước" cho ông vào đấu thầu khu đất Hồ Tiên Sa làm du lịch. Ông bèn "liều" một phen. Trúng thầu rồi, ông bắt tay vào công việc như một người nông dân chính hiệu. Ông đắp một con đập thủy lợi để giữ nước tưới tiêu cho bà con nông dân trong vùng. Như con ong cần mẫn từng ngày, Bành Thanh Bần đã biến mảnh đất rộng lớn hoang sơ thành một khu du lịch sinh thái với đầy đủ các dịch vụ từ phòng nghỉ tiêu chuẩn cao cấp đến hồ bơi, khu thể thao vui chơi, ăn uống được du khách yêu thích lựa chọn. Ông cũng không thể ngờ công việc làm du lịch, dịch vụ lại thay đổi cuộc sống của ông nhiều đến vậy. 5 người con của ông nay đều đã trưởng thành, có công ty riêng. Hồ Tiên Sa đã là địa chỉ du lịch hấp dẫn cho những ai đi về phía Tây thành phố Hà Nội. Vừa rồi có người trả ông 15 triệu USD để được nhượng lại khu du lịch này, nhưng ông vẫn chưa đồng ý.

Quay lại chuyện cái tên Thanh Bần, ông kể, lúc còn nhỏ, có một ông người Tàu biết xem bói đã chỏ vào ông mà nói với mẹ ông rằng, thằng bé này sau sẽ phải hoán đổi tên và nó sẽ làm chủ một vùng đất phía Tây. Giờ nghĩ lại mới hay những lời tiên tri của ông ta là đúng. Cái tên Thanh Bần, nhiều người luận là nghèo khó, nhưng theo cách hiểu khác thì nó lại có nghĩa là "thanh lọc cái nghèo đi", nên ông mới thành ra giàu có chăng?

Chuyện doanh nhân Bành Thanh Bần vượt khó làm giàu nếu chỉ thế thì cũng không có gì bất ngờ cho lắm. Bất ngờ là ở chỗ, tưởng rằng lúc đã đủ đầy về kinh tế, chỉ còn nghĩ chuyện hưởng thụ tuổi già, điền viên con cháu, đi du lịch… thì ông lại quyết tâm "phấn đấu" theo con đường văn học. Trong suốt buổi nói chuyện, ông nhiều lần nhắc đến hai chữ "phấn đấu" với một thái độ hết sức hồn nhiên và nghiêm cẩn. Bành Văn Bần làm thơ là chủ yếu. Ông đặc biệt có duyên với thơ lục bát, có nhiều bài được bạn bè trong giới khen ngợi. Rồi ông được kết nạp vào Hội Nhà báo Việt Nam , Hội Nhà văn Hà Nội. Vào Hội rồi, đi họp, ông mới "té ngửa" ra là không ngờ rằng nhiều nhà văn, nhà thơ của ta lại… khổ thế. Nhiều tác giả không có đủ tiền để sống, chứ đừng nói đến chuyện in sách. Không hiếm người cả đời không thể tự in cho mình một tập sách, chỉ vì không có tiền.

Xót cảnh đìu hiu ấy, Bành Thanh Bần quyết định lập ra "Quỹ hỗ trợ văn chương và cuộc sống". Trước đó, ông trao tặng Hội Nhà văn Hà Nội số tiền 250 triệu. Riêng việc lập quỹ hỗ trợ văn chương, doanh nhân Bành Thanh Bần phải họp gia đình lại để thống nhất. "Tôi nói với các con là, mình giàu có đến đâu, xây nhà 100 tầng đi nữa thì khi chết cũng mang đi được. Vậy hãy để lại sự thơm thảo của mình bằng cách giúp đỡ những người còn khó khăn hơn mình". Theo đó, vợ và các con ông đã đóng góp vào Quỹ 300 triệu đồng mỗi năm và năm sau nhất định phải cao hơn năm trước. Ngoài các thành viên trong gia đình ông là sự góp sức của một số nhà văn, nhà thơ và độc giả khác. Doanh nhân Bành Thanh Bần cho hay, ông muốn xã hội hóa quỹ hỗ trợ văn chương này. "Bất kỳ ai nếu có lòng đóng góp dù một khoản rất nhỏ, cũng sẽ trở thành thành viên của quỹ". Ý nguyện của ông là nhân lên ngọn lửa mà mình đã thắp, nhằm mục đích hỗ trợ và giúp ích cho những người cầm bút khó khăn trên mọi miền đất nước.

