Minh bạch thông tin sản phẩm - chung tay bảo vệ người tiêu dùng:

Kỳ 2: Nhận diện “lỗ hổng” quản lý và những khoảng trống nghĩa vụ

Tại sao hàng giả, thực phẩm bẩn vẫn “tuồn” ra thị trường bất chấp hàng loạt đợt ra quân kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng? Phân tích sâu vào thực tiễn quản lý hiện tại cho thấy: Những lỗ hổng trong cơ chế tự công bố, sự đứt gãy của hệ thống truy xuất nguồn gốc và sự buông lỏng trách nhiệm của một bộ phận tổ chức, cá nhân…

Hậu kiểm lỏng lẻo và sự đứt gãy chuỗi truy xuất nguồn gốc

Trong bức tranh tổng thể về công tác quản lý an toàn thực phẩm (ATTP) hiện nay, sự mất cân đối giữa quy trình “tự công bố chất lượng” thông thoáng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và năng lực kiểm tra, phát hiện vi phạm thực tế đang trở thành một “kẽ hở” nguy hại.

Nhằm tạo điều kiện tối đa cho môi trường sản xuất - kinh doanh, Nghị định 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ đã trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp trong việc tự công bố chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp sau khi nộp hồ sơ tự công bố chất lượng lên cơ quan quản lý liền nghiễm nhiên đưa sản phẩm ra thị trường mà chưa hề qua khâu kiểm nghiệm thực tế khắt khe. Trong khi đó, công tác hậu kiểm - vốn được xem là “tấm lá chắn” quyết định lại bộc lộ nhiều hạn chế. Năng lực và lực lượng làm công tác hậu kiểm hiện nay quá mỏng so với hàng chục nghìn sản phẩm mới xuất hiện mỗi năm.

image-13.jpg
Lực lượng chức năng TP Hồ Chí Minh kiểm tra, kiểm soát tình hình vận chuyển thực phẩm, thịt, trứng... tại các cửa ngõ thành phố.

Khoảng thời gian từ khi sản phẩm lưu thông đến khi cơ quan chức năng lấy mẫu kiểm nghiệm và phát hiện vi phạm thường kéo dài nhiều tháng, chừng đó thời gian quá đủ để hàng tấn thực phẩm bẩn kịp… vào bụng người tiêu dùng.

Đã nhiều lần đề cập trong các chương trình, Đại biểu Quốc hội, PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở ATTP TP Hồ Chí Minh thẳng thắn nhận định rằng, hiện nay nhiều quy định vẫn nặng về tiền kiểm, thủ tục hồ sơ và giấy tờ, trong khi khâu hậu kiểm - tức kiểm tra thực tế trên thị trường lại chưa đủ mạnh. Những doanh nghiệp lớn, làm bài bản thì chịu đủ kiểm tra, tiêu chuẩn, còn những cơ sở làm ăn chụp giật, bán hàng vỉa hè thì gần như nằm ngoài vòng kiểm soát.

moi-ooo.jpg
Tình trạng bán hàng vỉa hè tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thực phẩm (hình AI minh họa).

Số liệu thực tế phản ánh quy mô đáng lo ngại của vấn đề. Cụ thể, chỉ riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng chức năng tại TP Hồ Chí Minh đã kiểm tra hơn 14.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, phát hiện hàng trăm trường hợp vi phạm, xử phạt trên 11 tỷ đồng. Đáng chú ý, cơ quan điều tra đã khởi tố tới 26 vụ án liên quan đến sản xuất, buôn bán thực phẩm giả và vi phạm quy định về ATTP cho thấy mức độ nghiêm trọng của loại tội phạm này. Riêng Sở ATTP TP Hồ Chí Minh qua kiểm tra 3.648 cơ sở đã phải thu hồi 33 bản tự công bố cùng 33 sản phẩm không đạt chuẩn.

Với lực lượng Quản lý thị trường (QLTT), chỉ riêng trong 4 tháng đầu năm 2026, Chi cục QLTT TP Hồ Chí Minh đã kiểm tra, xử lý 251 vụ vi phạm liên quan đến thực phẩm, tạm giữ hơn 41,5 tấn thực phẩm tươi sống, khô và 102.000 đơn vị sản phẩm bao gói sẵn với tổng trị giá hơn 5,5 tỷ đồng; xử phạt hành chính hơn 3,7 tỷ đồng và chuyển Cơ quan điều tra 1 vụ việc có dấu hiệu tội phạm sản xuất thực phẩm giả.

