Tận diệt dòng sông bằng kích điện

Bài cuối: Để “sát thủ” kích điện không còn trên dòng sông

Sau những chuyến đi thực tế trên sông, những gì phóng viên ghi nhận cho thấy kích điện không còn đơn thuần là câu chuyện về một phương thức đánh bắt cá. Phía sau những mẻ cá là nguồn lợi thủy sản bị tác động, những hiểm nguy đối với con người, sinh kế của cộng đồng ven sông và một hành vi đã bị pháp luật nghiêm cấm.

cand_br_3doituong-o.jpg
Lực lượng chức năng đưa đối tượng đến hiện trường chỉ dẫn vị trí đối tượng đã sử dụng kích điện để đánh bắt cá.

Không thể đánh đổi nguồn lợi lâu dài

Từ những chiếc thuyền mang bộ kích xuôi ngược trên sông đến những thiết bị có thể dễ dàng tìm mua, một câu hỏi được đặt ra: Vì sao một phương thức khai thác đã bị nghiêm cấm vẫn tồn tại? Chế tài đã có, nhưng để những bộ kích điện thực sự biến mất khỏi dòng sông, dường như chỉ xử lý người trực tiếp cầm sào kích cá là chưa đủ.

Những gì mắt thường nhìn thấy sau một mẻ kích chỉ là số cá nổi lên mặt nước. Còn tác động của dòng điện đối với nguồn lợi thủy sản và khả năng tái tạo của cả một đoạn sông lại là câu chuyện lâu dài hơn.

TS. Phan Thanh Lâm - Phó Giám đốc Viện Khoa học Thủy sản Việt Nam cho rằng, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế pháp lý đối với những hành vi khai thác có tính chất hủy diệt. Pháp luật cần có khả năng can thiệp sớm đối với những hành vi có nguy cơ làm đứt gãy quá trình tái tạo nguồn lợi thay vì chờ đến khi thủy vực suy kiệt mới xử lý.

Bà Hoàng Thị Nhiên - Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội cho biết, trên thực tế, việc xử lý tại địa phương chủ yếu vẫn là xử phạt hành chính, tịch thu công cụ, phương tiện vi phạm. Khó khăn đối với việc xử lý hình sự là phải xác định được hậu quả, mức độ thiệt hại đối với nguồn lợi thủy sản cũng như các yếu tố cấu thành tội phạm.

cand_br_4kichca-o.jpg
Đối tượng sử dụng kích điện để đánh cá.

Đây cũng là điểm khó trong xử lý kích điện. Dòng điện phóng xuống nước chỉ trong vài giây. Cá nổi lên có thể nhìn thấy và thu gom, nhưng tác động đối với cá non, trứng, ấu trùng và các sinh vật khác dưới lòng nước không phải lúc nào cũng có thể nhìn thấy và lượng hóa ngay thành thiệt hại. Nói cách khác, giữa hậu quả sinh thái và chứng cứ pháp lý vẫn tồn tại một khoảng cách. Hậu quả có thể kéo dài, nhưng việc chứng minh, lượng hóa để xử lý tương xứng lại không đơn giản.

Ông Trần Đình Luân - Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, sử dụng kích điện không chỉ tác động trực tiếp đến cá mà còn ảnh hưởng đến trứng, ấu trùng, cá con, sinh vật đáy và các loài thủy sinh khác. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào công suất, phạm vi, tần suất sử dụng dòng điện. Nếu khai thác tại khu vực bãi đẻ, nơi có nhiều con non hoặc đúng mùa sinh sản thì hậu quả đối với khả năng tái tạo nguồn lợi càng lớn.