Cho đến nay, Quỹ hỗ trợ văn chương và cuộc sống đã trợ giúp việc in ấn tác phẩm cũng như giúp đỡ nhiều nhà văn gặp khó khăn hoạn nạn trong đời sống, như: Đỗ Trọng Khơi (Thái Bình), Chử Văn Long (Hà Nội), Văn Thùy (Hưng Yên), Lưu Quốc Hòa (Hà Nam), Trần Quốc Minh (Hải Phòng) Tạ Văn Sỹ (Kon Tum), Hội Người khuyết tật VN… Sắp tới đây Quỹ cũng sẽ hỗ trợ in sách cho 5 tác giả trẻ Khoa Viết văn - Báo chí, Đại học Văn hóa Hà Nội. Ngoài ra Quỹ còn hỗ trợ kinh phí cho nhiều hoạt động liên quan đến văn học nghệ thuật khác …

Sinh cơ lập nghiệp trên mảnh đất xứ Đoài, Bành Thanh Bần muốn làm một điều gì đó có ích cho văn nghệ xứ Đoài. Ông đang bắt tay vào làm tập sách "Xứ Đoài-Thơ",  chọn những thi phẩm hay nhất của các nhà thơ xứ Đoài, với chi phí trên 100 triệu, do ông tự bỏ tiền túi ra tổ chức bản thảo, in ấn và giới thiệu, ra mắt sách, tặng sách tác giả.

Vốn là người giàu kinh nghiệm trên thương trường, nhà thơ - doanh nhân Bành Thanh Bần cũng rất "quy củ" khi điều hành Quỹ hỗ trợ văn chương và cuộc sống. Ông tuyệt đối tuân theo những nguyên tắc mà quỹ đã đề ra. Phương châm của ông là không bỏ sót những tác phẩm có giá trị mà tác giả của nó đang gặp khó khăn về tài chính. Tất cả mọi sự giúp đỡ đều phải có sự đồng thuận, nhất trí cao từ các thành viên Hội đồng thẩm định gồm các nhà văn, nhà thơ có tên tuổi. Bên cạnh những người viết khó khăn thật sự, thì cũng có những trường hợp muốn lợi dụng Quỹ để tư lợi.

Bành Thanh Bần kể, có nữ nhà thơ xin Quỹ hỗ trợ hàng trăm triệu để in một tập thơ để đời; có nhà thơ nợ ngân hàng hơn trăm triệu đồng đề nghị Quỹ hỗ trợ trả giúp và tình nguyện cùng hai con đang tuổi ăn học ra làm "nhân viên" ở Khu du lịch Hồ Tiên Sa để trừ nợ dần. Tất nhiên là ông từ chối. "Những ai lợi dụng tôi là tôi biết ngay. Tôi lập ra một cái quỹ là để tiền phải đến đúng địa chỉ cần đến. Tôi không bao giờ giúp tiền để anh A, anh B đi uống rượu cả. Bản thảo phải được hội đồng thẩm định gồm những người có uy tín duyệt. Và phải có hợp đồng với nhà in rồi thì Quỹ mới chuyển tiền". Nhiều người nhận xét, Bành Thanh Bần làm kinh doanh thì giỏi mà ứng xử cũng rất tình nghĩa.

