“Ma trận” hàng giả, hàng nhái yến sào

Khi ma trận hàng giả hàng kém chất lượng đang bủa vây người tiêu dùng thì nhiều người bắt đầu nghi ngờ về giá trị thực của những hũ yến chưng này.

Tràn lan yến chưng giá rẻ

Thị trường yến sào tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ nhờ nhu cầu chăm sóc sức khỏe và làm đẹp ngày càng cao. Tuy nhiên, sự phát triển ồ ạt cũng kéo theo nhiều hệ lụy, đặc biệt là sự xuất hiện tràn lan của các sản phẩm yến sào giá rẻ, không rõ nguồn gốc, khiến người tiêu dùng hoang mang.

Trong khi giá yến sào nguyên chất chính hãng thường dao động từ 3-6 triệu đồng/100g, thì trên các nền tảng mạng xã hội, thương mại điện tử hoặc các cửa hàng nhỏ lẻ, người tiêu dùng có thể dễ dàng bắt gặp các sản phẩm được rao bán với mức giá rẻ giật mình, được quảng cáo là “hàng loại 1”, “tổ yến nhà nuôi”, “giảm giá sốc”.

Chỉ lướt mạng xã hội vài phút, người tiêu dùng dễ bắt gặp rất nhiều livestream rao bán yến chưng sẵn với lời quảng cáo như “nguyên chất 100%”, “tỷ lệ yến lên tới 60%”, “sợi yến dài dai đặc biệt”, “yến nóng đặt mới chưng”, “độc quyền trên thị trường”, “phù hợp từ mẹ bầu đến người ăn kiêng”…

Giá sản phẩm thì đủ kiểu, dao động từ 20.000 - 160.000 đồng/hũ, kèm các combo khuyến mãi dày đặc kiểu mua 10 tặng 2, mua 50 tặng 15. Điển hình, có nơi còn quảng cáo yến chưng 50% yến tươi giá chỉ 1.289.000 đồng cho 50 hũ, tặng thêm 16 hũ, tức mỗi hũ chưa đến 16.500 đồng.

Hầu hết các hũ yến giá rẻ này đều không có nhãn mác rõ ràng, không ghi thành phần, không hạn sử dụng, và đặc biệt không được kiểm định an toàn vệ sinh thực phẩm. Người bán thường chỉ chụp hình hũ yến đã chưng và đăng tải trên mạng kèm vài dòng mô tả mập mờ về nguồn gốc tổ yến. Một số thậm chí còn “cam kết miệng” là yến nguyên chất nhưng không thể cung cấp giấy tờ chứng minh.

Nhiều người bán sử dụng hình ảnh mẹ bầu, trẻ nhỏ, người già... kèm lời quảng bá cảm động như “chăm mẹ sau sinh”, “bồi bổ cho con”, “tặng ông bà tổ yến mỗi ngày”, tạo hiệu ứng tin tưởng. Giá rẻ, giao hàng nhanh, không yêu cầu kiểm định khiến nhiều người tiêu dùng bị thuyết phục mà không hề đặt câu hỏi về chất lượng sản phẩm.

Thực tế quan sát, việc mua bán yến cả dạng thô lẫn sơ chế sẵn trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử vô cùng nhộn nhịp. Trên Shopee, sản phẩm được các thương gia bày bán, quảng cáo rất đa dạng, từ set yến dùng thử, set yến baby cho đến yến tổ, yến chưng, yến viên. Đặc điểm thông tin chung của các sản phẩm này đều có xuất xứ từ Nha Trang, yến chính hãng, nguyên chất nhưng có giá rẻ đến bất thường.

Các hũ yến chưng sẵn trên Shopee được quảng cáo là yến sào Khánh Hòa nguyên chất, chứa từ 30-50%  yến tươi. Lấy ví dụ, một gian hàng quảng cáo combo 20 hũ yến chưng Healwa chưng sẵn được quảng cáo yến sợi 35% yến tươi, có cả sâm Canada với giá rẻ giật mình 199.750 đồng 20 hũ. Một gian hàng khác quảng cáo yến chưng Nguyễn Gia có đến 50% tổ yến Khánh Hòa, mix 7-10 vị nhưng giá chỉ có 313.650 đồng cho combo 20 hũ.

