Bài phát biểu bí mật
Ngày 5/5/1941 tại điện Kremli, đã tổ chức một buổi lễ chào mừng những học viên vừa tốt nghiệp các trường quân sự Xôviết. Tại đó, lãnh tụ Stalin đã trình bày một bài phát biểu quan trọng mà nội dung của nó không được công khai rộng rãi ở thời điểm ấy.
Trong giai đoạn trước Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, các bài phát biểu của lãnh tụ Stalin trước đội ngũ tinh hoa của các lực lượng vũ trang luôn là những sự kiện trong đời sống của quân đội và xã hội. Trước năm 1941, lần phát biểu cuối cùng của Stalin trước các quân nhân đã diễn ra ngày 4/5/1935 và nội dung bài phát biểu này đã được tuyên truyền rộng rãi.
Tới năm 1941, nhiều người đã hy vọng sẽ được lãnh tụ giải đáp cho nhiều câu trả lời phức tạp đang chất chứa trong lòng họ. Và bài phát biểu ngày 5/5/1941 của Stalin đã đáp ứng được phần lớn những mong mỏi đó.
Stalin đã phát biểu khoảng 40 phút. Các đại diện của giới hàn lâm quân sự đặc biệt thích thú, vì người lãnh đạo cao nhất quốc gia hiểu biết rất rõ các vấn đề của quân đội, thông thạo chuyện khí tài quân sự, phát biểu không cần nhìn vào giấy viết sẵn mà vẫn đưa ra được nhiều số liệu và sự việc, thông thạo các cỡ nòng pháo và tốc độ ban đầu của đạn pháo, độ dày lớp bọc thép của xe tăng, tốc độ của máy bay tiêm kích và máy bay ném bom… Stalin trong bài phát biểu và bài viết của mình thường xuyên sử dụng phép so sánh (“những gì chúng ta có trước đây, và bây giờ những gì chúng ta đang có”). Trong bài phát biểu ngày 5/5/1941, ông cũng sử dụng thủ pháp này…
“Hồng quân đã là gì cách đây ba bốn năm? Lực lượng chính của nó chỉ là bộ binh. Nó được trang bị bằng loại súng trường mà sau mỗi lần bắn lại phải nạp đạn lại và bằng các loại súng máy và pháo có vận tốc ban đầu dưới 900 mét mỗi giây. Máy bay lúc đó chỉ đạt được tốc độ 400-450 km/h. Vỏ giáp của xe tăng cũng mỏng, chỉ chống được pháo 37 mm. Mỗi một sư đoàn của chúng ta đã chỉ có tối đa là 18 nghìn quân, nhưng đó cũng không hẳn là chỉ số về sức mạnh của nó...
Trước đây, Hồng quân đã có 120 sư đoàn. Còn bây giờ quân đội chúng ta đang có tới 300 sư đoàn. Các sư đoàn cũng đỡ cồng kềnh hơn và linh hoạt hơn. Một phần ba số sư đoàn này là bộ binh cơ giới. Cứ 100 sư đoàn thì hai phần ba là sư đoàn tăng, còn một phần ba là bộ binh cơ giới. Quân đội trong năm nay đang có 500.000 máy kéo, xe tải. Xe tăng của ta đã thay đổi hình thức. Chúng ta có loại xe tăng tuyến một, có thể vượt qua phòng tuyến. Chúng ta có loại xe tăng tuyến hai, tuyến ba, hỗ trợ bộ binh. Hỏa lực xe tăng cũng đã được gia tăng”…
Tiếp theo, cũng bằng cách nói so sánh này, Stalin đưa ra các nhận định của mình về lực lượng pháo binh và không quân. Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng, để khích lệ tinh thần của các quân nhân, lãnh tụ đã có phần “tô vẽ” thêm cho hiện thực và gia tăng chút ít những con số trang thiết bị quân sự…
Lãnh tụ Stalin đã dành một phần quan trọng trong bài phát biểu của mình để giải thích tình hình ở châu Âu sau khi bùng nổ Chiến tranh thế giới thứ hai và khuyến cáo những vị chỉ huy đang có mặt trong hội trường phải truyền đạt lại những thông tin này tới cấp dưới của mình.
