Khủng hoảng nợ Hy Lạp: Châu Âu thở phào

Cuộc khủng hoảng Hy Lạp đã được giải quyết ngày 13/7 sau nhiều cuộc đấu trí căng thẳng giữa Thủ tướng Hy Lạp và các lãnh đạo Liên minh châu Âu. Nguy cơ vỡ nợ và ra khỏi khối Eurozone của Athens được đẩy lùi nhưng những ngày sắp tới sẽ vô cùng khó khăn với người dân Hy Lạp và chiếc ghế của Thủ tướng Tsipras không có gì đảm bảo trong kỳ bầu cử tiếp theo.

Ngày 13/7, sau 17 giờ đàm phán liên tục xuyên đêm của các nhà lãnh đạo khu vực sử dụng đồng euro, vấn đề của Hy Lạp đã được giải quyết gần như dứt khoát. Mặc dù sẽ vẫn còn phải được Quốc hội Hy Lạp và 19 nước thành viên thông qua, cũng như tiến hành thêm các cuộc đàm phán, nhưng thỏa thuận đạt được hôm 13/7 phần nào giải tỏa được bế tắc lâu nay cũng như giúp loại bỏ kịch bản Hy Lạp rời khỏi Eurozone.

Các nước EU đồng ý tiếp tục giúp Hy Lạp thêm khoảng từ 80 đến 83 tỉ euro nữa tránh để Athens mất khả năng thanh toán và phải bước ra khỏi khối euro. Nhưng để đổi lấy gói hỗ trợ thứ ba đó, các chủ nợ gồm EU, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đòi Athens cấp bách cải tổ theo một lịch trình rất xít xao.

Trước hết là hạn chót ngày 15/7, Athens phải thông qua luật điều chỉnh mức thuế VAT, giảm lương hưu của một số thành phần, phải nhìn nhận tính độc lập của Viện Thống kê quốc gia. Chính vì không độc lập với nhà nước mà viện này đã công bố những thống kê sai lệch, dẫn tới thảm họa của Hy Lạp ngày hôm nay.

Kế tới vào ngày 20/7, Hy Lạp sẽ phải tiếp tục giảm nhân sự và chi phí điều hành trong các ngành dịch vụ công cộng. Ngày 22/7 sẽ phải điều chỉnh luật để cải tổ lại hệ thống ngân hàng, hệ thống tư pháp…

Tuy nhiên trước mắt, Athens chưa thông báo về thời điểm cụ thể để tiến hành một cuộc cải tổ sâu rộng về hệ thống lương hưu trên toàn quốc. Cũng chưa có lịch trình cụ thể về các vấn đề liên quan đến chương trình tư hữu hóa Công ty Điện lực quốc gia hay việc cho phép các cửa hàng buôn bán hoạt động ngày Chủ nhật… Nói tóm lại Athens sẽ có rất nhiều việc phải giải quyết trong một thời gian rất ngắn để làm vừa lòng các chủ nợ.

Cuối tháng 6/2013, Athens không thể thanh toán 1,6 tỉ euro cho IMF đúng thời hạn. Ngày 20/7 tới, Hy Lạp lại phải trả thêm hơn 7 tỉ euro cho ECB. Từ hơn 10 ngày qua do thiếu tiền mặt, các ngân hàng Hy Lạp phải đóng cửa, người dân bị hạn chế rút tiền mặt. Hệ thống ngân hàng của quốc gia này còn cầm cự được nhờ ECB vẫn bơm tiền qua trung gian chương trình khẩp cấp ELA.

Sau cuộc đàm phán 17 giờ liên tục, châu Âu đã quyết định được số phận của Hy Lạp. Trong ảnh: Thủ tướng Hy Lạp Tsipras (trái), Thủ tướng Italia Renzi (giữa) và Thủ tướng Đức Merkel ăn mừng thỏa thuận cứu Hy Lạp ngày 13/7.
Sau cuộc đàm phán 17 giờ liên tục, châu Âu đã quyết định được số phận của Hy Lạp. Trong ảnh: Thủ tướng Hy Lạp Tsipras (trái), Thủ tướng Italia Renzi (giữa) và Thủ tướng Đức Merkel ăn mừng thỏa thuận cứu Hy Lạp ngày 13/7.

Sau khi đã đạt được thỏa thuận với Bruxelles và IMF, Thủ tướng Hy Lạp Alexis Tsipras trở về Athens để thuyết phục Quốc hội chấp thuận toa thuốc mà các nhà tài trợ vừa mới kê cho Athens với hy vọng được nhận thêm gói hỗ trợ thứ ba. Theo các nhà quan sát, Hy Lạp đã bị đẩy vào chân tường không có chọn lựa nào khác.

