Khoanh giò của nhà văn Nguyễn Tuân

Nhà văn Nguyễn Tuân là một người cầu kỳ trong ăn uống. Sự tinh tế của ông trong ẩm thực đã đưa ông trở thành một trong những nhà văn hàng đầu viết về văn hóa ẩm thực Việt Nam.

Trong những năm 30, 40 của thế kỷ 20, những nhà văn cùng thời với ông như Thạch Lam, Vũ Bằng từng nổi tiếng viết về ẩm thực được bạn đọc cả nước ca ngợi, nhưng chỉ đến Nguyễn Tuân với văn phong tinh tế, kỹ càng trong những trang viết của mình đã đưa ẩm thực Việt Nam lên một tầm cao văn hóa.

Tuy viết không nhiều về ẩm thực nhưng chỉ cần đọc “Chùa Đàn” và “Phở” của ông thôi, ta cũng cảm thấy cách thưởng thức ẩm thực của cha ông chúng ta thật cầu kỳ và tinh tế.

Nhà văn Nguyễn Tuân là một người bạn thân thiết của Văn Cao - cha tôi. Hai người thân nhau và kính trọng nhau một cách chân tình, hơn cha tôi 13 tuổi nhưng không vì thế mà ông tỏ ra mình là người bề trên.

Tôi còn nhớ những năm tháng đầu của thập niên 60, khi đó một số văn nghệ sỹ nước nhà có liên quan vụ “Nhân văn - Giai phẩm”, nhiều người bạn của cha tôi thân thiết một thời, ít đến thăm nhau. Đôi khi cha tôi lặng lẽ ngồi một mình bên li rượu trong căn gác nhỏ, nhìn trời qua ô cửa... Thi thoảng mới có một người bạn đến thăm. Thường là những người bạn cùng cảnh ngộ, trong đó có nhà văn Nguyễn Tuân.

Nhà ông gần nhà tôi, hai nhà cách nhau khoảng 500m nên ông thường xuyên chống ba-toong đến thăm cha tôi. Mỗi lần Nguyễn Tuân đến, bao giờ trong túi ông cũng có một ấm chè, một gói nem phùng hoặc một khoanh giò mỏng. Vào cái thời bao cấp đó, mọi sinh hoạt đều phải mua bằng tem phiếu, nên những thứ ông mang đến tuy ít ỏi nhưng thật ý nghĩa.

Ngày hôm đó, tôi đang chuẩn bị đi học thì Nguyễn Tuân đến. Buông mình xuống chiếc ghế mây, nhìn cha tôi qua đôi mục kỉnh, ánh mắt hóm hỉnh, ông hỏi cha tôi:

- Ăn uống gì chưa?

Cha tôi khẽ cười:

- Bà ấy đi mua quà sáng cho tôi từ sớm đến giờ đã thấy về đâu. Trông anh hôm nay có vẻ tươi hơn mọi hôm, vừa đi đâu về hả.

- Tớ vừa qua Hội Nhà văn, rồi đến đây.

Thấy tôi thập thò bên giá sách, Nguyễn Tuân hất hàm:

- Mang cho bác cái đĩa và con dao bài ra đây.

Tôi vội vào bếp lấy con dao và cái đĩa mang ra. Nhà văn Nguyễn Tuân móc trong túi ra một gói giấy được buộc cẩn thận, ở trong là một khoanh giò lụa mỏng cỡ 1 centimet. Nhà văn thong thả lấy khoanh giò đặt vào trong đĩa. Ông cẩn thận cầm dao cắt chia khoanh giò ra thành 12 miếng hình tam giác nhỏ bằng một đốt tay. Cha tôi với tay lấy cút rượu trên giá sách rót ra hai ly nhỏ. Nhà văn Nguyễn Tuân cầm ly rượu lên nói:

- Tớ mua của bà bán bánh giò người làng Ước Lễ ở ngõ Cấm Chỉ đấy. Mình là khách quen nên mới mua được khoanh giò chui này. Khổ thân bà cụ vừa bán vừa nhìn quanh trông chừng mấy tay thương nghiệp, không cẩn thận bị bắt là mất toi cả vốn lẫn lãi. Mua một miếng giò mà cả người mua lẫn kẻ bán mắt trước mắt sau như là buôn bạc giả.

Họa Sĩ Bùi Xuân Phái, nhà văn Nguyễn Tuân và nhạc sĩ Văn Cao.
Họa Sĩ Bùi Xuân Phái, nhà văn Nguyễn Tuân và nhạc sĩ Văn Cao.