Việc khai thác kéo dài khiến nguồn lợi suy giảm nghiêm trọng, quá trình phục hồi có thể rất khó khăn và mất nhiều năm. Bởi vậy, không thể chờ đến khi một đoạn sông gần như không còn cá mới nghĩ đến chuyện phục hồi. Điều cần làm là ngăn chặn những hành vi gây suy giảm nguồn lợi ngay từ đầu, bảo vệ mùa sinh sản, bãi đẻ và phục hồi sinh cảnh.

cand_br_1cuahangbankichdien-o.jpg
Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường (Công an TP Hà Nội) phối hợp với lực lượng liên ngành kiểm tra thu giữ hàng chục bộ kích điện và các linh kiện của một hộ kinh doanh trên địa bàn xã Phúc Thịnh.

Có chế tài, vấn đề là thực thi

Cũng theo Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân, Thủ tướng Chính phủ đã đưa nhiệm vụ “Điều tra, đánh giá mức độ gây hại của các nghề, ngư cụ khai thác thủy sản đến nguồn lợi thủy sản, môi trường và hệ sinh thái thủy sinh” vào danh mục dự án ưu tiên thực hiện Chương trình Quốc gia bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản đến năm 2030 theo Quyết định số 76/QĐ-TTg ngày 18/1/2024.

Pháp luật hiện hành đã nghiêm cấm sử dụng dòng điện để khai thác thủy sản. Khoản 7 Điều 7 Luật Thủy sản năm 2017 quy định sử dụng xung điện, dòng điện trong khai thác thủy sản là hành vi bị nghiêm cấm. Theo Điều 242 Bộ luật Hình sự hiện hành về “Tội hủy hoại nguồn lợi thủy sản”, hành vi sử dụng chất độc, chất nổ, hóa chất, dòng điện hoặc phương tiện, ngư cụ bị cấm để khai thác thủy sản hoặc làm hủy hoại nguồn lợi thủy sản có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các điều kiện luật định.

Hà Nội: Gần 100 vụ việc liên quan động vật hoang dã, thủy sản được kiểm tra, phát hiện và xử lý

Trung tá Nguyễn Xuân Tùng - Phó trưởng Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường cho biết, 9 tháng đầu năm 2026, Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường và Công an cấp xã trên địa bàn đã phối hợp với các phòng nghiệp vụ, đơn vị chức năng kiểm tra, xử lý gần 100 vụ việc liên quan đến các loài hoang dã, thủy sản.

Trong đó, xử lý hình sự 25 vụ việc, 30 đối tượng liên quan đến động vật nguy cấp, quý, hiếm; xử lý hành chính 45 vụ, 47 đối tượng, phạt tiền 386 triệu đồng; tịch thu hàng nghìn cá thể hoang dã bị săn, bán trái phép cùng công cụ, phương tiện đánh bắt, bẫy chim hoang dã, công cụ đánh cá bằng xung điện.

Theo khoản 1 Điều 29 Nghị định số 246/2026/NĐ-CP ngày 29/6/2026 của Chính phủ, hành vi sử dụng công cụ kích điện để khai thác thủy sản trong trường hợp không sử dụng tàu cá và chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự bị phạt tiền từ 3-5 triệu đồng. Đối với trường hợp sử dụng công cụ kích điện hoặc trực tiếp dòng điện từ máy phát điện trên tàu cá để khai thác thủy sản, mức xử phạt được quy định tùy từng trường hợp cụ thể.

5caxphuclocthugiu-o.jpg
Những bộ kích và dụng cụ đánh cá được Công an xã Phúc Lộc, Hà Nội thu giữ.

Luật sư Nguyễn Hữu Tuấn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng, pháp luật hiện hành đã thiết lập các tầng chế tài từ xử phạt hành chính đến trách nhiệm hình sự. Điều 242 Bộ luật Hình sự quy định mức hình phạt cao nhất đến 10 năm tù đối với cá nhân trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Tuy nhiên, theo luật sư Nguyễn Hữu Tuấn, thực tế tình trạng sử dụng kích điện vẫn còn xảy ra. Nguyên nhân không chỉ nằm ở mức xử phạt mà còn liên quan đến nhiều yếu tố như nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân, nhu cầu mưu sinh, việc quản lý nguồn cung thiết bị và công tác kiểm tra, xử lý.