Từng có người hỏi nhà thơ - doanh nhân Bành Thanh Bần, rằng phải chăng ông lập quỹ giúp đỡ mọi người là một cách dùng tiền để "mua danh"? Bành Thanh Bần trả lời ngay, ông đã có danh rồi, không cần phải mua nữa. "Còn cái danh trong văn chương thì tôi đủ từng trải để hiểu rằng tiền không bao giờ mua được. Tôi chỉ làm nên tên tuổi mình bằng chính những tác phẩm có giá trị, được độc giả xác nhận qua thời gian. Nếu tôi có mua bằng tiền thì cái danh đó cũng một sớm một chiều mà bay đi mất.

Là người làm nên sự nghiệp từ hai bàn tay trắng, Bành Thanh Bần rất ghét hai chữ "chạy chọt". Ông sống thẳng thắn, chân tình với mọi người, không màu mè, hoa lá như nhiều người giàu có khác. Có nhiều tiền, nhưng ông luôn làm chủ đồng tiền, không bao giờ để nó chi phối mình. Ông yêu quý bạn bè văn chương và sẵn sàng từ chối gặp các vị quan chức, để "tiêu phí" thời gian đó cho bạn văn. Khu du lịch Hồ Tiên Sa của ông luôn dành giá ưu đãi đặc biệt cho khách là nhà văn, nhà báo… Người giàu trong xã hội hôm nay như ông Bành Thanh Bần không hiếm. Nhưng không phải ai cũng sẵn sàng bỏ tiền "đầu tư vào việc không sinh lợi vật chất" như ông, là làm "bà đỡ" cho những đứa con tinh thần có giá trị của nhiều người cầm bút gặp khó khăn. "Cái mà tôi nhận được không phải là tiền, nhưng nó cao quý hơn tiền gấp nhiều lần, là niềm vui khi nhìn thấy những trang viết có giá trị đến được với độc giả, làm giàu có đời sống tinh thần của xã hội".

Nói về Quỹ hỗ trợ văn chương và cuộc sống Bành Thanh Bần chia sẻ: "Tôi mong Quỹ sẽ hoạt động lâu dài, và sẽ được nhiều người góp tay chung sức vào''. Nhưng rồi ngẫm ngợi một lúc, ông lại bảo: "Nhưng biết đâu đấy, sau này Đảng và Nhà nước chăm lo cho văn nghệ sĩ tốt hơn, đầy đủ hơn, thì có thể Quỹ của tôi sẽ giải tán cũng nên"

Bình Nguyên Trang

Các tin khác

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan trên đất cố đô

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan trên đất cố đô

Bảo tàng Nguyễn Tử Lan tọa lạc trên đường Đông Phương Hồng, phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, do Nhà nghiên cứu Lịch sử Văn hóa Nguyễn Tử Chương sáng lập từ năm 2020. Đó là một không gian nghiêm tĩnh, lưu giữ những tư liệu, kỷ vật thiêng liêng về cựu chiến binh - nhà giáo Nguyễn Tử Lan cùng đồng đội - những người đã tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ ngay từ những ngày đầu, và góp phần không nhỏ làm nên chiến thắng vĩ đại của dân tộc.

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, đình thần Thoại Ngọc Hầu vẫn giữ nguyên nét cổ kính, uy nghiêm và trở thành “linh hồn” của vùng đất Thoại Sơn. Năm 1990, Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận bia Thoại Sơn là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Một người lặng lẽ sống và viết

Một người lặng lẽ sống và viết

Văn chương Quách Liêu cũng giống như tính cách con người anh: không ồn ào, không phô trương, chỉ lặng lẽ cảm thông và chia sẻ với số phận của những con người bình dị.

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

Trong “Truyện Kiều”, đoạn tả Mã Giám Sinh trên đường đưa Kiều đi, có “độc thoại nội tâm” rất hay: “Về đây nước trước bẻ hoa/ Vương tôn, quý khách, ắt là đua nhau/ Hẳn ba trăm lạng kém đâu/ Cũng đà vừa vốn, còn sau thì lời/ Miếng ngon kề đến tận nơi/ Vốn nhà cũng tiếc, của trời cũng tham/ Đào tiên đã bén tay phàm/ Thì vin cành quýt cho cam sự đời”. Đây là “âm mưu” của Mã Giám Sinh sau khi mua Kiều “ba trăm lạng”.