Tôi xách cặp ra, miệng thì chào cha tôi và nhà văn Nguyễn Tuân, nhưng mắt lại hau háu nhìn đĩa giò lụa một cách thèm thuồng, nước dãi ứa ra. Nhà văn Nguyễn Tuân nhìn tôi ánh mắt hóm hỉnh qua đôi mục kỉnh, ông lấy cái tăm cắm vào một miếng giò lụa đưa cho tôi:

- Đây bác cho một miếng.

Cầm cái tăm có miếng giò bằng đốt tay tôi đút vội vào mồm, chưa kịp nhai, miếng giò đã trôi tuột qua cuống họng xuống dạ dày mà không kịp biết mùi vị của nó thế nào...

Mỗi lần đến nhà tôi, nhà văn Nguyễn Tuân thường xách theo chiếc túi, trong đó luôn có một tờ báo và một cuốn sách bằng tiếng Pháp. Ông ngồi đọc sách hoặc báo, mồm ngậm chiếc tẩu thuốc lá to, khói thuốc thơm tỏa ngát cả căn phòng. Cha tôi ngồi trầm ngâm bên ly rượu. Thỉnh thoảng tôi mới thấy họ trao đổi với nhau đôi câu. Thường là bàn về những vấn đề văn chương, nghệ thuật...

Hai người cứ ngồi với nhau như thế cả buổi khiến tôi không hiểu nổi. Mãi sau này khi đọc bài thơ của cha tôi viết tặng nhà văn Nguyễn Tuân, tôi mới cảm nhận được tình bạn chân thành của họ. Bài thơ với tựa đề “Đôi bạn”:

“Chúng tôi hai người/ Thường gặp nhau hàng ngày/ Buổi sáng trên một cái bàn/ Thuộc từng lớp bụi/ Một căn phòng không bao giờ dọn dẹp/ Những đồ vật càng cũ nát hàng ngày/ Chúng tôi nói như không nói/ Im lặng nói nhiều hơn/ Không ai nghe chuyện riêng của nhau/ Mắt anh và mắt tôi/ Một lớp tro đang dòng dòng kéo sợi/ Như tơ nhện trong không gian đầy nước/ Phủ các đồ vật cũ/ Phủ lên cả chúng ta/ Đến lúc không còn trông thấy nhau nữa/ Chúng tôi hai người/ Một bóng”.

Tôi đi học về vẫn thấy nhà văn Nguyễn Tuân mồm ngậm tẩu, ngồi đọc sách trên chiếc ghế mây. Cha tôi ngồi trầm ngâm bên chai rượu đã cạn khô. Đĩa giò vẫn còn gần như nguyên. Hai cái tăm cắm vào hai miếng giò của hai người mới khuyết đi một mẩu nhỏ như bị chuột nhấm.

Thấy tôi về, nhà văn Nguyễn Tuân gấp sách bỏ vào túi rồi ông nhón cho tôi một miếng giò. Tôi há mồm, miếng giò chui tọt qua cái miệng rồi biến mất không để lại một chút gì trên bộ răng. Bắt tay cha tôi, ông buông một tiếng:

- Tớ về!

Tôi nhìn đĩa giò mới khuyết đi 2 miếng mà tôi đã nuốt chửng, vẫn còn lại 10 miếng. Tôi thắc mắc hỏi cha tôi:

- Có mỗi một khoanh giò mỏng dính mà sao suốt từ sáng tới giờ bố và bác vẫn không nhấm hết?

Cha tôi cười:

- Bố với bác ngồi với nhau chuyện trò là chính, “nhắm nhau” là đủ rồi. Khoanh  giò này chỉ để trang điểm cho cái bàn rượu đỡ cô đơn mà thôi. Bố và bác nhấm hết thì tí nữa anh em chúng mày lấy gì mà ăn cơm.

Vào cái thời đó, đất nước đang có chiến tranh, mọi người dân đều phải sống bằng tem phiếu, chỉ những ngày giỗ hoặc những ngày tết mới được ăn một miếng giò. Đó là một món ăn xa xỉ được coi là của giới nhà giàu, của bọn tư sản bóc lột. Lũ trẻ chúng tôi lúc đó chỉ mong nhà mình luôn có giỗ để được ăn một bữa cỗ no nê có giò chả. Chả bù cho bây giờ, cỗ bàn bày ra, khoanh giò dày đến năm phân cắn ngập răng mà mọi người không ai ăn cho.

Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn với văn phong độc đáo, tinh tế và cầu kỳ. Trong lĩnh vực ẩm thực ông là một người có tiếng sành ăn, sành uống, đàm đạo về lĩnh vực này có thể nói không ai bằng ông. Viết về ẩm thực không nhiều như Thạch Lam, Vũ Bằng... nhưng những áng văn của ông đã đưa những món ăn của Việt Nam lên tầm cao của văn hóa ẩm thực mà người đời đâu mấy người đã hiểu được hết cái hay, cái đẹp, cái tinh tế tạo nên hương vị đặc trưng trong từng món ăn.

Có thể kể một vài tùy bút của Nguyễn Tuân như: “Phở” (1957); “Cốm” (1973); “Giò lụa” (1973), đã gây ra một cơn “địa chấn” vào thời gian đó. Bạn đọc khắp nơi đón nhận món ăn tinh thần đó của Nguyễn Tuân, nó khiến cho những người chưa được ăn phở, ăn giò bao giờ phải quyết tìm ăn cho được để biết cái vị ngon của nó ra làm sao. Còn những người đã thường xuyên ăn thì lại càng thấm thía hơn, hiểu hơn, cái món ngon độc đáo chỉ Việt Nam mới có.

Tuy nhiên vào thời đó đất nước đang có chiến tranh, đời sống thiếu thốn, gạo không đủ ăn, phải độn ngô, độn sắn, độn bo bo, thịt cá càng khan hiếm, lấy đâu ra gạo để làm bánh phở, lấy đâu ra thịt để làm giò chả. Mọi người đều sống bằng tem phiếu do nhà nước quản lý, vậy mà Nguyễn Tuân lại bàn đến cái ngon của phở, của giò lụa để mọi người phải “nuốt nước bọt”... thế là một vị lãnh đạo văn nghệ thời đó liền chỉ thị mồm cho cấp dưới “ra đòn”. Nguyễn Tuân lập tức bị một trận đòn bút “lên bờ xuống ruộng”.

Nguyễn Tuân gặp cha tôi, ông cười, cặp kính gọng đồi mồi trễ xuống trên cái mũi to đùng của ông rung lên:

- Cái nghề của chúng mình vừa bị vạ mồm lại vừa bị vạ bút...

Văn Thao (trích hồi ức “Văn Cao đời và nghiệp”)

Các tin khác

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.

Khi người trẻ kể chuyện văn hóa, lịch sử trên không gian mạng

Khi người trẻ kể chuyện văn hóa, lịch sử trên không gian mạng

Văn hóa, lịch sử không còn chỉ nằm trong sách giáo khoa, những trang tư liệu hay không gian bảo tàng. Trên TikTok, Facebook, Instagram, YouTube... người trẻ đang kể câu chuyện của cha ông bằng video ngắn, tranh vẽ, thời trang, âm nhạc và công nghệ số. Cách kể mới đang giúp di sản đến gần hơn với công chúng trẻ. Nhưng khi một video có thể lan truyền tới hàng trăm nghìn người chỉ trong thời gian ngắn, câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để sáng tạo mà không làm sai lệch những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ?

Căng thẳng thuế quan Mỹ - Canada

Căng thẳng thuế quan Mỹ - Canada

Dù ông Trump tuyên bố Mỹ "không cần Canada", thực tế Washington đang mua phần lớn dầu thô, khí đốt, điện cùng nhiều nguyên liệu công nghiệp sống còn từ quốc gia láng giềng.

Giá xăng, dầu đang hình thành một “bình thường mới”

Giá xăng, dầu đang hình thành một “bình thường mới”

Sau 6 tháng xung đột Trung Đông, giá dầu và xăng vẫn neo cao nhưng thị trường đang dần hình thành một "bình thường mới". Dù Mỹ nỗ lực mở rộng nguồn cung qua thỏa thuận với Venezuela, giá nhiên liệu vẫn khó hạ nhiệt trong ngắn hạn.

Golden Oldies - Lễ hội tái hiện ký ức

Golden Oldies - Lễ hội tái hiện ký ức

Ra đời từ năm 1989 từ ý tưởng của cộng đồng địa phương nhằm đưa du khách trở về với bầu không khí "vàng" của các thập niên từ 1950 - 1980, lễ hội Golden Oldies được tổ chức vào ngày cuối tuần cuối cùng của tháng 7 hàng năm tại làng Krofdorf-Gleiberg, thị trấn Wettenberg, tiểu bang Hessen - Đức. Kết hợp giữa âm nhạc, xe cơ giới và thời trang vintage, Golden Oldies đã trở thành một trong những lễ hội văn hóa hoài niệm lớn nhất nước Đức, thu hút mỗi năm khoảng 60.000 - 70.000 lượt du khách.