Trong quá trình xây dựng dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ Công an đã đề xuất nghiên cứu bổ sung các tội danh mới, các hành vi mới chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự. Tại dự thảo báo cáo đánh giá tác động, vấn đề xử lý các hành vi sử dụng hóa chất, phương tiện, công cụ đánh bắt động vật có tính chất “tận diệt” như kích điện, sóng cao tần, hóa chất độc hại... cũng được đặt ra nghiên cứu. Ngày 20/8/2026, dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đã được trình Quốc hội khóa XVI.

cand_br_bibat-o.jpg
Một trường hợp sử dụng kích điện để đánh cá bị Công an xã Phúc Lộc, Hà Nội phát hiện xử lý.

Không thể bỏ ngỏ nguồn cung thiết bị

Pháp luật hiện hành đã thiết lập nhiều tầng chế tài, từ xử phạt hành chính, tịch thu công cụ, phương tiện vi phạm đến truy cứu trách nhiệm hình sự đối với những trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Điều quan trọng là phải đánh giá đúng tính chất, mức độ của từng vụ việc, đặc biệt là hậu quả đối với nguồn lợi thủy sản và các yếu tố liên quan để xác định hình thức xử lý phù hợp.

Lần theo đường đi của những bộ kích, phóng viên ghi nhận việc tìm mua loại thiết bị này không quá khó. Nếu chỉ xử lý người cầm bộ kích xuống sông trong khi nguồn cung thiết bị vẫn dễ dàng tiếp cận thì việc ngăn chặn khó có thể triệt để. Đối với việc mua bán thiết bị, cần làm rõ cơ chế quản lý những sản phẩm được quảng cáo, giới thiệu trực tiếp cho mục đích đánh bắt cá bằng điện. Đây là một mắt xích không thể bỏ qua.

Nhìn từ thực tế cho thấy, muốn những bộ kích điện không còn xuất hiện trên sông cần tác động đồng thời vào nhiều mắt xích: người trực tiếp sử dụng, nguồn cung thiết bị, khả năng phát hiện, xử lý vi phạm và sinh kế của những người đang sống dựa vào nghề sông nước.

Cùng với hoàn thiện chế tài, cần nâng cao hiệu quả kiểm tra, kiểm soát và sự phối hợp giữa lực lượng Công an, thủy sản, kiểm ngư, chính quyền địa phương cùng các lực lượng chức năng khác. Ngoài ra cũng cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn, hỗ trợ chuyển đổi phương thức khai thác phải đi cùng việc xử lý nghiêm những trường hợp cố tình vi phạm.

cand_br_2donhang-o.jpg
Nhiều đơn hàng (kích điện và linh kiện) để đánh bắt cá đã được đóng gói chuẩn bị chuyển đi cho khách.

Với những người đã sống nhiều năm bằng nghề sông nước, nếu chỉ xử lý mà không thay đổi được nhận thức coi kích điện là một “nghề kiếm sống bình thường”, nguy cơ tái phạm vẫn còn. Sinh kế là điều cần tính đến, nhưng không thể trở thành lý do để nguồn lợi chung tiếp tục bị khai thác bằng một phương thức mà pháp luật đã nghiêm cấm. Cái giá không thể cân bằng một mẻ cá.

Câu chuyện trở về nơi phóng viên bắt đầu tham gia hành trình ghi nhận các “sát thủ” kích điện đánh cá trên các con sông khi trời chưa sáng. Gần 3 giờ sau, chiếc thuyền quay về với hơn 13kg cá. Số cá ấy có thể đặt lên bàn cân. Có thể bán và có thể tính được người kích cá kiếm được bao nhiêu tiền sau một buổi sáng. Nhưng không ai có thể đặt lên bàn cân những con cá không nổi lên mặt nước, những trứng, ấu trùng bị dòng điện tác động, những mắt xích sinh thái có thể mất đi, sinh kế của những người đánh bắt truyền thống bị ảnh hưởng hay những tai nạn có thể xảy ra trên sông.