Đáng chú ý, gần đây loạt TikToker nổi tiếng như Lê Anh Nuôi, Bác Sĩ Cung, Phạm Thoại, Long Chun cũng bị “réo tên” từng quảng cáo sản phẩm yến chưng với mức giá “rẻ giật mình”. Theo đó, trong nhiều phiên livestream hồi năm 2024, các TikToker có hàng triệu người theo dõi này từng tham gia quảng cáo và gắn liên kết tiếp thị cho sản phẩm yến chưng sẵn mang thương hiệu Yến sào Đỗ Thị Toán.

Những TikToker này thường nhấn mạnh sản phẩm loại 70ml có chứa đến 39-60% yến tươi. Tuy nhiên, giá bán mỗi lọ chỉ từ hơn 10.000 đồng. Chẳng hạn, trong một phiên livestream hồi tháng 10/2024, TikToker Phạm Thoại giới thiệu combo 68 lọ yến chưng chứa 39% yến tươi có giá bán 699.000 đồng, tương đương chỉ gần 11.000 đồng/lọ.

Không chỉ Phạm Thoại, TikToker Lê Anh Nuôi cũng từng có nhiều phiên livestream bán yến chưng sẵn Đỗ Thị Toán với giá dao động 17.000-22.000 đồng/lọ. Anh khẳng định trong mỗi lọ có 6gram yến tươi vụn tinh chế, tiệt trùng. Trẻ em từ một tuổi trở lên, bà bầu, người tiểu đường, người lớn tuổi đều có thể sử dụng. Trước đó, cặp vợ chồng nổi tiếng trên nền tảng TikTok với tài khoản Quyền Leo Daily cũng vướng lùm xùm quảng cáo yến sào chỉ hơn 13.000 đồng/lọ có chứa tới 35% yến.

Trước khi bị bắt, Hằng Du Mục cũng từng khiến dư luận bức xúc vì quảng cáo một hũ yến 70ml có đến 30g yến tươi. Đồng thời khẳng định, sản phẩm không phải hàng vụn, được rút lông tỉ mỉ, không tạp chất, tỉ lệ sợi đạt yêu cầu. Điều đáng nói sản phẩm này có giá rẻ giật mình 188.000 đồng/6 hũ khi mua qua livestream.

Trong khi dư luận đang bức xúc về việc các TikToker nổi tiếng, chiến thần livestream quảng cáo thổi phồng loại yến nhưng đến nay vẫn im lặng, thậm chí có những động thái lạ.

Ngày 10/6, bác sĩ Cung đăng tải một video công bố về quy trình làm việc với bên yến sào Đỗ Thị Toán. Anh cho biết đều hỏi rõ giấy tờ kiểm nghiệm của sản phẩm và được phía nhãn hàng cung cấp đầy đủ. Thậm chí, bác sĩ Cung còn đến tận nhà máy để trực tiếp xem quy trình sản xuất. Song đến giữa năm 2024, anh đã ngừng bán sản phẩm này do định hướng kinh doanh khác.Tuy nhiên đến hiện tại, đoạn video này đã không còn xuất hiện trên kênh TikTok hơn 803 nghìn người theo dõi của vị bác sĩ này.

Cũng trong ngày 10/6, Lê Anh Nuôi có đăng tải một bài thông báo về những ồn ào xoay quanh sản phẩm yến sào trên kênh TikTok 1,8 triệu người theo dõi của mình. Lê Anh Nuôi cho biết trên mạng xã hội đang xuất hiện nhiều thông tin sai lệch, chưa chính xác về việc anh bán yến sào Đỗ Thị Toán vào năm 2024 gây hoang mang dư luận. Anh cũng cho hay đang thu thập lại các bằng chứng và tài liệu cụ thể để giải thích rõ ràng, minh bạch về sự việc. Hiện tại, bài đăng này cũng đã “biến mất”. Cùng với đó, Lê Anh Nuôi đang tắt tính năng bình luận trên kênh của mình.

Cẩn trọng khi mua yến giá rẻ

Chị H.D, một chủ cửa hàng ở Hà Nội có nhiều năm trong ngành nuôi yến chia sẻ, tổ yến nguyên chất từ thiên nhiên có giá thành cao, kén khách và khó tiêu thụ. Sản phẩm yến công nghiệp giá rẻ đa phần được làm từ “rác yến nhập”- là loại yến tạp, bị loại bỏ do không đạt tiêu chuẩn. “Rác yến” bao gồm hàng chén, cám, yến chết, thường chỉ dùng để dụ chim chứ không dành cho tiêu dùng. Các nhà yến hay mua rác yến về để tạo mùi dụ chim và giữ chim yến ở lại.