Lãnh tụ Stalin cũng cho rằng, việc phương Tây không chịu mở mặt trận thứ hai đã là một trong những lý do giúp cho quân đội của Hitler giành được chiến thắng: “Năm 1870, người Đức đã đánh bại Pháp. Tại sao? Vì người Đức chỉ phải chiến đấu trên một mặt trận. Đức bị đánh bại trong những năm 1916 - 1917. Tại sao? Vì họ đã phải chiến đấu trên hai mặt trận.”
Theo quan điểm của Stalin, từ đó có thể rút ra kết luận rằng: Hitler sẽ không dám tấn công Liên Xô trước khi đánh bại hoàn toàn nước Anh hoặc là ký kết được một hòa ước với “hòn đảo sương mù”. Vì trong năm 1941, Hitler đã dễ dàng đánh bại tất cả các đối thủ của y nên nhiều chính trị gia và nhà báo từ các nước khác nhau đều đua nhau nói về sự bách chiến bách thắng của quân đội Đức.
Và Stalin đã đặt ra câu hỏi: “Có thực quân đội Đức là bất khả chiến bại không?”. Rồi ông tự trả lời: “Không phải như thế! Trên thế giới này không ở đâu có một đội quân nào là bất khả chiến bại cả. Có quân đội rất mạnh, có quân đội mạnh và cũng có quân đội yếu ... Nhìn từ quan điểm quân sự, trong quân đội Đức không hề có gì đặc biệt cả về xe tăng, pháo binh lẫn máy bay. Hơn thế nữa, trong quân đội Đức đã xuất hiện thái độ khoe khoang, tự mãn, kiêu ngạo”.
Theo chứng nhận của Đại tướng Lyaschenko, Anh hùng Liên Xô, trong bài phát biểu ngày 5/5/1941, lãnh tụ Stalin đã dự đoán rằng, chiến tranh giữa Liên Xô với nước Đức phát xít là không thể tránh khỏi và nếu Ngoại trưởng Vyacheslav Molotov cùng cả Bộ Ngoại giao của ông này khéo léo để lùi lại thời điểm bùng nổ chiến sự thêm vài ba tháng đã là hạnh phúc to lớn lắm rồi.
Và nếu không để có cớ cho Hitler gây hấn trong mùa hè năm 1941 thì hẳn y sẽ không khởi binh vào mùa đông tới vì y hiểu rõ những điều kiện thời tiết khắc nghiệt của mùa đông nước Nga. Và nếu chiến tranh chỉ bùng nổ trong năm1941 thì khi đó, Hồng quân đã tích lũy đủ tiềm lực để chặn đánh kẻ thù một cách xứng đáng…
Rõ ràng là Stalin không hề ảo tưởng gì về ý định sẽ tấn công Liên Xô của nước Đức phát xít. Có điều, trong thâm tâm, ông rất muốn thời hạn này lùi ra xa thêm để quân đội Xôviết có đủ thời gian chuẩn bị...
Không thể chuẩn xác hơn
Theo hồi ức của Ngoại trưởng Liên Xô trong giai đoạn từ năm 1939 tới 1946, Vyacheslav Molotov (1890-1986), ở cuối những năm 30 đầu những năm 40 của thế kỷ trước, trong tình hình nước sôi lửa bỏng của Chiến tranh thế giới thứ hai, Moskva đã cố gắng tìm mọi cách để tạo ra cớ để quân Đức gây hấn. Ông Molotov kể với nhà văn Feliks:
“Tất nhiên, một khi Hitler đã định làm gì rồi thì khó có ai bên ngoài có thể ngăn được y. Thế nhưng, biện lý đến cùng, ở những năm 30-40 ấy, có ai ngồi ở trong đầu Hítle đâu mà biết y thực sự đã quyết định những gì. Ngay từ năm 1939, y đã sẵn sàng làm nổ ra chiến tranh với Liên Xô rồi. Nhưng không ai rõ là y khai hỏa vào thời điểm nào. Còn đối với Liên Xô, đẩy lùi thời hạn nổ ra chiến tranh thêm một năm hay vài tháng nữa là việc có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Để gia tăng thêm tiềm lực quốc gia!