Một dòng sông có thể nuôi sống nhiều thế hệ, nhưng nguồn lợi không phải là vô tận và những gì mất đi sau mỗi lần dòng điện phóng xuống dòng sông là điều không dễ gì cân đếm được.

ca-o.jpg
Dưới bàn tay “sát thủ” kích điện, những con cá nằm sâu dưới bùn cũng bị bắt giữ.
Quang Minh

Các tin khác

Hết thời hiệu chia di sản thừa kế, giải quyết thế nào?

Hết thời hiệu chia di sản thừa kế, giải quyết thế nào?

Hỏi: Cha mẹ tôi mất năm 1993 và 1994, để lại hơn 1.000m2 đất ở và vườn không có di chúc. Ông bà nội ngoại đã mất, gia đình có tôi và em trai. Dù đi làm ăn xa, chúng tôi vẫn về thăm nom, nộp thuế đất đầy đủ và cho hàng xóm thuê trồng hoa màu từ năm 2015. Hiện tại, chúng tôi muốn chia thừa kế là thửa đất trên. Xin hỏi thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế bố mẹ tôi để lại còn không? Nếu thời hiệu đã hết thì thửa đất của bố mẹ tôi có bị Nhà nước thu hồi không? (Hải Sơn, xã Ân Thi, tỉnh Hưng Yên)

Đường gần 100 tỷ đồng chưa bàn giao đã vá víu chằng chịt

Đường gần 100 tỷ đồng chưa bàn giao đã vá víu chằng chịt

Tuyến đường dài 9,4km, được đầu tư 91 tỷ đồng nối xã Như Xuân với xã Thượng Ninh, tỉnh Thanh Hóa, mới hoàn thành chưa lâu đã xuất hiện hơn 30 vị trí lún, nứt, bong tróc mặt đường. Đáng chú ý, công trình hiện vẫn chưa được nghiệm thu, bàn giao nhưng nhà thầu đã phải cắt bỏ nhiều vị trí mặt nhựa để sửa chữa, khắc phục.

Người cao tuổi có được miễn án phí dân sự không?

Người cao tuổi có được miễn án phí dân sự không?

Hỏi: Năm nay tôi 68 tuổi. Do có tranh chấp về quyền sử dụng đất nên tôi đang chuẩn bị khởi kiện vụ án dân sự. Xin tòa soạn cho biết, ở độ tuổi của tôi thì có được miễn hoặc giảm án phí hay không? Nếu được thì tôi cần thực hiện những thủ tục gì? (Đỗ Lâm, xã Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa)

Tháo dỡ nhiều hàng quán lấn chiếm bãi biển khu vực vịnh Lăng Cô

Tháo dỡ nhiều hàng quán lấn chiếm bãi biển khu vực vịnh Lăng Cô

Những ngày qua, lực lượng chức năng tập trung tháo dỡ nhiều hàng quán lấn chiếm không gian dọc bãi biển tại khu vực vịnh biển Lăng Cô (xã Chân Mây – Lăng Cô, TP Huế) nhằm bảo đảm cảnh quan tại các bãi tắm, phục vụ nhu cầu người dân địa phương cũng như du khách.

Quảng Trị: Những dấu hỏi liên quan công trình kè tiền tỉ ở An Xuân Hà

Quảng Trị: Những dấu hỏi liên quan công trình kè tiền tỉ ở An Xuân Hà

Được đầu tư 4 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước, công trình kè chống sạt lở dài 450m tại thôn An Hà (cũ), nay thuộc thôn An Xuân Hà, xã Nam Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị đang bộc lộ nhiều vấn đề đáng quan tâm trong quá trình thi công. Đáng chú ý, khi thời hạn hoàn thành chỉ còn chưa đầy hai tháng, mới khoảng 200m kè cơ bản được thi công hoàn thiện.

