Mang củ tỏi vào câu chuyện du lịch

Kể chuyện tỏi thành sản phẩm du lịch

Gió miệt mài thổi qua những ruộng tỏi, nắng biển chan hòa cùng tiếng rì rào sóng vỗ kể lại hành trình của cây tỏi trên đất đảo. Những đoàn khách chăm chú nghe hướng dẫn viên và cả những nông dân trồng tỏi kể về hành trình ngự trị của loại gia vị quý có thương hiệu độc đáo ở xứ đảo này. Đặc biệt, tỏi cô đơn được coi là báu vật, giá trị cao gấp nhiều lần tỏi thường. Bởi, tỏi cô đơn hoàn toàn không thể tác động để tạo ra, nó là “đặc ân” của tự nhiên dành cho đất đảo.

Năm 2017, tỏi Lý Sơn được vinh danh trong top 10 đặc sản quà tặng Việt Nam. Tháng 8/2020, Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam đã cấp Chỉ dẫn địa lý “Tỏi Lý Sơn” ghi nhận đặc tính độc đáo vốn chỉ có ở vùng đất núi lửa này. Đến năm 2025, tỏi Lý Sơn đạt chuẩn OCOP 5 sao tiếp tục khẳng định chất lượng và mở rộng con đường đưa thương hiệu tỏi Việt ra thị trường quốc tế, đồng thời quảng bá du lịch nông thôn gắn với câu chuyện sản phẩm OCOP. Các chuyên gia cho rằng, tỏi Lý Sơn hoàn toàn có thể trở thành thương hiệu nông sản quốc gia, tương tự như các sản phẩm nổi tiếng ở Nhật Bản hay Hàn Quốc.

Lâu rồi, người ta thường đến Lý Sơn vì những rạn san hô, hay những bãi biển xanh mướt. Người ta nghĩ đến Lý Sơn với những bí ẩn nơi đảo thiêng, không chỉ là bí ẩn của đội hùng binh năm xưa vâng mệnh quyết dứt áo ra đi để bảo vệ biên cương hải đảo của Tổ quốc, mà còn là bí ẩn của lớp cư dân bản địa từng sinh sống trên đảo từ ngàn năm trước.

Lý Sơn còn là một “bảo tàng văn hóa sống”, nơi giao thoa của 3 nền văn hóa lớn là Sa Huỳnh, Chămpa và Đại Việt. Trên diện tích nhỏ bé ấy hiện diện 6 di tích cấp quốc gia, 2 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 19 di tích cấp tỉnh, cùng hàng loạt di chỉ khảo cổ và kiến trúc tín ngưỡng đặc sắc. Lý Sơn là một bảo tàng sống động về văn hóa - lịch sử Việt Nam. Trong số các lễ hội truyền thống, lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa - Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia mang tính độc bản của đất đảo, là nghi lễ duy nhất trên cả nước gắn liền với Đội Hoàng Sa năm xưa.

Cùng với đi biển, trồng trọt là đặc điểm nổi bật, đồng thời cũng là phương thức sinh tồn của cư dân. Ngay cả hiện nay, không ai có thể phủ nhận nông nghiệp, đặc biệt là cây hành, cây tỏi vẫn có ý nghĩa sống còn đối với người dân trên đảo, nhất là khi tỏi Lý Sơn nổi lên thành thương hiệu quý với danh xưng nổi bật cho tỏi cô đơn. Lý Sơn có hơn 300 ha đất canh tác, mỗi năm cung ứng trên 3.000 tấn tỏi khô, là nguồn sống của hàng nghìn hộ dân.

Đi dọc đảo, từ cánh đồng bằng phẳng đến sườn núi dốc đứng, những ruộng tỏi nối nhau như những bậc thang khổng lồ ôm lấy triền núi, hình ảnh ấy chỉ có thể tìm thấy ở “Vương quốc tỏi”. Còn có một Lý Sơn khác, dịu dàng và chạm thẳng vào tim du khách, nằm ngay trong chính cuộc sống đời thường bình dị của người dân trồng hành tỏi nơi đây. Làm nên giá trị đặc biệt hơn chính là con người, những hậu duệ hùng binh Hoàng Sa, những ngư dân can trường đã biến những ruộng tỏi trở thành thương hiệu văn hóa nông nghiệp đặc trưng và bền vững. Đây cũng chính là câu chuyện đủ sức hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế đến trải nghiệm vùng đất này.

Hằng ngày, trong bữa ăn, người dân địa phương ăn tỏi tươi như ăn rau. Tỏi ngâm rượu, tỏi đen, tỏi cô đơn... đều trở thành sản phẩm gắn liền với đời sống và văn hóa, là niềm tự hào của người dân. Kể chuyện về tỏi, người Lý Sơn chẳng biết hoa mỹ là gì. Họ kể cho du khách về xứ đảo này bằng sự chân thành, giọng nói rổn rảng đặc trưng của người miền biển nhưng bên trong là một trái tim ấm áp, hiếu khách vô cùng.

Đi đến đâu cũng bắt gặp những ánh mắt thân thương, những lời hỏi han như người nhà đi xa mới về. Vùng đất nào cũng thế, đặt dấu ấn cho người nơi xa bao giờ cũng nên bắt đầu từ văn hóa con người. Đó là cách đối nhân, xử thế. Người Lý Sơn nổi tiếng về sự chân tình, chất phác. Đó là một di sản quý. Và, những luống tỏi “thấm hồn văn hóa” mang trong mình trách nhiệm trở thành một sản phẩm du lịch thu hút du khách đã được triển khai.