Trước cuộc đàm phán quyết định ngày 13/7, Chính phủ Tsipras đã gửi đến khối euro vào tối 10/7 đề nghị chấp thuận các đòi hỏi của chủ nợ mặc dù trước đó ông Tsipras vẫn cương quyết từ chối. Điều đáng nói là đề xuất của ông Tsipras đi ngược lại toàn bộ kết quả cuộc trưng cầu dân ý hôm 5/7. Theo đó, 61% cử tri Hy Lạp nói “không” với các điều kiện của chủ nợ.

Sự thay đổi bất ngờ của Thủ tướng Tsipras khiến châu Âu nghi ngờ và họ sợ bị ông gài bẫy. Bình luận về quyết định bất ngờ của Thủ tướng Hy Lạp, báo Libération của Pháp có bài: “Đòn hiểm của ông Tsipras”.

Nhà báo Pháp gốc Hy Lạp Maria Malagardis cho rằng: “Bị coi là hành động đầu hàng, chương trình của Athens (vừa gửi đến khối euro) trên thực tế có vẻ như một tính toán chiến lược”.

Các đề nghị mới của Chính phủ Hy Lạp bị một bộ phận cánh tả coi như là “hành động đầu hàng đơn phương của cánh tả chống chủ trương khắc khổ, sau 6 tháng đối đầu căng thẳng với các chủ nợ”. Nhiều đề nghị trong đó như tăng thuế VAT 23% hay xóa bỏ dần khoản trợ cấp đoàn kết cho những người về hưu nghèo nhất… bị coi là “phản bội” lại các cam kết tranh cử của đảng Syriza. Các đề nghị này trước đây vốn được coi là những “đường ranh đỏ”, không được phép nhân nhượng trong thương lượng.

Bài viết dẫn lại nhận định của một nhà phân tích chính trị, Georges Seferzis, “chiến thắng của quan điểm Không trong trưng cầu dân ý, nay đã chuyển thành chiến thắng của Có trên thực tế”, với câu hỏi: Phải chăng Thủ tướng Hy Lạp đã hy sinh đất nước – đang bên bờ phá sản – để bảo vệ sự đoàn kết của đảng mình, như đánh giá của nhà chính trị học?

Theo nhà báo Libération, xem xét kỹ hơn các đề nghị cải cách của Hy Lạp, có thể thấy rất nhiều cải cách bị áp đặt đã được Chính phủ Hy Lạp đề nghị kéo dài thêm nhiều năm, hơn nữa việc thực thi cũng được yêu cầu diễn ra tuần tự... Chính phủ Hy Lạp vẫn tiếp tục từ chối tăng VAT đối với các thực phẩm chính hay giá điện, từ chối hạ lương hay cắt giảm tiếp trong lĩnh vực công. Cuối cùng thì, Libération đánh giá, “trong cuộc đọ sức quyết liệt chưa từng có với các chủ nợ” và trong bối cảnh một số “đối tác” châu Âu mong muốn Hy Lạp ra khỏi Euro, Thủ tướng Hy Lạp đã tránh cho đất nước kịch bản Grexit vội vã.

Cử tri Hy Lạp ăn mừng sau cuộc trưng cầu dân ý hôm 5/7. Giờ đây Thủ tướng của họ lại đi ngược với kết quả bỏ phiếu này.
Cử tri Hy Lạp ăn mừng sau cuộc trưng cầu dân ý hôm 5/7. Giờ đây Thủ tướng của họ lại đi ngược với kết quả bỏ phiếu này.

Về mặt đối nội, với việc “chìa tay ra với tất cả các lãnh đạo đối lập, ngay sau chiến thắng trưng cầu dân ý, mời họ tham gia đóng góp vào các cải cách cho đất nước, ông Tsipras đã vô hiệu hóa các đối thủ chính trị”.

Vẫn theo Libération, sự lựa chọn mang tính chiến thuật – tổ chức trưng cầu dân ý – của ông Tsipras có thể khiến nền kinh tế Hy Lạp phải trả giá, vì nhiều ngày ngưng trệ, tuy nhiên, đối với đa số người dân Hy Lạp, thủ phạm chính của sự thiệt hại này là đòi hỏi cứng rắn của các chủ nợ, hơn là người đứng đầu chính phủ.

Cho đến giờ phút này có thể nói cuộc khủng hoảng của Hy Lạp đã được giải quyết cơ bản. Tuy nhiên, chiếc ghế của Thủ tướng Tsipras lại đang bị lung lay. Với người dân Hy Lạp, việc Thủ tướng Tsipras chấp thuận toàn bộ điều kiện của chủ nợ là một sự phản bội. Ngày 25/1/2015, ông Tsipras được bầu lên làm thủ tướng Hy Lạp vì hứa với người dân rằng ông sẽ không chấp thuận bất cứ áp đặt nào từ các chủ nợ, rằng người dân Athens từ nay sẽ không còn phải chịu khắc khổ theo những điều kiện của châu Âu nữa, và rằng những đòi hỏi của các chủ nợ sẽ bị ông “vứt vào sọt rác”.