Tính riêng mặt hàng cà phê, từ giữa năm 2025 đến nay, QLTT đã xử lý 10 vụ, thu giữ hàng trăm kg phụ gia, hương liệu không rõ nguồn gốc. Dù vậy, theo đánh giá của các chuyên gia, con số bị phát hiện chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm”…

Đội Quản lý thị trường số 10 phối hợp lực lượng Công an kiểm tra Hộ kinh doanh trên địa bàn phường Diên Hồng, TP Hồ Chí Minh.
Đội Quản lý thị trường số 10 phối hợp lực lượng Công an kiểm tra Hộ kinh doanh trên địa bàn phường Diên Hồng, TP Hồ Chí Minh.

Một nguyên nhân then chốt khiến thực phẩm kém chất lượng vẫn tràn ra thị trường là sự đứt gãy nghiêm trọng trong chuỗi truy xuất nguồn gốc. Hiện nay, tình trạng tem chống giả, mã QR bị làm giả vẫn diễn ra; thông tin minh bạch trên nhiều sản phẩm thực chất chỉ dừng lại ở mức “hình thức”, hoàn toàn thiếu hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ để các cơ quan chức năng đối soát.

Dạo một vòng qua các siêu thị hay cửa hàng tiện lợi, không khó để bắt gặp các mã QR Code in trên tem nhãn. Tuy nhiên, khi dùng điện thoại quét mã, thông tin hiện ra chỉ là những lời quảng cáo chung chung, trang web của doanh nghiệp, chứ không thể dẫn xuất dữ liệu thời gian thực về: Nơi trồng/nuôi, loại phân bón/thuốc bảo vệ thực vật đã dùng, ngày thu hoạch, quy trình vận chuyển và kết quả kiểm nghiệm vi sinh… Việc thiếu một “Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về truy xuất nguồn gốc” dùng chung, có khả năng đối soát liên thông giữa các bộ, ngành đã khiến tem truy xuất mất đi giá trị bảo chứng.

Đội Quản lý thị trường số 11 kiểm tra đối với các cơ sở kinh doanh thực phẩm các loại tại các phường An Lạc, Bình Tân và Đông Hưng Thuận.

Đội Quản lý thị trường số 11 kiểm tra đối với các cơ sở kinh doanh thực phẩm các loại tại các phường An Lạc, Bình Tân và Đông Hưng Thuận.

Xoá các “lỗ hổng” cơ chế, siết chặt kỷ cương

TP Hồ Chí Minh là một siêu đô thị với hơn 14 triệu dân sinh sống, học tập và làm việc. Mỗi ngày, thành phố tiêu thụ lượng thực phẩm khổng lồ, nhưng hầu hết nguồn cung lại đến từ các tỉnh lân cận thông qua chuỗi cung ứng trải qua nhiều khâu trung gian.

Trước những áp lực về bảo vệ sức khỏe cộng đồng, việc minh bạch hóa nguồn gốc bằng công nghệ cao trở thành nhiệm vụ cấp bách nhưng cũng đầy thử thách. Theo PGS.TS Phạm Khánh Phong Lan, dù Sở ATTP TP Hồ Chí Minh đã ban hành Kế hoạch triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với thịt heo, thịt gia cầm và trứng gia cầm trong năm 2026, tuy nhiên đề án mới chỉ có giá trị áp dụng đối với TP Hồ Chí Minh. Trong khi đó, nguồn heo, thịt và trứng gia cầm chủ yếu đến từ các tỉnh. Việc kiểm tra, kiểm soát các cơ sở tham gia chuỗi ở các địa phương vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào lực lượng chức năng, cơ quan quản lý của tỉnh đó…

Bên cạnh đó, hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ, hàng rong và bán hàng qua mạng cũng khiến việc truy xuất nguồn gốc trở nên phức tạp hơn. Khoảng trống lớn nhất hiện nay của Luật ATTP và các quy định liên quan là việc hệ thống quản lý còn phân tán, thiếu đồng bộ, trong khi thị trường thực phẩm nhỏ lẻ, chợ tự phát và kinh doanh không phép vẫn rất phức tạp. Ngoài ra, người tiêu dùng luôn muốn thực phẩm an toàn nhưng nhiều khi vẫn ưu tiên mua hàng rẻ, hàng trôi nổi…

ngoc-xuan-2.jpg
Thành viên Đoàn giám sát HĐND TP Hồ Chí Minh kiểm tra tại khu vực Chợ đầu mối nông sản thực phẩm Bình Điền.