Giá trị của hòa bình

Giá trị của hòa bình

Ngày ấy mẹ tôi tầm sáu tuổi, chưa biết chữ và sống dưới những tiếng nổ inh tai. Những tiếng nổ từ mấy loại vũ khí chiến tranh - thứ mà thời của chúng tôi ít khi chứng kiến. Mẹ kể, bầu trời dạo đó toàn bóng khói. Những làn khói từ thuốc súng, từ đạn bom, từ mấy ngôi nhà cháy trụi sau trận càn đột ngột.

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Bởi khí hậu nóng ẩm, thuận lợi cho loài mối phát triển – một đe doạ với sự đục phá nhà cửa, đồ dùng,… nên con mối không được thiện cảm trong văn hóa Việt. Nó thường bò vào ngụ ngôn, không được làm “nhân vật”, chỉ là cái cớ để cốt truyện phát triển.

Nghệ thuật tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Nghệ thuật tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Giữa nhịp sống gấp gáp của thời đại số, con người khỏe hơn về thể chất nhưng lại mong manh hơn về tinh thần. Khi y học chăm lo tuổi thọ sinh học, câu hỏi đặt ra là: ai nuôi dưỡng đời sống nội tâm? Trong bối cảnh ấy, nghệ thuật tạo hình không còn chỉ là lĩnh vực của cái đẹp, mà trở thành một phương thức chữa lành âm thầm nhưng bền bỉ.

Xuôi dòng An Sơn, phải lòng Lái Thiêu

Xuôi dòng An Sơn, phải lòng Lái Thiêu

Tôi ngồi bên dòng An Sơn một chiều tháng tư nghe hoàng hôn võ vàng sóng nước. Dòng An Sơn là một nhánh rẽ của con sông Sài Gòn chảy qua Lái Thiêu. Mười năm gá thân vào đất này, tôi thấy Lái Thiêu có quá nhiều câu chuyện để kể.

Hào khí Chu Hưng

Hào khí Chu Hưng

Hạ Hòa (Phú Thọ) vốn là vùng đất địa linh, sơn thủy hữu tình, nơi có Chiến khu 10 và thủ đô văn nghệ trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong đời sống văn hóa, tinh thần của vùng đất này, đền Chu Hưng là công trình tín ngưỡng tâm linh có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ; là điểm nhấn quan trọng trong tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương nói chung và văn hóa tâm linh của vùng đất Hạ Hòa nói riêng.

Không có gì hai lần Wislawa Szymborska

Không có gì hai lần Wislawa Szymborska

Không có gì xảy ra hai lần phản ánh đúng thực tế cuộc sống. Mỗi người chúng ta đều nằm trong quy luật vật đổi sao dời, mỗi người chỉ sống có một lần và chỉ có vậy, số phận con người không lập lại.

“Lao xao Yên Phụ tiếng hò gọi nhau...”

“Lao xao Yên Phụ tiếng hò gọi nhau...”

Đường Yên Phụ (Hà Nội) chạy dọc theo sông Hồng. Đây nguyên là một đoạn đê cổ, và một phần được sử dụng làm đường Yên Phụ. Đường dài khoảng gần 1,5 km, bắt đầu từ ô Yên Phụ (đầu dốc đường Thanh Niên) chạy cắt qua các phố Cửa Bắc, Hàng Bún, Hàng Than, Hòe Nhai và kết thúc tại phố Hàng Đậu (gần đầu cầu Long Biên). Từ xưa, tên gốc là Yên Hoa. Năm 1841, vì kỵ húy mẹ vua Thiệu Trị là Hồ Thị Hoa, nên đổi thành Yên Phụ.    

"Tung hoả mù" - trong đời sống, văn chương!

"Tung hoả mù" - trong đời sống, văn chương!

