Lính đánh thuê Chechen - Họ là ai?

Sự ra đời của Kadyrovites

Là tổ chức bán quân sự xuất hiện năm 1994 ở Chechnya, lính đánh thuê Chechen còn được gọi là Kadyrovites (tiếng Chechnya có nghĩa là “tín đồ”). Ngoài ra nó còn được dùng để chỉ bất cứ công dân nào ở Chechnya có vũ trang, nằm dưới sự kiểm soát của người đứng đầu Cộng hòa Chechnya là Tổng thống Ramzan Kadyrov

Thoạt đầu, lúc mới xuất hiện, Kadyrovites được xem là lực lượng dân quân ly khai Chechnya dưới sự lãnh đạo của Akhmad Kadyrov, chiến đấu chống lại Tổng thống Dzhokhar Dudayev thân Nga. Đến năm 1999, Akhmad Kadyrov chạy sang phía Nga rồi quay lại chống lực lượng dân quân ly khai Chechnya. Khi Dudayev chết vào tháng 4-1996, Chính phủ Nga công nhận ông Akhmad Kadyrov là Tổng thống nhưng đến năm 2004, ông bị ám sát. Quyền kiểm soát Kadyrovites thuộc về Ramzan Kadyrov, con trai ông.

Đầu năm 2006, Kadyrovites được ông Ramzan Kadyrov hợp pháp hóa để trở thành 2 đơn vị. Một là Trung đoàn cơ giới Akhmad Kadyrov do Movladi Baisarov lãnh đạo, có nhiệm vụ bảo vệ an ninh đường phố và hai là Trung đoàn dầu mỏ Neftepolk, chỉ huy bởi em họ của ông Kadyrov là Adam Delimkhanov, bảo vệ các khu công nghiệp. Quân số của 2 đơn vị này lúc ấy ước khoảng 5.000 người. Trên thực tế, cả hai trung đoàn đều tham gia vào cái gọi là “hoạt động chống khủng bố” để củng cố quyền cai trị của gia tộc Kadyrov.

Khi ông Ramzan Kadyrov chính thức là Tổng thống Chechnya năm 2007, vai trò của Trung đoàn cơ giới chủ yếu là để bảo vệ ông. Nó là tổ chức vũ trang đáng sợ nhất ở Chechnya với vô số những vụ bắt cóc, cưỡng bức, tra tấn và ám sát, nạn nhân phần lớn là những người Chechnya bất đồng chính kiến.

Bị các tổ chức nhân quyền trong nước và thế giới chỉ trích là “quân đội riêng của tổng thống”, ông Ramzan Kadyrov ra lệnh giải tán Trung đoàn cơ giới bằng một phát biểu trên truyền hình: “Cấu trúc này không còn tồn tại nữa. Những kẻ tự xưng là Kadyrovite là những kẻ mạo danh và phải bị trừng phạt theo quy định của pháp luật”. Nhưng sau đó, các tay súng thuộc Trung đoàn cơ giới được biên chế vào các tiểu đoàn mới thành lập như Tiểu đoàn Sever ở miền bắc Chechnya với 500 quân do Ilyasov chỉ huy, Tiểu đoàn Yug ở miền nam với 700 quân do Alimbek Delimkhanov chỉ huy.

Để tăng cường sức mạnh cho 2 tiểu đoàn này khi quân số tăng lên 1.800 người, Tổng thống Ramzan Kadyrov tái trang bị cho họ bằng các thiết bị quân sự hạng nặng như xe tăng, xe bọc thép và pháo tầm xa. Đây dược xem là sự tồn tại công khai của Kadyrovites và cũng là lý do để Chính phủ Nga công nhận Kadyrovites như một lực lượng thực thi pháp luật.

Năm 2016, sau một loạt cải cách, hầu hết quân đội và lực lượng bán quân sự Nga được đặt dưới quyền chỉ huy của Vệ binh quốc gia Nga, trong đó có cả Kadyrovites mặc dù trên danh nghĩa, nó nó vẫn thuộc quyền kiểm soát trực tiếp của Ramzan Kadyrov.

Đánh thuê ở Syria, Lybia, Georgia và Cộng hòa Trung Phi

Năm 2011, nội chiến ở Syria bùng nổ. Ngày 30-9-2015, quân đội Nga can thiệp trực tiếp vào cuộc chiến bằng cách ủng hộ chính phủ Syria do Tổng thống Bashar al-Assad lãnh đạo. Chỉ một thời gian ngắn sau đó, một đơn vị đánh thuê Chechen đã có mặt ở khu vực này, cộng với các nhóm Hồi giáo người Chechnya như Jaish al-Muhajireen wal-Ansar, Tiểu vương quốc Caucasus - chi nhánh Syria, Phong trào Junud al-Sham và Ajnad al-Kavkaz, đã đưa lực lượng đánh thuê lên đến 9.000 người. Theo Tổ chức quan sát nhân quyền thế giới HRW, Đơn vị đánh thuê này được gọi là “Tiểu đoàn tử thần”, hoạt động với phương châm: “Không bắt tù binh, không cứu thương binh, chỉ có giết”.