Suốt 6 tháng qua, ông Tsipras đã giữ đúng lời hứa với dân khi lần lượt từ chối các điều kiện của IMF, ECB và EC. Ngày 10/7, đùng một cái ông Tsipras quay ngoắt 180 độ, chấp thuận các đòi hỏi của chủ nợ để cứu Hy Lạp khỏi bờ vực phá sản và nguy cơ ra khỏi khối Euro.

Giải thích về sự thay đổi bất ngờ này, phát biểu trước Quốc hội Hy Lạp ngày 11/7, ông Tsipras nói: "Để trả lời câu hỏi chúng ta có mắc sai lầm trong 6 tháng đàm phán vừa qua hay không, câu trả lời trung thực duy nhất là “Có”. Đúng, chúng ta đã mắc sai lầm".

Tất nhiên, Thủ tướng Tsipras không thể không nhắc đến cuộc trưng cầu dân ý lịch sử vừa mới cách đây ít ngày từng được tung hô là dấu mốc trọng đại cho lòng tự tôn dân tộc của người Hy Lạp.

Ông Tsipras chia sẻ: "Người dân Hy Lạp đã đưa ra một quyết định khó khăn, dũng cảm mang tính lịch sử. Họ đã bác bỏ tối hậu thư. Tôi đã dùng lời nói "Không" của cử tri để xây dựng một thỏa thuận tốt hơn cho đại bộ phận người dân Hy Lạp".

Nhận xét về quyết định của Thủ tướng Tsipras, báo Le Monde của Pháp bình luận: “Sự thỏa hiệp cần thiết đang trên đường khẳng định, cho phép giữ Hy Lạp ở lại châu Âu giúp cho Athens có được khả năng hoàn nợ. Sự nhân nhượng này, nếu được khẳng định, sẽ không làm ai thỏa mãn, nhất là cử tri Hy Lạp, bị buộc phải chấp nhận điều mà họ đã chối từ trước đó ít ngày trong một cuộc bỏ phiếu long trọng. Nếu kết quả tốt đẹp, người ta có thể nói bất cứ điều gì về Alexis Tsipras, chỉ trừ một điều: ông ta không thiếu dũng khí. Ông ta đã cư xử như một lãnh đạo chính trị có trách nhiệm, đóng góp phần mình vì lợi ích quốc gia”.

Nói về sự phản bội của Tsipras với các cử tri Hy Lạp, báo Le Figaro nhận định: “Tương lai sẽ đánh giá lập trường mà Hy Lạp chấp nhận sẽ cho phép quốc gia này bình phục hay không, nhưng trường hợp Hy Lạp đã cho thấy không có lực lượng chính trị mị dân nào có được phép mầu cho phép hứa nhăng hứa cuội”.

Và điều người dân Hy Lạp lo sợ trước mắt sẽ là chuỗi ngày tiếp tục thắt lưng buộc bụng theo các điều kiện của chủ nợ. Ngày 12/7, báo chí Đức đưa tin Thủ tướng Hy Lạp Alexis Tsipras muốn kêu gọi sớm tiến hành một cuộc bầu cử trước thời hạn, có thể diễn ra vào mùa thu này. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ liệu từ nay tới mùa thu, ông Tsipras có còn cầm quyền ở Hy Lạp hay ông sẽ kêu gọi thành lập một chính phủ quá độ để điều hành đất nước trong cơn khủng hoảng.

Mộc Thạch (tổng hợp)

Các tin khác

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Sudan và “lời nguyền” nơi những mỏ vàng

Tại Sudan, cơn sốt vàng đang để lại một cái giá ngày càng lớn. Những bãi thải hóa chất làm suy kiệt đất canh tác, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng, trong khi hoạt động khai thác thủ công thiếu kiểm soát tiếp tục cung cấp sinh kế cho hàng nghìn người và là nguồn thu quan trọng cho các bên tham chiến.

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Còn hơn một tháng trước ngày 27/10, cuộc bầu cử Israel diễn ra trong một bản đồ chính trị chưa có câu trả lời rõ ràng về bên nào đủ sức tập hợp 61 ghế để thành lập chính phủ. Trong thế giằng co đó, AI đang nhanh chóng trở thành công cụ mới của chiến dịch tranh cử, trong khi hàng chục nghìn người Israel ở nước ngoài tìm cách trở về để bỏ phiếu.