Gỡ “nút thắt” nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm miền Trung

Gỡ “nút thắt” nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm miền Trung

Nhu cầu đất san lấp, cát, đá xây dựng phục vụ các công trình, dự án trọng điểm tại TP Đà Nẵng và TP Huế đang tăng mạnh, trong khi năng lực cung ứng tại chỗ chưa đáp ứng yêu cầu. Tình trạng khan hiếm vật liệu, giá cả biến động, nhiều mỏ chưa được khai thác hoặc chưa phát huy hết công suất đang tạo sức ép lớn lên tiến độ thi công và giải ngân vốn đầu tư công.

Chồng chửi bới, xúc phạm danh dự vợ có bị xử lý hình sự?

Chồng chửi bới, xúc phạm danh dự vợ có bị xử lý hình sự?

Hỏi: Vợ chồng tôi kết hôn được 6 năm, có một con chung 4 tuổi, hiện tại tôi đang mang thai. Thời gian gần đây, chồng tôi thường xuyên vắng nhà, bỏ mặc gia đình. Nhiều lần có hành vi chửi bởi, xúc phạm tôi và đe dọa sẽ nộp đơn ly hôn. Xin hỏi, việc chồng tôi yêu cầu ly hôn có đúng pháp luật không và hành vi bỏ mặc, chửi bới, xúc phạm danh dự nhân phẩm vợ bị xử lý như thế nào? (Ngọc Lan, phường Cầu Giấy, Hà Nội)

Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị chỉ đạo giải quyết vấn đề Báo CAND phản ánh

Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị chỉ đạo giải quyết vấn đề Báo CAND phản ánh

Sau khi Báo CAND đăng tải bài viết “Chưa được cấp kinh phí, các đơn vị dịch vụ công vẫn phải hoạt động” phản ánh việc hơn 4 tháng qua nhiều đơn vị phục vụ dịch vụ công ở Quảng Trị như vệ sinh môi trường, điện chiếu sáng, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn… chưa được cấp kinh phí. Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị có các công văn chỉ đạo giải quyết vấn đề báo nêu.

Thanh tra tỉnh Quảng Trị chỉ ra nhiều sai phạm tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Triệu Hải

Thanh tra tỉnh Quảng Trị chỉ ra nhiều sai phạm tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Triệu Hải

Hàng nghìn hécta (ha) đất lâm nghiệp được đưa vào các hợp đồng giao khoán, hợp tác đầu tư trồng rừng; hàng trăm hộ dân tham gia nhưng hồ sơ, trình tự giao khoán và căn cứ đại diện nhóm góp vốn còn nhiều bất cập. Đáng chú ý, 110,7 ha đất thuộc diện phải bàn giao về địa phương vẫn chưa hoàn tất thủ tục; hoạt động quản lý tài chính cũng bộc lộ sai sót, khiến doanh nghiệp kê khai thiếu hơn 166 triệu đồng thuế thu nhập doanh nghiệp...

Vẫn còn trạm cân tự phát ở xã Vân Hòa hoạt động “chui”

Vẫn còn trạm cân tự phát ở xã Vân Hòa hoạt động “chui”

Nhiều độc giả đã bày tỏ sự đồng tình về những nội dung phản ánh trong bài viết “Chính quyền nói gì về loạt trạm cân tự phát mọc lên ở xã Vân Hòa ?” đăng trên Báo CAND điện tử. Trong đó có nhiều người dân vẫn bức xúc trước câu hỏi vì sao chính quyền địa phương đã kiểm tra, nhưng vẫn còn trạm cân tự phát ngang nhiên hoạt động?

