Kỳ 1: Thực phẩm bẩn “bủa vây” người tiêu dùng

“Phù phép” hóa chất độc hại và những công xưởng “ma”

Thời gian qua, lực lượng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh liên tục triệt phá hàng loạt “công xưởng” chế biến thực phẩm bẩn quy mô lớn. Tội phạm không còn dừng lại ở hành vi buôn bán nhỏ lẻ mà đã hình thành các chuỗi sản xuất, phân phối khép kín, sử dụng hóa chất công nghiệp nguy hại để “biến hóa” nguyên liệu giá rẻ, ôi thiu thành đặc sản.

Điển hình, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh đã triệt phá đường dây sản xuất thịt bò giả quy mô lớn do Lê Quang Quyết và Nguyễn Đức Đạt (cùng SN 1992) cầm đầu. Các đối tượng thu mua thịt heo tảng giá rẻ (từ 95.000 - 118.000 đồng/kg), cắt lát rồi đem ngâm vào hỗn hợp huyết heo và muối công nghiệp Sodium Metabisulfite (Na2S2O5) - một loại hóa chất tẩy rửa, chống oxy hóa mạnh bị nghiêm cấm dùng trong bảo quản thịt.

Trung bình mỗi ngày, cơ sở này “hô biến” khoảng 600kg thịt heo thành thịt bò, phân phối cho hơn 75 quán bún bò, phở bò tại TP Hồ Chí Minh và Tây Ninh. Hơn 65 tấn thịt bò giả ngâm hóa chất đã bị tiêu thụ ra thị trường trước khi bị lực lượng Công an khởi tố, bắt giam 7 bị can.

Theo Bác sĩ CKII Châu Thị Anh, Phụ trách khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á, Sodium Metabisulfite (Na2S2O5) là hóa chất thường được sử dụng để khử trùng, chống ôxy hóa, đồng thời là chất bảo quản. Khi hòa tan vào nước, Sodium Metabisulfite sẽ giải phóng khí SO2 có tính tẩy trắng mạnh. Hóa chất này gây độc tế bào, dị ứng nghiêm trọng, hen phế quản, tổn thương gan, thận, loét dạ dày và nguy cơ ung thư nếu tích tụ dài ngày. Theo quy định, Sodium Metabisulfite không được phép sử dụng để bảo quản thịt và các sản phẩm từ thịt…

Trong đợt cao điểm “45 ngày đêm làm sạch địa bàn” của Công an TP Hồ Chí Minh tiếp tục bóc gỡ 3 cơ sở sản xuất giá đỗ tại phường Thông Tây Hội do Lưu Văn Thiệp (SN 1992), Lâm Văn Hưng (SN 1993, cùng thường trú Ninh Bình) cầm đầu. Các đối tượng đã dùng chất 6-Benzylaminopurine (tiếng lóng là nước “kẹo”) - hóa chất cấm, để kích thích giá đỗ mập mạp, không ra rễ. Từ năm 2022 đến khi bị bắt, hơn 1.000 tấn giá đỗ ngâm hóa chất độc hại (trị giá 8 tỷ đồng) đã bị tuồn ra các chợ Bình Thạnh, Gò Vấp. Trước đó, Cơ quan Công an cũng phát hiện cơ sở ngâm 3.000 tấn thịt ốc bươu vào “thủy tinh lỏng” (Natri Silicate) để tạo độ giòn, dai…

Nằm ở vị trí trung tâm tiêu thụ, TP Hồ Chí Minh trở thành điểm đến của các chuyến xe chở gia súc, gia cầm trôi nổi từ các tỉnh tụ về. Đằng sau những chiếc xe tải phủ bạt kín đáo lăn bánh trong đêm qua các cửa ngõ là nguy cơ mầm bệnh và chất cấm xâm nhập trực tiếp vào lò mổ.

Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP Hồ Chí Minh, hiện thành phố có 86 cơ sở giết mổ, gồm 12 cơ sở giết mổ tập trung và 74 cơ sở nhỏ lẻ. Các cơ sở nhỏ lẻ chính là kẽ hở cho thực phẩm bẩn len lỏi.

Trên bình diện cả TP Hồ Chí Minh, theo thống kê 6 tháng đầu năm 2026 của Ban Chỉ đạo liên ngành về an toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh, lực lượng chức năng đã kiểm tra hơn 14.000 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; xử phạt hành chính hơn 11 tỷ đồng. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hồ Chí Minh đã khởi tố 26 vụ án hình sự liên quan đến sản xuất, buôn bán thực phẩm giả, thực phẩm bẩn. Quản lý thị trường tạm giữ hơn 41,5 tấn thực phẩm và 102.000 đơn vị sản phẩm vi phạm, xử phạt trên 3,7 tỷ đồng…

Cần đánh tận gốc tội phạm thực phẩm bẩn

Thực tế, sự bùng nổ của thương mại điện tử và mạng xã hội vô hình chung trở thành “đất sống” lý tưởng cho thực phẩm bẩn. Chỉ với vài thao tác chốt đơn trên livestream, những sản phẩm “3 không” này được vận chuyển thần tốc đến tay người tiêu dùng, bỏ qua mọi rào cản kiểm soát an toàn thực phẩm.

Điển hình như vụ việc Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh kiểm tra bãi xe trên đường Lê Thị Riêng (phường Thới An), bắt giữ gần 30 tấn thực phẩm đông lạnh bẩn trị giá 2,3 tỷ đồng gồm vú heo, lạp xưởng nướng đá, trứng gà non, lườn ngỗng... Chủ lô hàng V.V.T (SN 1986, ngụ tỉnh Hưng Yên) khai nhận thu mua trôi nổi qua mạng xã hội từ Hà Nội rồi dùng nhiều xe tải liên tục sang hàng, di chuyển qua chợ đầu mối Thủ Đức nhằm né tránh kiểm soát.

Không chỉ bủa vây các chợ truyền thống - nơi thịt, cá, nội tạng được bày bán nhếch nhác không nhãn mác, thực phẩm bẩn còn đe dọa trực tiếp đến các bếp ăn tập thể, trường học. Điển hình như sự cố ngộ độc thực phẩm tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây (phường Bình Quới) khiến 266 người mắc bệnh (190 học sinh nhập viện) do vi khuẩn Salmonella spp, E. coli và Staphylococcus aureus trong bữa ăn bán trú.

Tại lễ phát động Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2026, bà Phạm Khánh Phong Lan - Giám đốc Sở An toàn thực phẩm, Phó Trưởng ban thường trực Ban Chỉ đạo liên ngành an toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cho biết: TP Hồ Chí Minh vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức từ các vụ ngộ độc thực phẩm tại bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố, việc truy xuất nguồn gốc gặp khó khăn.

Đứng trước thực trạng trên, Ban Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh và lực lượng chức năng thành phố đã triển khai các phương án tác chiến mạnh mẽ. Theo Đại tá Ngô Thuận Lăng, Trưởng phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP Hồ Chí Minh, đơn vị quán triệt phương châm “Đánh đúng, đánh trúng và đánh tận gốc”. Không chỉ xử lý kẻ đi giao hàng hay điểm bán lẻ, lực lượng Công an tập trung truy quét từ nguồn cung cấp hóa chất, nguyên liệu đầu vào, xưởng sản xuất, cho đến các hành vi rửa tiền, đưa - nhận hối lộ để triệt phá toàn bộ “hệ sinh thái” tội phạm.