Trước chiến tranh, chúng ta đã luôn sẵn sàng cho chiến tranh trong việc chính yếu nhất. Điều này thể hiện qua những kế hoạch 5 năm, xây dựng được tiềm năng công nghiệp mà về sau, trong chiến tranh, đủ mạnh để giúp đất nước trụ lại được.
Cuối thập niên 30, khi quân Đức tấn công Ba Lan và Chiến tranh thế giới thứ hai đã bùng nổ, đã có nhiều lời bóng gió cảnh báo rằng sớm hay muộn thì Hitler cũng sẽ tấn công Liên Xô. Ngay đại sứ Đức tại Moskva là Sulenberg cũng nói xa xôi tới chuyện này. Tuy nhiên, theo quan điểm của Stalin, không thể nào manh động.
Sau này, theo lời Nikita Khruschev, Thủ tướng Anh Churchill đã từng báo trước cho Stalin biết về việc Đức sẽ tấn công Liên Xô... Đáp lại, Stalin chỉ nói ngắn gọn: “Tôi không cần lời cảnh báo nào cả. Tôi biết chiến tranh sẽ nổ ra, nhưng tôi sẽ có thể làm chậm lại nửa năm nữa”.
Một số người muốn dùng câu nói đó để buộc tội Stalin, cho rằng ông đã quá trông cậy vào bản thân mình. Nhưng thực ra, đó không phải là Stalin quá trông cậy vào bản thân mình, mà vào cả đất nước. Khi đó, ông không nghĩ về mình, mà nghĩ về cả quốc gia. Nhân dân ta đã rất cần đẩy lùi thời hạn chiến tranh nổ ra thêm nửa năm nữa. Hơn nữa, chính Churchill, một kẻ thù truyền kiếp của chế độ Xôviết, rất muốn khiêu khích để Liên Xô và Đức đụng độ quân sự với nhau càng sớm càng tốt.
Theo tôi, loại bỏ hoàn toàn yếu tố địch tấn công bất ngờ trong điều kiện của chúng ta là việc không thể làm được. Tất nhiên, chúng ta có thể bị đỡ bất ngờ hơn nếu có được sự nỗ lực bền dai hơn.
Về những thông tin của tình báo thì tôi có thể nói rằng, khi tôi còn làm Chủ tịch Hội đồng Xôviết, thì hàng ngày tôi mất cả một buổi để đọc các loại tin tình báo. Vô số những thời hạn địch sẽ tấn công ta đã được nêu ra trong đó. Nếu chúng ta tin theo những dự đoán đó mà manh động thì hẳn chiến tranh đã nổ ra sớm hơn rồi.
Nói tới vai trò của Stalin trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, cần thấy rằng, bản chất vấn đề không phải là ở chỗ đoán đúng hay sai ngày nổ ra chiến tranh. Bản chất vấn đề là ở chỗ, không cho Hitler vào Moskva,
Hiện nay có xu hướng ở Nga miêu tả Stalin như một người tự mãn, tự kỷ, luôn cho rằng ông nói thế nào thì mọi sự sẽ diễn ra y như thế. Làm vậy là không đúng, là vu cáo.
Ngay trong hồi ký của những danh tướng như nguyên soái Zhukov cũng không hẳn mọi sự đều đúng. Zhukov viết, Stalin đã cầm chắc mình sẽ ngăn chặn không cho chiến tranh nổ ra.Thế nhưng, nếu đổ cho một mình Stalin mọi lầm lỗi như thế thì cũng có thể nói, một mình Stalin đã xây dựng thành công CNXH, một mình Stalin đã chiến thắng phát xít Đức. Ngay Lênin cũng từng lãnh đạo không chỉ một mình, và Stalin cũng không phải chỉ có một mình trong Bộ Chính trị. Mỗi người có phần trách nhiệm riêng...
Ngay sau khi nổ ra sự kiện quân Đức tấn công Liên Xô (ngày 21/6/1941), Stalin đã cùng Bộ trưởng Ngoại giao tới Bộ Quốc phòng. Stalin đã trò chuyện với Zhukov và Bộ trưởng Quốc phòng Timoshenko khá thô bạo. Ông không mắng mỏ ai nhưng rõ ràng là đang cảm thấy khó ở. Rất ít khi Stalin nổi cáu như thế.”