Khát vọng xứ biển

Chị Đặng Thị Khỏe, hướng dẫn viên du lịch ở Lý Sơn chia sẻ: trước đây, khi đưa các đoàn khách tham quan ruộng tỏi, mỗi hướng dẫn viên kể một kiểu về nơi này. Bây giờ thì đã khác, khi câu chuyện kể về đảo núi lửa, về hậu duệ Hoàng Sa, về những luống tỏi thấm hồn văn hóa đã được chỉn chu, hoàn chỉnh và thống nhất.

Du khách thích thú bởi họ hiểu rằng, tỏi Lý Sơn không chỉ là đặc sản, mà là sản phẩm mang linh hồn của đảo. “Tỏi Lý Sơn - nồng ấm đảo núi lửa” là câu chuyện về đội hùng binh Hoàng Sa giữ đất, giữ biển, là những ngư dân can trường nơi đầu sóng ngọn gió. Đó là bản sắc, là hồn đất và dấu ấn của một vùng đảo tiền tiêu đang từng ngày vươn mình mạnh mẽ.

Thay vì chạy theo sản lượng bằng mọi giá, người Lý Sơn đã tập trung vào địa vị của từng củ hành, nhánh tỏi với giá trị, cho du khách trải nghiệm phương thức canh tác trên đồng, giá trị quà tặng sản phẩm, giá trị thương hiệu gửi gắm niềm tin. Biến củ tỏi với tư cách là gia vị, thực phẩm hay sản phẩm quà tặng mà chính là trải nghiệm của du khách làm nông mà thành, đó chính là lấy nông nghiệp làm trung tâm du lịch vậy.

Giống như những trải nghiệm của du khách trồng rau Hội An, chăm tằm ở Đà Lạt, dệt vải ở Tây nguyên. Bà con xứ đảo vẫn chăm lo cho mảnh vườn khoảng ruộng của mình, thậm chí kỹ lưỡng hơn, nhưng với một tâm thế mới, một cách ứng xử mới. Thay vì chỉ coi cây hành củ tỏi là nông sản, là gia vị tăng thêm vị ngon cho chén mắm trên mâm cơm, giờ đây bà con nông dân đã kể những câu chuyện về tỏi như đặc sản riêng có của Lý Sơn, gửi gắm cả tình thương quê nhà, là món quà tích tụ những tinh hoa của đất trời biển đảo.

Dự án “Tỏi Lý Sơn - nồng ấm đảo núi lửa” do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi triển khai thực hiện tại Lý Sơn trong năm 2025 được tích hợp mã QR và phổ biến rộng rãi trong hệ thống du lịch - vận tải, các điểm tham quan, homestay, khách sạn, cơ sở sản xuất, kinh doanh tỏi, trường học và cộng đồng dân cư trên xứ đảo.

Ông Lê Văn Châu (thôn An Vĩnh, đặc khu Lý Sơn) hồ hởi rằng, tỏi bây giờ không chỉ là cây trồng mang lại sinh kế mà còn là máu thịt của người dân đất đảo. Mỗi sào tỏi là bao nhiêu công sức, mồ hôi nhưng việc xây dựng câu chuyện hấp dẫn về tỏi Lý Sơn giúp người dân cảm thấy tự hào hơn và tự tin hơn khi giới thiệu với du khách về giá trị của cây tỏi, về cả những bí ẩn của những phương thức canh tác độc đáo tạo nên một vương quốc tỏi giữa đại dương bao la.

Ông Nguyễn Đạo, Phó Chủ tịch UBND Đặc khu Lý Sơn cho biết: “Tỏi Lý Sơn - nồng ấm đảo núi lửa” không chỉ là một khẩu hiệu, mà còn là bản sắc, là linh hồn của hòn đảo tiền tiêu. Đây là giải pháp quan trọng để củng cố và thúc đẩy thương hiệu tỏi Lý Sơn phát triển bền vững, giúp người dân, nhất là thế hệ trẻ hiểu sâu hơn về giá trị của tỏi Lý Sơn.

Việc xây dựng câu chuyện “Tỏi Lý Sơn - nồng ấm đảo núi lửa” không chỉ nhằm quảng bá sản phẩm OCOP, mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng, lan tỏa giá trị văn hóa - lịch sử, bảo tồn phương thức canh tác truyền thống, phát triển sinh kế bền vững từ nông nghiệp và du lịch cho người dân Đặc khu Lý Sơn.

Những năm qua, Lý Sơn đã vươn mình, phát triển với dáng vóc và diện mạo mới, mang lại những thành tựu to lớn ở nhiều lĩnh vực. Cơ sở hạ tầng được đầu tư đồng bộ, tạo động lực phát triển kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng ổn định và vững mạnh. Lý Sơn vẫn sở hữu những tài nguyên du lịch độc đáo, gồm cả tài nguyên thiên nhiên và văn hóa đủ để từng bước biến xứ đảo thành một thiên đường du lịch giữa đại dương. Mục tiêu đến năm 2030, Lý Sơn được công nhận là khu du lịch quốc gia. Tầm nhìn đến năm 2045, Lý Sơn sẽ vươn tầm thành trung tâm du lịch biển đảo của cả nước, một điểm đến quan trọng trên tuyến du lịch đường biển quốc tế.