Phương châm ấy đã nói lên sự tàn ác của lính đánh thuê Chechen. Một video do những tay súng Chechen tung lên mạng Internet cho thấy họ vừa cười vừa hò hét khi một người trong số họ đập chiếc búa tạ vào bàn tay và bàn chân của một người đàn ông với những tiếng rú lên vì đau đớn.

Người đàn ông xấu số ấy tên là Bouta, ông rời Syria năm 2011 khi phong trào biểu tình chống chính phủ của Tổng thống Bashar al-Assad bùng nổ để cùng gia đình gồm vợ và 4 đứa con đến định cư ở Lebanon. Khi nghe tin mẹ mất, Buota trở về Syria chịu tang nhưng trên đường từ Damacus đến quê nhà ở Deir ez-Zor, ông bị bắt tại một trạm kiểm soát. Sau khi hỏi cung, lính đánh thuê Chechen kết luận: Bouta “cố tình trốn tránh nghĩa vụ quân sự bằng cách chạy ra nước ngoài”, rồi hành quyết ông.

Gia đình Bouta hoàn toàn không biết bất kỳ một thông tin nào về ông ngoại trừ một tin nhắn lúc ông vừa bị bắt. Tin nhắn cho biết, ông “được đưa đến căn cứ không quân Shayrat ở sa mạc bên ngoài thành phố Homs” cho đến khi đoạn video quay cảnh lính Chechen hành hình ông tung lên mạng. Trong một đoạn clip khác cũng được tung lên mạng, lính đánh thuê Chechen tra tấn tù binh của họ rồi cuối cùng kết thúc bằng việc chặt đầu.

Ngày 22-7-2019,các tay súng Chechen tổ chức đánh bom khu chợ Ma'arrat al-Numan, giết chết 43 thường dân. Trước đó, ngày 6-3-2018, chợ Atarib cũng bị quân Chechen bắn phá bằng vũ khí hạng nặng, giết chết 108 người. Theo Hội đồng nhân quyền Liên hiệp quốc, những vụ tấn công nói trên phải được xem là tội ác chiến tranh. Nó đã dẫn đến việc 3 nhóm vận động nhân quyền ở Pháp, Nga và Syria đệ đơn khiếu nại lên Tòa án Hình sự quốc tế, tố cáo những hành vi cực kỳ tàn ác của lính đánh thuê Chechen.

Tuy nhiên, điều kinh khủng nhất đối với người dân Syria là các “Đội hành quyết” của lính đánh thuê, đặc biệt là nhóm Hồi giáo Chechnya Jaish al-Muhajireen wal-Ansar. Họ thường đi thành từng tổ 3 đến 5 người và chỉ hoạt động vào ban đêm. Khi được các chỉ điểm viên báo cáo rằng nhà này, nhà kia có người ủng hộ phong trào nổi dậy, hoặc có những hành động, lời nói chống Chính phủ Bashar al-Assad, họ gõ cửa lôi nạn nhân ra rồi chặt đầu trước sự chứng kiến của thân nhân kẻ xấu số.

Trong một báo cáo, các điều tra viên thuộc Hội đồng Nhân quyền Liên hiệp quốc viết: “Xem xét các bằng chứng thu thập được, chúng tôi có cơ sở để tin rằng hầu hết các tội ác đang được thực hiện ở Syria là do người của Ramzan Kadyrov. Chúng tôi cũng không nghi ngờ gì về việc Ramzan Kadyrov đã đích thân ra lệnh cho lính đánh thuê tra tấn và tàn sát nhiều người vô tội. Những gì họ đang làm là hoàn toàn vô pháp luật. Họ đang reo rắc nỗi sợ hãi ở Syria. Có đến 75% các vụ giết người, tra tấn,hãm hiếp va âbắt cóc ở Syria là do lực lượng đánh thuê Chechen thực hiện”.

Và không chỉ tham chiến ở Syria, lính đánh thuê Chechen còn có mặt ở Libya, Georgia và Cộng hòa Trung Phi. Tại Gergia, những tay “đồ tể” tự hào tuyên bố họ là người Chechnya, phục vụ trong Tiểu đoàn Vostok do Badrudin Yamadaev chỉ huy. Chỉ vài ngày sau khi xuất hiện, Tiểu đoàn Vostok với những chiếc xe bọc thép vũ trang có sơn hình chữ V, đã trực tiếp tham gia một cuộc tàn sát ở thành phố Ossetia, nơi họ ví von rằng “bắn người dễ hơn bắn ngỗng”. Hành vi của lính Chechen vô nhân đạo đến mức thị trưởng thành phố đã công khai cầu xin Ramzan Kadyrov cho ngừng ngay tất cả mọi hoạt động của Tiểu đoàn Vostok trên đất Gerogia nhưng đã bị từ chối.