Cùng với đó, việc kiểm soát tại các cửa ngõ, địa bàn giáp ranh TP Hồ Chí Minh đang lộ rõ sự lúng túng. Mới đây nhất, tại buổi giám sát công tác quản lý nhà nước về ATTP đối với UBND phường Bình Đông và khảo sát chợ đầu mối Bình Điền của đoàn giám sát Thường trực HĐND TP Hồ Chí Minh vào tối 4/8, đại diện Ban quản lý chợ đầu mối Bình Điền cho hay, trong 6 tháng đầu năm 2026, chợ Bình Điền tự kiểm tra, giám sát, lấy 980 mẫu kiểm tra test nhanh và chưa phát hiện vi phạm.

Tuy vậy, vấn đề khó khăn hiện nay là hàng hóa từ các tỉnh nhập về chợ chưa được kiểm tra, kiểm soát từ gốc (trừ sản phẩm động vật do đã được cơ quan thú y các tỉnh kiểm soát), hàng hóa chưa được sơ chế tại nguồn, ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường. Ngoài ra, do thời gian xét nghiệm các chỉ tiêu ATTP tại phòng thí nghiệm thường mất thời gian từ 4 - 5 ngày, nên khi có kết quả thì lô hàng đã bán ra khỏi chợ…

1787283594617-6876621755647630640-6876621755647630640-4dd02c75bd3740a6b61d40c2f35ae14f.jpg
Buổi giám sát công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm của Thường trực HĐND TP Hồ Chí Minh ngày 19/8.

Theo Trung tá Nguyễn Tiền Giang - Phó Đội trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an TP Hồ Chí Minh, các cơ sở vi phạm thường hoạt động với quy mô lớn, cung ứng sản phẩm cho nhiều khu chợ và khu vực dân cư, gây nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng. Do đó, để triệt tiêu thực phẩm bẩn, không thể chỉ dựa vào các đợt kiểm tra cao điểm hay sự tự bảo vệ đơn độc của người dân, mà phải thay đổi căn bản tư duy quản lý.

Cần thống nhất một đầu mối quản lý từ Trung ương đến địa phương: Đẩy nhanh việc hoàn thiện bộ máy theo hướng tinh gọn, chấm dứt tình trạng quản lý đan xen giữa 3 Bộ (Y tế; Nông nghiệp và môi trường; Công thương). Xây dựng mô hình thống nhất để kiểm soát thực phẩm trọn vẹn “từ trang trại đến bàn ăn”, quy trách nhiệm rõ ràng cho người đứng đầu.

Siết chặt quản lý sàn thương mại điện tử và mạng xã hội: Đúng như góp ý của Bộ Công an vào dự thảo Luật ATTP sửa đổi, cần quy định trách nhiệm pháp lý bắt buộc đối với các nền tảng số trong việc xác thực danh tính người bán, công khai hồ sơ tự công bố sản phẩm và gỡ bỏ ngay lập tức các mặt hàng vi phạm.

Cần đẩy mạnh áp dụng công nghệ blockchain, mã QR thực chất trong truy xuất nguồn gốc (hình minh họa).
Cần đẩy mạnh áp dụng công nghệ blockchain, mã QR thực chất trong truy xuất nguồn gốc (hình minh họa).

Tăng cường chế tài hình sự, xử lý nghiêm việc lạm dụng chất cấm: Cần coi hành vi sử dụng chất cấm, phụ gia công nghiệp độc hại trong thực phẩm là hành vi đe dọa an ninh sức khỏe cộng đồng để xử lý hình sự nghiêm minh, đủ sức răn đe.

Số hóa và chuẩn hóa hạ tầng dữ liệu quốc gia: Đẩy mạnh áp dụng công nghệ blockchain, mã QR thực chất trong truy xuất nguồn gốc. Cần đầu tư đồng bộ hệ thống dữ liệu ATTP toàn quốc để kết nối thông tin giữa nơi sản xuất, giết mổ, vận chuyển và nơi tiêu thụ.

Bảo vệ ATTP là bảo vệ giống nòi và sự phát triển bền vững của đất nước. Đã đến lúc các cơ quan chức năng phải xóa các “lỗ hổng” cơ chế, siết chặt kỷ cương và quét sạch những khoảng trống nghĩa vụ, không để sự an toàn trong mỗi bữa ăn của người dân là chuyện “may rủi”.