Theo nghĩa đen, "tung hỏa mù" là tung ra khói lửa khiến đối phương mất phương hướng, khó phát hiện được mục tiêu. Ban đầu được dùng phổ biến trong quân sự, như là một mưu kế để che giấu quân đội rút lui, di chuyển… Cách này rất thường gặp trong binh pháp cổ Trung Hoa.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Hải: Người giữ hồn quan họ

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Hải: Người giữ hồn quan họ

Thật không ngờ, trong đời sống văn hóa đương đại gấp gáp và bận rộn, đôi khi người ta chỉ lướt qua những giá trị truyền thống thì vẫn có những người lặng lẽ dành tâm sức và cả cuộc đời của mình để bảo tồn những giá trị văn hóa quý báu. Tôi vô tình có cuộc gặp gỡ quý giá với ông Nguyễn Trọng Hải, là người cung cấp nhiều tư liệu quý cho Thư viện điện tử Quan họ Bắc Ninh.

Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Thơ khiến cho cuộc đời đáng sống hơn

Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Thơ khiến cho cuộc đời đáng sống hơn

Giữa nhịp sống nhiều đổi thay, Lê Hồng Thiện vẫn lặng lẽ đi qua tuổi 85 bằng một tâm thế đáng ngưỡng mộ: lạc quan, yêu đời và bền bỉ sáng tạo. Thời gian dường như không làm cạn đi nguồn cảm xúc trong ông, trái lại càng lắng sâu, càng nồng cháy.

Huyền thoại Trung đội Mai Quốc Ca

Huyền thoại Trung đội Mai Quốc Ca

Tháng Tư, đứng bên bờ sông Thạch Hãn nhìn dòng nước lặng trôi, khó ai hình dung nơi đây từng là ranh giới của sự sống và cái chết. Năm 1972, dòng sông ấy chứng kiến một trong những cuộc chiến khốc liệt nhất của chiến tranh Việt Nam, khi đất trời bị xé nát bởi bom đạn, còn con người bừng lên như những ngọn lửa.

Ngọn gió rừng vẫn thổi nơi suối nguồn

Ngọn gió rừng vẫn thổi nơi suối nguồn

Có một vùng quê trung du yên bình nơi Chiến khu 10 xưa đã đi vào thế giới nghệ thuật, lấp lánh, ấm áp những trang thơ, nhật ký và lắng đọng những ân tình sâu nặng đối với nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Nơi đây, ông cất tiếng khóc chào đời và trở thành ngọn nguồn gieo mầm cho cảm hứng nghệ thuật. Vùng quê ấy đã trở thành “địa chỉ tâm hồn”, làm nên “suối nguồn” trong mát cho những tác phẩm để đời của nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ.

Tiếng hồn dân dã bên bờ Kiến Giang

Tiếng hồn dân dã bên bờ Kiến Giang

Giữa dải đất miền Trung nắng gió, Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) từ lâu được biết đến như cái nôi của những câu hò mộc mạc mà thấm đẫm tình người. Trong đó, Hò khoan Lệ Thủy với nhịp chèo khoan thai, với tiếng đáp tình tứ giữa đôi bờ sông Kiến Giang đã trở thành linh hồn của một vùng đất.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - đứng trên hai mặt của tình yêu

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - đứng trên hai mặt của tình yêu

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã mang đến cho chúng ta những bản tình ca thổn thức, nhưng ông không bao giờ có được hạnh phúc lứa đôi trọn vẹn. Nhiều bóng hồng lặng lẽ xuất hiện trong đời nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã để lại những giai điệu xao xuyến khôn nguôi.

Hai con ngựa "lạ đời" trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan!

Hai con ngựa "lạ đời" trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan!

Nhà văn lớn Nguyễn Công Hoan (1903 - 1977) để lại một gia tài tác phẩm văn học đồ sộ, với hơn 200 truyện ngắn, 30 truyện dài và nhiều tiểu luận văn học. Tài năng và phong cách của ông thể hiện chủ yếu ở thể truyện ngắn.