Xử lý nghiêm hành vi mạo danh trong đăng ký kinh doanh

Xử lý nghiêm hành vi mạo danh trong đăng ký kinh doanh

Trả lời báo chí vào ngày 22/10 vừa qua về thông tin có khoảng 4 nghìn cá nhân bị mạo danh để thành lập doanh nghiệp, ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó trưởng Thuế TP Hồ Chí Minh cho biết, cơ quan thuế đã hướng dẫn các cá nhân liên hệ với cơ quan đăng ký kinh doanh để được tiếp nhận, xem xét, giải quyết theo thẩm quyền…

Trại bò Bình Hà được đấu giá chóng vánh

Trại bò Bình Hà được đấu giá chóng vánh

Dự án chăn nuôi bò của Công ty CP Chăn nuôi Bình Hà tại tỉnh Hà Tĩnh với tổng vốn đầu tư 4.500 tỷ đồng, được định giá gần 284 tỷ đồng để đưa ra đấu giá. Với hai hồ sơ tham gia và chỉ 5 bước giá, một doanh nghiệp tại Hà Nội đã trúng đấu giá với số tiền tăng thêm hơn 2,5 tỷ đồng.

Hà Tĩnh xin ý kiến Bộ Công an về siêu dự án “đắp chiếu” suốt 10 năm

Hà Tĩnh xin ý kiến Bộ Công an về siêu dự án “đắp chiếu” suốt 10 năm

Tỉnh Hà Tĩnh vừa có văn bản gửi Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an xin ý kiến, hướng dẫn xử lý các nội dung vướng mắc của Dự án Trung tâm Thương mại, Khách sạn, Villa BMC - Việt Trung tại phường Thành Sen. Dự án này đã được chấp thuận đầu tư từ năm 2017 nhưng đến nay vẫn im lìm “đắp chiếu” tại cửa ngõ phía Nam đô thị trung tâm của tỉnh.

Nhiều sai phạm tại dự án phát triển hạ tầng du lịch ở Quảng Trị

Nhiều sai phạm tại dự án phát triển hạ tầng du lịch ở Quảng Trị

Dự án phát triển hạ tầng du lịch hơn 258 tỉ đồng được kỳ vọng tạo động lực cho du lịch ven biển Quảng Trị. Nhưng những sai phạm được thanh tra chỉ ra, tình trạng một số công trình chậm đưa vào khai thác, hư hỏng, xuống cấp và việc phải đầu tư hơn 18,1 tỉ đồng để khắc phục sạt lở tại bãi tắm cộng đồng Trung Giang đang đặt ra những câu hỏi cần được trả lời.

Sử dụng căn hộ chung cư sai mục đích bị xử phạt thế nào?

Sử dụng căn hộ chung cư sai mục đích bị xử phạt thế nào?

Hỏi: Gia đình tôi có một căn hộ chung cư, trước đây là nơi ở của cả nhà nhưng hiện nay không dùng đến. Tôi muốn cải tạo căn hộ này để kinh doanh spa. Xin hỏi, tôi có được kinh doanh tại căn hộ chung cư hay không? (Thu Hà, phường Dương Nội, Hà Nội)

Phá rừng tăng mạnh, Lâm Đồng siết chặt trách nhiệm người đứng đầu

Phá rừng tăng mạnh, Lâm Đồng siết chặt trách nhiệm người đứng đầu

Từ những nhát cưa lén lút giữa rừng phòng hộ thuộc xã Tà Hine đến gần 19ha rừng bị lấn chiếm tại Tuy Đức, những con số vi phạm đang phơi bày sức ép ngày càng lớn đối với công tác quản lý, bảo vệ rừng ở Lâm Đồng. Đằng sau mỗi vụ việc không chỉ là diện tích rừng bị mất mà còn là những câu hỏi về trách nhiệm của chủ rừng, chính quyền cơ sở và hiệu quả của cơ chế bảo vệ rừng từ gốc.

Chưa được cấp kinh phí, các đơn vị dịch vụ công vẫn phải hoạt động

Chưa được cấp kinh phí, các đơn vị dịch vụ công vẫn phải hoạt động

Hơn 4 tháng qua, nhiều đơn vị phục vụ dịch vụ công ở Quảng Trị như vệ sinh môi trường, điện chiếu sáng, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn… chưa được cấp kinh phí. Các đơn vị phải vay mượn ngân hàng để duy trì hoạt động trả lương công nhân, nhiên liệu chạy xe, thắp sáng các trục đường trung tâm.