Khoanh giò của nhà văn Nguyễn Tuân

Nhà văn Nguyễn Tuân là một người cầu kỳ trong ăn uống. Sự tinh tế của ông trong ẩm thực đã đưa ông trở thành một trong những nhà văn hàng đầu viết về văn hóa ẩm thực Việt Nam.

Trong những năm 30, 40 của thế kỷ 20, những nhà văn cùng thời với ông như Thạch Lam, Vũ Bằng từng nổi tiếng viết về ẩm thực được bạn đọc cả nước ca ngợi, nhưng chỉ đến Nguyễn Tuân với văn phong tinh tế, kỹ càng trong những trang viết của mình đã đưa ẩm thực Việt Nam lên một tầm cao văn hóa.

Tuy viết không nhiều về ẩm thực nhưng chỉ cần đọc “Chùa Đàn” và “Phở” của ông thôi, ta cũng cảm thấy cách thưởng thức ẩm thực của cha ông chúng ta thật cầu kỳ và tinh tế.

Nhà văn Nguyễn Tuân là một người bạn thân thiết của Văn Cao - cha tôi. Hai người thân nhau và kính trọng nhau một cách chân tình, hơn cha tôi 13 tuổi nhưng không vì thế mà ông tỏ ra mình là người bề trên.

Tôi còn nhớ những năm tháng đầu của thập niên 60, khi đó một số văn nghệ sỹ nước nhà có liên quan vụ “Nhân văn - Giai phẩm”, nhiều người bạn của cha tôi thân thiết một thời, ít đến thăm nhau. Đôi khi cha tôi lặng lẽ ngồi một mình bên li rượu trong căn gác nhỏ, nhìn trời qua ô cửa... Thi thoảng mới có một người bạn đến thăm. Thường là những người bạn cùng cảnh ngộ, trong đó có nhà văn Nguyễn Tuân.

Nhà ông gần nhà tôi, hai nhà cách nhau khoảng 500m nên ông thường xuyên chống ba-toong đến thăm cha tôi. Mỗi lần Nguyễn Tuân đến, bao giờ trong túi ông cũng có một ấm chè, một gói nem phùng hoặc một khoanh giò mỏng. Vào cái thời bao cấp đó, mọi sinh hoạt đều phải mua bằng tem phiếu, nên những thứ ông mang đến tuy ít ỏi nhưng thật ý nghĩa.

Ngày hôm đó, tôi đang chuẩn bị đi học thì Nguyễn Tuân đến. Buông mình xuống chiếc ghế mây, nhìn cha tôi qua đôi mục kỉnh, ánh mắt hóm hỉnh, ông hỏi cha tôi:

- Ăn uống gì chưa?

Cha tôi khẽ cười:

- Bà ấy đi mua quà sáng cho tôi từ sớm đến giờ đã thấy về đâu. Trông anh hôm nay có vẻ tươi hơn mọi hôm, vừa đi đâu về hả.

- Tớ vừa qua Hội Nhà văn, rồi đến đây.

Thấy tôi thập thò bên giá sách, Nguyễn Tuân hất hàm:

- Mang cho bác cái đĩa và con dao bài ra đây.

Tôi vội vào bếp lấy con dao và cái đĩa mang ra. Nhà văn Nguyễn Tuân móc trong túi ra một gói giấy được buộc cẩn thận, ở trong là một khoanh giò lụa mỏng cỡ 1 centimet. Nhà văn thong thả lấy khoanh giò đặt vào trong đĩa. Ông cẩn thận cầm dao cắt chia khoanh giò ra thành 12 miếng hình tam giác nhỏ bằng một đốt tay. Cha tôi với tay lấy cút rượu trên giá sách rót ra hai ly nhỏ. Nhà văn Nguyễn Tuân cầm ly rượu lên nói:

- Tớ mua của bà bán bánh giò người làng Ước Lễ ở ngõ Cấm Chỉ đấy. Mình là khách quen nên mới mua được khoanh giò chui này. Khổ thân bà cụ vừa bán vừa nhìn quanh trông chừng mấy tay thương nghiệp, không cẩn thận bị bắt là mất toi cả vốn lẫn lãi. Mua một miếng giò mà cả người mua lẫn kẻ bán mắt trước mắt sau như là buôn bạc giả.

Họa Sĩ Bùi Xuân Phái, nhà văn Nguyễn Tuân và nhạc sĩ Văn Cao.
Họa Sĩ Bùi Xuân Phái, nhà văn Nguyễn Tuân và nhạc sĩ Văn Cao.

Tôi xách cặp ra, miệng thì chào cha tôi và nhà văn Nguyễn Tuân, nhưng mắt lại hau háu nhìn đĩa giò lụa một cách thèm thuồng, nước dãi ứa ra. Nhà văn Nguyễn Tuân nhìn tôi ánh mắt hóm hỉnh qua đôi mục kỉnh, ông lấy cái tăm cắm vào một miếng giò lụa đưa cho tôi:

- Đây bác cho một miếng.

Cầm cái tăm có miếng giò bằng đốt tay tôi đút vội vào mồm, chưa kịp nhai, miếng giò đã trôi tuột qua cuống họng xuống dạ dày mà không kịp biết mùi vị của nó thế nào...

Mỗi lần đến nhà tôi, nhà văn Nguyễn Tuân thường xách theo chiếc túi, trong đó luôn có một tờ báo và một cuốn sách bằng tiếng Pháp. Ông ngồi đọc sách hoặc báo, mồm ngậm chiếc tẩu thuốc lá to, khói thuốc thơm tỏa ngát cả căn phòng. Cha tôi ngồi trầm ngâm bên ly rượu. Thỉnh thoảng tôi mới thấy họ trao đổi với nhau đôi câu. Thường là bàn về những vấn đề văn chương, nghệ thuật...