Rác yến được thu mua công khai trên các trang chợ yến rất nhiều, có giá siêu rẻ, khoảng vài trăm nghìn đến 1-2 triệu đồng/kg tùy phân loại. Sau khi mua về, rác yến được dùng hóa chất để tẩy trắng và trộn phụ gia cho vào máy tạo sợi, trộn với các gia vị làm yến hũ giá rẻ. Không chỉ có các loại yến chưng giá rẻ tràn lan trên mạng mà ngay cả những cửa hàng kinh doanh yến tại một số địa phương cũng không đảm bảo chất lượng.

Mới đây, Đội QLTT số 7 vừa phối hợp với Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Phú Thọ và Đội QLTT số 1, số 4 kiểm tra đột xuất hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa của Công ty TNHH Yến sào Tuấn Dương & TKT. Công ty có địa chỉ tại số 56, phố Phú Gia, thị trấn Thanh Sơn, huyện Thanh Sơn và địa điểm kinh doanh của công ty tại địa chỉ: số 1941, đường Hùng Vương, phường Gia Cẩm, TP Việt Trì.

Tại thời điểm kiểm tra, Công ty TNHH Yến sào Tuấn Dương & TKT đang hoạt động sản xuất, kinh doanh các sản phẩm chế biến từ yến chưng.

Bằng các biện pháp nghiệp vụ, thu thập tài liệu, hồ sơ, chứng cứ, Đội QLTT số 7 phát hiện các sản phẩm yến chưng chế biến của Công ty TNHH Yến sào Tuấn Dương & TKT có dấu hiệu không đảm bảo chất lượng so với bản tự công bố sản phẩm. Đội đã ra quyết định tạm giữ 23.468 đơn vị sản phẩm là yến chưng chế biến; tiến hành lấy mẫu và gửi cơ quan có thẩm quyền kiểm nghiệm các chỉ tiêu theo bản tự công bố sản phẩm.

Theo các chuyên gia về dinh dưỡng, yến sào vốn được coi là “thực phẩm vàng” bởi giàu protein, 18 loại axit amin và khoáng chất như canxi, magie, kẽm… nên thường được sử dụng cho người bệnh, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai. Nhưng nếu sản phẩm giả, pha tạp, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm thì không những không  bổ dưỡng mà còn gây hại cho sức khỏe.

Các chuyên gia cảnh báo, sản phẩm tổ yến kém chất lượng hoặc làm giả có thể bị pha tạp bằng gelatin công nghiệp, hóa chất tạo mùi, chất bảo quản vượt ngưỡng cho phép, thậm chí chứa vi sinh vật gây hại. Khi sử dụng lâu dài, người tiêu dùng có nguy cơ gặp các vấn đề như: Ngộ độc thực phẩm do tồn dư vi sinh vật, kim loại nặng hoặc phụ gia không đạt chuẩn. Dị ứng, kích ứng đường hô hấp hoặc tiêu hóa, đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có cơ địa nhạy cảm. Thậm chí dẫn đên suy giảm chức năng gan, thận nếu sử dụng sản phẩm có chứa hóa chất độc hại trong thời gian dài.

Trước thực trạng bát nháo thị trường yến sào, Hiệp hội Yến sào Việt Nam đã có văn bản gửi nhiều cơ quan quản lý như: Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Y tế, Bộ Công an... phản ánh và kiến nghị liên quan đến công tác quản lý thị trường yến sào, bảo vệ sức khỏe và quyền lợi của người tiêu dùng, góp phần phát triển bền vững ngành hàng yến sào Việt Nam.

Theo phản ánh từ các hội viên Hiệp hội Yến sào Việt Nam và doanh nghiệp, trong ngành yến sào vẫn còn tồn tại tình trạng sản phẩm yến sào có dấu hiệu chưa bảo đảm các chỉ tiêu chất lượng như thành phần dinh dưỡng, chỉ số an toàn thực phẩm (như nitrit...), cũng như nguồn gốc xuất xứ chưa rõ ràng.

Sản phẩm nước yến sào đóng lọ thật và giả cũng được trưng bày tại phòng triển lãm của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước để người dân nhận biết. Tuy nhiên trước ma trận hàng giả, hàng nhái ngày càng tinh vi, người tiêu dùng hãy là những người thông thái khi lựa chọn sản phẩm cho gia đình.