Trong không gian phát triển mới sau sáp nhập, lợi thế ấy được mở rộng khi tài chính, thương mại, dịch vụ và công nghệ có thêm điều kiện kết nối với công nghiệp, sản xuất, cảng biển và logistics. Đây là nền tảng để TP Hồ Chí Minh tiếp tục phát huy vai trò bệ phóng cho doanh nghiệp Việt trong giai đoạn mới.
“Cái nôi” của doanh nghiệp tư nhân
Một nền kinh tế muốn nâng cao sức cạnh tranh cần những doanh nghiệp đủ khả năng đầu tư dài hạn, làm chủ công nghệ, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Nhìn lại hành trình phát triển của TP Hồ Chí Minh, có thể thấy nhiều doanh nghiệp tư nhân đã khởi đầu từ các lĩnh vực gắn với đời sống, rồi từng bước tích lũy nguồn lực để vươn lên với quy mô lớn hơn.
KIDO là một ví dụ điển hình. Thành lập năm 1993 trong lĩnh vực thực phẩm, KIDO, tiền thân là Kinh Đô, từng bước xây dựng vị thế ở mảng bánh kẹo và kem, trước khi mở rộng sang các nhóm thực phẩm thiết yếu như dầu ăn, gia vị, mì ăn liền và thực phẩm tiện lợi. Từ một doanh nghiệp sản xuất, KIDO dần phát triển thành hệ sinh thái thực phẩm với mạng lưới phân phối rộng khắp.
Tân Hiệp Phát lại cho thấy hướng đi dựa trên tích lũy công nghệ và năng lực sản xuất. Doanh nghiệp đầu tư hơn 300 triệu USD cho 12 hệ thống dây chuyền chiết lạnh vô trùng Aseptic, với mức độ tự động hóa cao và quy trình sản xuất khép kín. Trên nền tảng này, doanh nghiệp nâng chuẩn chất lượng và đưa sản phẩm vào hơn 20 thị trường quốc tế. Song song với công nghệ, Tân Hiệp Phát triển khai mô hình kinh tế tuần hoàn 3R, qua đó cắt giảm khoảng 70.000 tấn rác thải nhựa, giảm 40% điện năng và 50% lượng nước sử dụng, hướng tới mục tiêu Net Zero.
Trong khi đó, Sovico phát triển theo hướng xây dựng hệ sinh thái và kết nối nhiều lĩnh vực. Từ nền tảng HDBank, Vietjet Air và bất động sản với thương hiệu Phú Long, tập đoàn mở rộng sang năng lượng, quản lý tài sản và đầu tư, qua đó kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các dòng vốn, thị trường và đối tác quốc tế.
Dù khác nhau về ngành nghề, điểm chung ở những doanh nghiệp này là quá trình tích lũy nội lực, liên tục đổi mới và mở rộng phạm vi cạnh tranh.
Kết quả Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân 2025 (BPI) do VCCI công bố phần nào phản ánh lợi thế của TP Hồ Chí Minh khi thành phố dẫn đầu cả nước với 5,67 điểm. Mật độ doanh nghiệp tư nhân thành lập mới và đang hoạt động lần lượt đạt 4,33 và 23,75 doanh nghiệp trên 1.000 dân. Tỷ lệ doanh nghiệp trong mẫu điều tra tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp nước ngoài đạt 7,7%, trong khi khoảng 10,6% có bộ phận R&D.
Nhìn rộng hơn, hành trình gần 40 năm của kinh tế tư nhân Việt Nam cho thấy sự trưởng thành không chỉ thể hiện ở số lượng, mà còn ở sự xuất hiện của những doanh nghiệp có quy mô, thương hiệu, năng lực công nghệ và khả năng cạnh tranh trên thị trường khu vực, quốc tế. Trong dòng chảy đó, TP Hồ Chí Minh là không gian quan trọng cho quá trình hình thành và phát triển những năng lực mới của khu vực tư nhân Việt Nam.
“Bệ phóng” cho sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt
Sáp nhập mở ra cho TP Hồ Chí Minh một không gian phát triển khác về chất. TP Hồ Chí Minh cũ có thế mạnh về tài chính, thương mại, dịch vụ, công nghệ và thị trường; Bình Dương cũ là trung tâm công nghiệp, sản xuất và chuỗi cung ứng; còn Bà Rịa - Vũng Tàu cũ sở hữu lợi thế về cảng biển, logistics và kinh tế biển.