Hai người cứ ngồi với nhau như thế cả buổi khiến tôi không hiểu nổi. Mãi sau này khi đọc bài thơ của cha tôi viết tặng nhà văn Nguyễn Tuân, tôi mới cảm nhận được tình bạn chân thành của họ. Bài thơ với tựa đề “Đôi bạn”:

“Chúng tôi hai người/ Thường gặp nhau hàng ngày/ Buổi sáng trên một cái bàn/ Thuộc từng lớp bụi/ Một căn phòng không bao giờ dọn dẹp/ Những đồ vật càng cũ nát hàng ngày/ Chúng tôi nói như không nói/ Im lặng nói nhiều hơn/ Không ai nghe chuyện riêng của nhau/ Mắt anh và mắt tôi/ Một lớp tro đang dòng dòng kéo sợi/ Như tơ nhện trong không gian đầy nước/ Phủ các đồ vật cũ/ Phủ lên cả chúng ta/ Đến lúc không còn trông thấy nhau nữa/ Chúng tôi hai người/ Một bóng”.

Tôi đi học về vẫn thấy nhà văn Nguyễn Tuân mồm ngậm tẩu, ngồi đọc sách trên chiếc ghế mây. Cha tôi ngồi trầm ngâm bên chai rượu đã cạn khô. Đĩa giò vẫn còn gần như nguyên. Hai cái tăm cắm vào hai miếng giò của hai người mới khuyết đi một mẩu nhỏ như bị chuột nhấm.

Thấy tôi về, nhà văn Nguyễn Tuân gấp sách bỏ vào túi rồi ông nhón cho tôi một miếng giò. Tôi há mồm, miếng giò chui tọt qua cái miệng rồi biến mất không để lại một chút gì trên bộ răng. Bắt tay cha tôi, ông buông một tiếng:

- Tớ về!

Tôi nhìn đĩa giò mới khuyết đi 2 miếng mà tôi đã nuốt chửng, vẫn còn lại 10 miếng. Tôi thắc mắc hỏi cha tôi:

- Có mỗi một khoanh giò mỏng dính mà sao suốt từ sáng tới giờ bố và bác vẫn không nhấm hết?

Cha tôi cười:

- Bố với bác ngồi với nhau chuyện trò là chính, “nhắm nhau” là đủ rồi. Khoanh  giò này chỉ để trang điểm cho cái bàn rượu đỡ cô đơn mà thôi. Bố và bác nhấm hết thì tí nữa anh em chúng mày lấy gì mà ăn cơm.

Vào cái thời đó, đất nước đang có chiến tranh, mọi người dân đều phải sống bằng tem phiếu, chỉ những ngày giỗ hoặc những ngày tết mới được ăn một miếng giò. Đó là một món ăn xa xỉ được coi là của giới nhà giàu, của bọn tư sản bóc lột. Lũ trẻ chúng tôi lúc đó chỉ mong nhà mình luôn có giỗ để được ăn một bữa cỗ no nê có giò chả. Chả bù cho bây giờ, cỗ bàn bày ra, khoanh giò dày đến năm phân cắn ngập răng mà mọi người không ai ăn cho.

Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn với văn phong độc đáo, tinh tế và cầu kỳ. Trong lĩnh vực ẩm thực ông là một người có tiếng sành ăn, sành uống, đàm đạo về lĩnh vực này có thể nói không ai bằng ông. Viết về ẩm thực không nhiều như Thạch Lam, Vũ Bằng... nhưng những áng văn của ông đã đưa những món ăn của Việt Nam lên tầm cao của văn hóa ẩm thực mà người đời đâu mấy người đã hiểu được hết cái hay, cái đẹp, cái tinh tế tạo nên hương vị đặc trưng trong từng món ăn.

Có thể kể một vài tùy bút của Nguyễn Tuân như: “Phở” (1957); “Cốm” (1973); “Giò lụa” (1973), đã gây ra một cơn “địa chấn” vào thời gian đó. Bạn đọc khắp nơi đón nhận món ăn tinh thần đó của Nguyễn Tuân, nó khiến cho những người chưa được ăn phở, ăn giò bao giờ phải quyết tìm ăn cho được để biết cái vị ngon của nó ra làm sao. Còn những người đã thường xuyên ăn thì lại càng thấm thía hơn, hiểu hơn, cái món ngon độc đáo chỉ Việt Nam mới có.

Tuy nhiên vào thời đó đất nước đang có chiến tranh, đời sống thiếu thốn, gạo không đủ ăn, phải độn ngô, độn sắn, độn bo bo, thịt cá càng khan hiếm, lấy đâu ra gạo để làm bánh phở, lấy đâu ra thịt để làm giò chả. Mọi người đều sống bằng tem phiếu do nhà nước quản lý, vậy mà Nguyễn Tuân lại bàn đến cái ngon của phở, của giò lụa để mọi người phải “nuốt nước bọt”... thế là một vị lãnh đạo văn nghệ thời đó liền chỉ thị mồm cho cấp dưới “ra đòn”. Nguyễn Tuân lập tức bị một trận đòn bút “lên bờ xuống ruộng”.

Nguyễn Tuân gặp cha tôi, ông cười, cặp kính gọng đồi mồi trễ xuống trên cái mũi to đùng của ông rung lên:

- Cái nghề của chúng mình vừa bị vạ mồm lại vừa bị vạ bút...

Văn Thao (trích hồi ức “Văn Cao đời và nghiệp”)

Các tin khác

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.