Asiad 20 và “Chiến dịch săn vàng” của đoàn Việt Nam

Asiad 20 và “Chiến dịch săn vàng” của đoàn Việt Nam

Chỉ còn ít tuần nữa, Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20 (Asiad 20) sẽ chính thức khởi tranh tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản). Thời điểm này, không khí tập luyện tại các trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia đang bước vào giai đoạn "nước rút" khốc liệt nhất. Với mục tiêu phấn đấu giành từ 4 - 6 HCV, Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đang dồn toàn lực, kích hoạt chế độ "cắm trại săn vàng" cho các đội tuyển trọng điểm.

Một thoáng Milan

Một thoáng Milan

Được coi là trung tâm quan trọng của thời trang châu Âu, cái nôi của Opera và đô thị kinh tế của nước Ý, Milan trên thực tế còn là một trong những thành phố đẹp nhất nước Ý. Ẩm thực đa dạng và cuộc sống nhộn nhịp, Milan là sự hòa quyện giữa cuộc sống hiện đại phồn thịnh với vô vàn di tích lịch sử tráng lệ. Sự tiên phong nghệ thuật độc đáo và bảo tồn truyền thống cổ điển đã đem đến cho Milan một vẻ quyến rũ mê hoặc.

Mỹ phát động “chiến tranh kinh tế” chống Iran

Mỹ phát động “chiến tranh kinh tế” chống Iran

Ngày 24/8, chính quyền Mỹ đã công bố chiến dịch “chiến tranh kinh tế” hủy diệt do Tổng thống Donald Trump phát động nhằm đối phó với Iran. Chiến dịch này đang được giới quan sát quốc tế theo dõi xem liệu ông Trump có thật sự thực hiện đúng như những gì tuyên bố hay không, khi những cái giá phải trả về mặt chính trị ngày càng tăng.

Biến bản sắc thành động lực kinh tế

Biến bản sắc thành động lực kinh tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa đòi hỏi Việt Nam vừa bảo tồn bản sắc vừa tạo động lực tăng trưởng mới, dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang mở ra hành lang pháp lý đồng bộ nhằm chuyển hóa giá trị văn hóa thành tài sản trí tuệ và nguồn lực kinh tế. Mục tiêu của dự thảo không dừng ở quản lý mà hướng tới kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo hoàn chỉnh, nơi truyền thống được phát huy thành giá trị thương mại bền vững.

Để sân khấu thực cảnh đậm chất văn hóa, thu hút khách du lịch

Để sân khấu thực cảnh đậm chất văn hóa, thu hút khách du lịch

Những năm gần đây, sân khấu thực cảnh ở Việt Nam đang nở rộ. Khởi đầu từ “Tinh hoa Bắc Bộ” năm 2017 đến nay, chúng ta có thêm những vở như “Ký ức Hội An”, “Tinh hoa Việt Nam”, “Vũ điệu trên mây”, “Chuyện tình Bản Giốc”, “Dòng sông kể chuyện”, “Huyền tích U Va”… và mới đây là “Đất nước thiên hùng ca” cho thấy một xu hướng: lịch sử, truyền thuyết, cảnh quan và di sản đang được kể lại bằng ngôn ngữ của sân khấu hiện đại.

Số hóa an ninh - vì bình yên Đất Mũi

Số hóa an ninh - vì bình yên Đất Mũi

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, tỉnh Cà Mau không chỉ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào cải cách hành chính hay phát triển kinh tế, mà còn chủ động đưa công nghệ vào công tác bảo đảm an ninh trật tự ở cơ sở. Việc thành lập, duy trì các mô hình như “Cổng an ninh trật tự thông minh” tại xã Phong Hiệp; “An ninh trật tự xã hội thông minh” tại xã Tân Hưng hay hệ thống “Camera an ninh trật tự” tại hầu hết các xã, phường trên địa bàn tỉnh đã mang lại bước ngoặt lớn, trở thành “Lá chắn công nghệ” thay đổi căn bản phương thức quản trị địa bàn và huy động sức mạnh lòng dân, giữ gìn sự bình yên cho xóm làng nơi địa đầu cực Nam Tổ quốc.

Vẫn chưa thể vực dậy đồng yen

Vẫn chưa thể vực dậy đồng yen

Hàng trăm tỷ USD được tung ra để hỗ trợ đồng yen, nhưng chênh lệch lãi suất, gánh nợ công và sức hút của tài sản Mỹ tiếp tục bào mòn hiệu quả can thiệp.