Phú Lữ

Các tin khác

Bí thư Thành ủy Hà Nội kiểm tra tiến độ khu đô thị 100.000 tỷ của Liên danh Sunshine Group

Bí thư Thành ủy Hà Nội kiểm tra tiến độ khu đô thị 100.000 tỷ của Liên danh Sunshine Group

Sáng 19/11, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội Trần Đức Thắng cùng Đoàn công tác của TP Hà Nội đã trực tiếp kiểm tra, khảo sát thực địa tiến độ triển khai Khu đô thị đa mục tiêu Bắc Thăng Long Urban City (Handico Sunshine New Ha Noi) tại hai xã Thiên Lộc và Phúc Thịnh.

MobiFone được vinh danh trong Top 20 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam năm 2026

MobiFone được vinh danh trong Top 20 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam năm 2026

MobiFone tiếp tục được ghi nhận trong Top 20 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam năm 2026 – khối doanh nghiệp lớn, theo bảng xếp hạng do Anphabe công bố. Việc liên tiếp góp mặt trong bảng xếp hạng qua nhiều năm là minh chứng cho sức hấp dẫn của thương hiệu MobiFone, đồng thời ghi nhận những nỗ lực bền bỉ của Tổng công ty trong xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Người M’nông tưng bừng tổ chức Lễ Cúng lúa mới

Người M’nông tưng bừng tổ chức Lễ Cúng lúa mới

Ngày 20/11, xã Quảng Phú (Lâm Đồng) đã tổ chức Lễ Cúng lúa mới của đồng bào M’nông với nhiều nghi thức truyền thống đặc sắc. Đây là dịp tôn vinh bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần gìn giữ những giá trị di sản và thắt chặt tình đoàn kết trong cộng đồng.

KienlongBank vào Top 100 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam 2026

KienlongBank vào Top 100 Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam 2026

Tại bảng xếp hạng “Nơi Làm Việc Tốt Nhất Việt Nam 2026”, Ngân hàng TMCP Kiên Long (KienlongBank) xếp thứ 8 ngành Ngân hàng và thứ 85 trong Top 100 doanh nghiệp thuộc nhóm quy mô vừa. Đây là năm thứ hai liên tiếp Ngân hàng tham gia khảo sát ở nhóm Doanh nghiệp Vừa và được vinh danh, ghi nhận những nỗ lực nhất quán trong phát triển nguồn nhân lực, cải thiện trải nghiệm nhân viên và xây dựng môi trường làm việc tích cực.

Siết chặt các tuyến, địa bàn trọng điểm ngăn chặn buôn lậu

Siết chặt các tuyến, địa bàn trọng điểm ngăn chặn buôn lậu

Nhu cầu tiêu dùng tăng cao dịp cuối năm và Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027 tiềm ẩn nguy cơ gia tăng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả. Lực lượng Hải quan cùng các cơ quan chức năng đang triển khai cao điểm, siết kiểm soát các tuyến, địa bàn trọng điểm, chủ động ngăn chặn vi phạm, bảo vệ thị trường và người tiêu dùng.

 HDBank dẫn đầu nhóm ngân hàng và dịch vụ tài chính tại VARI 2026

HDBank dẫn đầu nhóm ngân hàng và dịch vụ tài chính tại VARI 2026

HDBank lần lượt giữ hai vị trí đầu tiên trong nhóm Ngân hàng và dịch vụ tài chính thuộc Bảng xếp hạng Doanh nghiệp vì sự nghiệp phát triển nông nghiệp bền vững năm 2026. Kết quả được công bố ngày 18/11 tại Hà Nội, ghi nhận đóng góp của các tổ chức tài chính trong cung ứng vốn và dịch vụ cho nông nghiệp, nông thôn.

MB vào Top 10 thương hiệu tăng trưởng nhanh nhất ASEAN

MB vào Top 10 thương hiệu tăng trưởng nhanh nhất ASEAN

Với giá trị thương hiệu tăng trưởng 152% trong giai đoạn 2023-2026, MB là đại diện duy nhất ngành Ngân hàng Việt Nam và đứng thứ 8 trong danh sách 10 thương hiệu tăng trưởng nhanh nhất ASEAN, theo báo cáo ASEAN 500 năm 2026 do Brand Finance công bố.