Tại Libya, lúc cao điểm có khoảng 1.200 lính đánh thuê Chechen, được trả lương bởi nhà thầu quân sự tư nhân Wagner Group, Nga, còn tại Cộng hòa Trung Phi, lính đánh thuê Chechen triển khai dưới vỏ bọc “cố vấn quân sự không vũ trang” nhưng lại cầm đầu các cuộc hành quân càn quét nhắm vào lực lượng nổi dậy chống chính phủ của Tổng thống Faustin-Archange Touadera. Với khoảng 2.100 người, lính đánh thuê Chechen kiểm soát phần lớn các hoạt động quân sự ở quốc gia nổi tiếng với các mỏ kim cương, chiếm ¼ lượng kim cương khai thác trên thế giới.

Và đánh thuê ở Ukraine

Ngày 24-2-2022, khi cuộc chiến Nga-Ukraine nổ ra thì ngày 26-2, Tổng thống Chechnya Ramzan Kadyrov chính thức xác nhận lực lượng “Kadyrovites đã được triển khai ở Ukraine” với quân số ước tính khoảng 7.000 người. Chưa hết, Ramzan Kadyrov còn đích thân cảnh báo người dân Ukraine “hoặc lật đổ chính phủ của họ, hoặc đối mặt với sự tiếp quản Kiev của lực lượng Kadyrovites”. Với bộ quân phục màu đen khi vượt qua biên giới, hình ảnh của những tay súng Chechen nổi bật trên nền tuyết trắng. Tất cả đều có trong tay một bộ bài 52 lá, trong đó in hình những nhà lãnh đạo Ukraine “cần phải ám sát”.

Một nhân vật giấu tên đã từng nhiều năm điều hành một nhóm lính đánh thuê ở Trung Đông nói với trang tin Inside Politics: “Chi phí cho lính đánh thuê nước ngoài rẻ hơn so với việc đào tạo quân nhân chuyên nghiệp đồng thời ít mang lại rủi ro chính trị cho bên thuê mướn. Chẳng ai quan tâm nếu một tay súng Chechen chết ở Ukraine ngoại trừ gia đình họ, thậm chí có người lại còn vui mừng…”.

Theo những nguồn tin được công bố bởi cả phía ủng hộ cuộc chiến Nga - Ukrane lẫn phía phản đối, sau khi xuất hiện, có vẻ như lính đánh thuê Chechen vẫn chưa thực hiện được những hành động quân sự nổi bật. Trước đó, một video quay ở Grozny, thủ đô nước Cộng hòa Chechnya đưa lên mạng ngày 25-2 cho thấy hàng nghìn chiến binh Chechen đang được tập hợp và trang bị cho nhiệm vụ đánh thuê ở Ukraine.

Ngày 27-2, hình ảnh chụp từ máy bay không người lái cho thấy lực lượng đánh thuê Chechen đã xuất hiện ở phía bắc thủ đô Kiev trong lúc những cố vấn hàng đầu của họ đã có mặt tại Ukraine. Tuy nhiên đến ngày 24-3, lính đánh thuê Chechen có vẻ như đã chịu nhiều thương vong. Trong đoạn ghi âm bằng tiếng Chechnya được lưu hành rộng rãi, một tay súng Chechen đang điều trị tại một quân y viện ở bán đảo Crimea nói rằng đơn vị anh ta đã chết hàng chục người sau cuộc tấn công của phía Ukraine bằng máy bay không người lái TB-2 Bayraktar: “Có ít nhất 70 người trong số chúng tôi bị bỏng nặng, hơn 10 người đã chết”.

Hiện tại, có nhiều dấu hiệu cho thấy lực lượng Chechnya của Tổng thống Ramzan Kadyrov sẽ đi đầu trong nỗ lực trấn áp để lập lại trật tự tại những thành phố của Ukraine do quân đội Nga kiểm soát. Việc lính đánh thuê Chechen sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ nhằm phá vỡ sự kháng cự của người Ukraine là một cách chứng minh khả năng tác chiến của mình.Trong một thông báo đăng trên trang Telegram ngày 27-2, nhà lãnh đạo Chechnya Ramzan Kadyrov viết: “Đã đến lúc phải ngăn chặn kẻ thù bằng một chiến dịch quy mô lớn ở mọi hướng. Cần có một mệnh lệnh thích hợp để chúng ta có thể kết liễu "bọn Ukraine Quốc xã" này”.