Nếu được kết nối hiệu quả, ba không gian này có thể hình thành một chuỗi tương đối hoàn chỉnh, từ hình thành và phát triển doanh nghiệp, sản xuất, tài chính đến logistics, xuất khẩu và kết nối quốc tế. Vì thế, bài toán của TP Hồ Chí Minh mới không đơn thuần nằm ở việc mở rộng địa giới, mà là làm cho những lợi thế hiện hữu kết nối và bổ trợ lẫn nhau trong một hệ sinh thái kinh tế thống nhất.
Yêu cầu này càng rõ nét trong bối cảnh Việt Nam tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới, đặc biệt sau khi Nghị quyết 68-NQ/TW xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Với TP Hồ Chí Minh, đây vừa là lợi thế, vừa đặt ra yêu cầu tạo dựng một môi trường đủ sức để doanh nghiệp phát triển ở quy mô lớn hơn.
Những “đại bàng nội” mà TP Hồ Chí Minh cần trong giai đoạn mới vì thế không chỉ là những doanh nghiệp có quy mô lớn, mà phải sở hữu năng lực công nghệ, sản xuất, thương hiệu và quản trị đủ mạnh để bước vào những thị trường rộng lớn hơn.
Tân Hiệp Phát với nền tảng sản xuất, công nghệ, đầu tư dài hạn và định hướng phát triển xanh; KIDO với thương hiệu, thị trường và hệ sinh thái kinh doanh; còn Sovico với khả năng xây dựng hệ sinh thái đa ngành, kết nối tài chính, hàng không và hạ tầng với các thị trường quốc tế là những ví dụ cho quá trình doanh nghiệp Việt từng bước xây dựng sức mạnh từ nội lực.
Khi doanh nghiệp lớn lên, tác động cũng vượt ra ngoài phạm vi từng doanh nghiệp. Nhu cầu về công nghệ, nhân lực, dịch vụ, nguyên liệu, logistics và các nhà cung ứng mở thêm cơ hội cho những doanh nghiệp khác tham gia, từ đó hình thành các chuỗi giá trị có sức lan tỏa rộng hơn.
Từ thực tiễn hoạt động của Tân Hiệp Phát, ông Nguyễn Duy Hưng, Thành viên HĐQT Tân Hiệp Phát, cho rằng sức mạnh của một tập đoàn không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở khả năng tạo ra chuỗi giá trị và lan tỏa lợi ích tới các bên trong hệ sinh thái. Doanh nghiệp lớn cần có khả năng kết nối từ vùng nguyên liệu, nhà cung cấp, logistics đến hệ thống phân phối, qua đó tạo giá trị cho nhiều chủ thể hơn trong nền kinh tế.
Muốn hình thành những chuỗi giá trị như vậy, nội lực doanh nghiệp là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Một môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo sẽ tạo thêm niềm tin để doanh nghiệp mạnh dạn tái đầu tư, nâng cấp công nghệ và mở rộng thị trường.
Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, TP Hồ Chí Minh cần tiếp tục hoàn thiện chính sách thuận lợi cho thương mại và đầu tư. Ông cho rằng việc xây dựng khu thương mại tự do cần song hành với trung tâm tài chính quốc tế, hướng tới một môi trường cởi mở và cạnh tranh hơn để thu hút các dòng vốn quốc tế.
Trong khi đó, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng TP Hồ Chí Minh mới cần kết nối trung tâm tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo với các trung tâm công nghiệp, sản xuất, chuỗi cung ứng, cảng biển và logistics. Chính quyền không chỉ cần tạo môi trường thuận lợi mà còn phải tạo “bệ phóng” để doanh nghiệp lớn lên, thông qua hoàn thiện thể chế, cải cách hành chính, phát triển hạ tầng, tăng cường kết nối logistics và hỗ trợ đổi mới sáng tạo.
Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng phải chủ động nâng cấp năng lực để tận dụng không gian phát triển mới. Theo TS. Lê Duy Bình, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn vào công nghệ, năng suất và chất lượng, đổi mới quản trị, phát triển xanh, chủ động bước ra thị trường quốc tế, đồng thời đưa công nghệ, vốn, tri thức và các chuẩn mực quốc tế về Việt Nam.
Khi cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục lớn mạnh, TP Hồ Chí Minh có thể phát huy vai trò vượt ra ngoài vị thế của một “đầu tàu kinh tế”: từ “cái nôi” hình thành doanh nghiệp tư nhân trở thành “bệ phóng” để doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị và vươn ra thị trường quốc tế.