Tôm hùm ở vịnh Xuân Đài chết ngạt do nước ngọt và thiếu oxy hòa tan

Tôm hùm ở vịnh Xuân Đài chết ngạt do nước ngọt và thiếu oxy hòa tan

Bước đầu, Sở NN&MT tỉnh Đắk Lắk nhận định tôm hùm chết ngạt rải rác ở vịnh Xuân Đài liên quan mưa lớn kéo dài, nước ngọt từ đất liền đổ ra vịnh khiến cho môi trường nước, nhất là độ mặn biến động đột ngột, xảy ra hiện tượng phân tầng nước và thiếu oxy hòa tan cục bộ.

Giá vàng không ngừng lao dốc

Giá vàng không ngừng lao dốc

Giá vàng thế giới giảm tới 200 USD/ounce đã kéo giá vàng trong nước giảm sâu. Việc rớt giá không ngừng đã khiến nhà đầu tư bắt đầu mất kiên nhẫn với vàng.

Lễ hội Văn hóa Thiên Cấm Sơn lần thứ I, chủ đề “Thất Sơn: Hồn thiêng di sản”.

Khi những “hạt ngọc trời” trở về với núi non

Người Việt xưa gọi hạt gạo là “hạt ngọc trời”, thứ ngọc không nằm trong két sắt mà được nâng niu trong từng bữa cơm qua mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước. Giữa tháng mười âm lịch này, những “hạt ngọc” ấy sẽ lần đầu được dâng lên trời đất tại nơi được xem là “nóc nhà” của vùng Bảy Núi: Thiên Cấm Sơn.

Người trẻ hiến kế xây dựng Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại

Người trẻ hiến kế xây dựng Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại

Sapo: Tại hội nghị đối thoại với Chủ tịch UBND TP Hà Nội ngày 19/11, nhiều kiến nghị thiết thực về nhà ở, việc làm, cơ chế trọng dụng nhân tài, khởi nghiệp sáng tạo và phát huy giá trị văn hóa đã được thanh niên đề xuất. Lãnh đạo thành phố khẳng định sẽ tiếp tục tháo gỡ rào cản, tạo điều kiện để người trẻ tham gia giải quyết những vấn đề thực tiễn của Thủ đô.

Sân golf Long Thành của KN Holdings ra mắt dịch vụ golf đêm

Sân golf Long Thành của KN Holdings ra mắt dịch vụ golf đêm

Từ giữa tháng 11/2026, Sân golf Long Thành chính thức đưa dịch vụ golf đêm vào hoạt động tại 18 hố Sân Hồ. Bên cạnh thời tiết mát mẻ và thiên nhiên khoáng đãng, với hệ thống chiếu sáng được chú trọng đầu tư cùng chất lượng sân và năng lực vận hành, đây sẽ là lựa chọn mới cho cộng đồng golfer.

OCB không ngừng xây dựng lá chắn công nghệ cho khách hàng trên không gian số

OCB không ngừng xây dựng lá chắn công nghệ cho khách hàng trên không gian số

Từ công nghệ xác thực FIDO2, kiểm tra an toàn thiết bị đến giám sát giao dịch và trao quyền kiểm soát tài khoản cho người dùng, ngân hàng Phương Đông (OCB) từng bước hoàn thiện hệ thống bảo mật đa tầng trên ứng dụng OCB OMNI, góp phần nâng cao an toàn cho khách hàng trong môi trường giao dịch số.

TP Hồ Chí Minh mở cửa 5 nhóm cơ hội thu hút vốn Singapore

TP Hồ Chí Minh mở cửa 5 nhóm cơ hội thu hút vốn Singapore

Dẫn đầu dòng vốn ngoại tại TP Hồ Chí Minh với hơn 25,28 tỷ USD, nhà đầu tư Singapore tiếp tục đón nhận 5 nhóm cơ hội hợp tác trọng điểm cùng hành lang pháp lý đột phá, đồng hành cùng thành phố hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.

VIB chủ động đón cơ hội tối ưu thanh khoản từ giải pháp hoán đổi ngoại tệ của NHNN

VIB chủ động đón cơ hội tối ưu thanh khoản từ giải pháp hoán đổi ngoại tệ của NHNN

Gần 50.000 tỷ đồng đã được Ngân hàng Nhà nước cung ứng cho hệ thống ngân hàng thông qua nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (FX Swap) kỳ hạn 182 ngày. Trong bối cảnh các công cụ điều hành thanh khoản tiếp tục được mở rộng, đại diện Ngân hàng Quốc Tế (VIB) đánh giá đây là diễn biến tích cực đối với khả năng cân đối nguồn vốn, đặc biệt khi các ngân hàng ngày càng mở rộng tiếp cận nguồn vốn quốc tế.