Đã tròn 50 năm, kể từ khi nhạc sĩ Văn Cao viết những giai điệu đầu tiên cho tuyệt phẩm “Mùa xuân đầu tiên”: “Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về/ Mùa bình thường mùa vui nay đã về/ Mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên”... Ra đời trong mùa xuân hòa bình đầu tiên của đất nước, khi non sông gấm hoa liền một dải, ca khúc không chỉ là một trong những khúc tình xuân hay nhất mà còn là hòa ca của tình yêu và khát vọng hòa bình.
Trong lịch sử văn học Việt Nam thế kỷ XX, Văn Cao (1923-1995) là một trường hợp nghệ sĩ hiếm hoi đạt tới tầm vóc toàn diện và tiên phong trên nhiều lĩnh vực: âm nhạc, hội họa và thi ca. Nếu trong âm nhạc ông là người đặt nền móng cho ca khúc hiện đại Việt Nam với "Tiến quân ca", "Trường ca sông Lô", thì trong thơ, "Những người trên cửa biển" (1956) chính là tác phẩm đánh dấu bước đột phá lớn nhất của ông vào hình thức trường ca thơ tự do hiện đại.
"Người viết Quốc ca" là bộ phim tài liệu do Hãng phim Tài Liệu và Khoa học Trung ương sản xuất năm 2025 vừa ra mắt nhân dịp kỷ niệm 102 năm ngày sinh nhạc sĩ Văn Cao. Đạo diễn trẻ tài hoa Đặng Linh và ê kíp của chị đã nỗ lực không ngừng để thực hiện thành công bộ phim này.
Tháng 3/1948, Báo Văn nghệ xuất bản số đầu tiên. Tháng 7, Hội Văn nghệ Việt Nam được thành lập, nhà văn Nguyễn Tuân được bầu làm Tổng thư ký đầu tiên của Hội. Văn Cao, Nguyễn Huy Tưởng, Kim Lân, Nam Cao, Tố Hữu, Trần Văn Cẩn, Ngô Tất Tố… về công tác tại báo. Số báo đầu tiên do Văn Cao trình bày có in bản nhạc “Sông Lô” của ông.
Sáng 8/11, tại Hà Nội, Báo Nhân Dân phối hợp với Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương và Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Hội Mỹ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Thế giới Nhạc, Họa, Thơ của Văn Cao” nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của ông (15/11/1923-15/11/2023).
Nhân kỷ niệm 78 năm Ngày Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh nước CHXHCN Việt Nam (2/9/1945-2/9/2023), 100 năm ngày sinh nhạc sĩ Văn Cao (15/11/1923-15/11/2023), tối 20/8, Hội Nhạc sĩ Việt Nam phối hợp với các đơn vị tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Đàn chim Việt” tại Nhà hát Lớn Hà Nội và Quảng trường 19/8.
Để kỷ niệm 100 năm ngày sinh của nhạc sĩ Văn Cao (1923-2023), được sự chỉ đạo và phối hợp tổ chức của Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức chương trình nghệ thuật “Đàn chim Việt” nhằm tôn vinh tài năng của tác giả Quốc ca Việt Nam.
Ngày 29/1, Đại tướng Tô Lâm, Uỷ viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an đã đến thăm, chúc Tết gia đình cố nhạc sĩ Văn Cao tại Hà Nội, đồng thời trao tặng bức tranh nghệ thuật bản nhạc “Người Công an thân yêu” - một trong những sáng tác đầu tiên về lực lượng Công an nhân dân của nhạc sĩ Văn Cao.
Sau khi ký họa thành công nhạc sĩ Văn Cao bằng thơ thì mới đây nhạc sĩ Đoàn Bổng lại phác thảo chân dung tác giả “Quốc ca Việt Nam” bằng âm nhạc qua ca khúc “Con phố mang tên ông” dựa trên lời thơ mộc mạc, giàu cảm xúc của nhà thơ Vũ Quang Côn. Đây cũng chính là ca khúc đầu tiên nói về cuộc đời, sự nghiệp và những sáng tác nổi bật của người nhạc sĩ tài năng Văn Cao.
Ca khúc “Tiến về Hà Nội” như trong tiểu sử của tác giả cố nhà thơ nhạc sĩ Văn Cao thì được viết năm 1947(1). Có tài liệu lại nói viết năm 1948 và chính thức ra mắt năm 1949, nhưng điều chắc chắn là được viết sau thành công vang dội của “Trường ca Sông Lô” bất hủ, do sự khuyến khích của Tướng Lê Quang Đạo(2).
Mỗi dịp đến ngày 19-8, ngày Cách mạng thành công, cũng là ngày truyền thống của lực lượng Công an nhân dân, trên mọi ngõ ngách của dải đất hình chữ S đều rộn ràng vang lên giai điệu ca khúc “Mười chín tháng Tám”, nhắc lại lịch sử hào hùng của dân tộc.
Liên quan đến việc Cục Nghệ thuật Biểu diễn thời gian gần đây có những quyết định không phù hợp thực tiễn trong cấp phép phổ biến bài hát và tác phẩm sân khấu, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam vừa chỉ đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch rà soát lại toàn bộ các văn bản quy định pháp luật về quản lý hoạt động biểu diễn nghệ thuật.
Nhà văn Nguyễn Tuân là một người cầu kỳ trong ăn uống. Sự tinh tế của ông trong ẩm thực đã đưa ông trở thành một trong những nhà văn hàng đầu viết về văn hóa ẩm thực Việt Nam.
Ngoại tứ tuần mới bước chân vào nghề điêu khắc, ý thức được sự muộn màng, cả hai miệt mài học tập. Trò chăm, thầy giỏi, có bao nhiêu “vốn liếng”, ông mang ra truyền hết cho học trò. Chị bảo chả bao giờ trả hết được ơn thầy, một người đức độ, tận tâm. Thầy còn viết sẵn “di thư” trong khi còn nằm viện với nội dung nếu có mệnh hệ gì thì không liên quan tới “cô cậu” học trò Nguyễn Sang - Kim Thanh.
Thực hiện tâm nguyện của cố nhạc sĩ Văn Cao, vợ và 5 người con của ông đã cùng ký tên hiến tặng bản “Tiến quân ca” cho Nhà nước. Chiều 15/7, Văn phòng Quốc hội tổ chức lễ tiếp nhận bài “Tiến quân ca” và truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh cho cố nhạc sĩ Văn Cao.
Ngày 15-7, tại Hà Nội, Văn phòng Quốc hội phối hợp với Bộ VH-TT-DL đã tổ chức long trọng lễ tiếp nhận bài “Tiến quân ca” và truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh cho cố nhạc sĩ Văn Cao; trao tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho bà Nghiêm Thúy Băng (vợ cố nhạc sĩ Văn Cao).
Tới đây, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam sẽ chính thức tổ chức trọng thể lễ tiếp nhận văn bản hiến tặng bài Tiến quân ca, bản sao viết tay bài Tiến quân ca của cố nhạc sĩ Văn Cao do gia đình trao tặng. Cùng đó là lễ truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh cho cố nhạc sĩ Văn Cao; tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho bà Nghiêm Thúy Băng, vợ cố nhạc sĩ Văn Cao.
Sau Cách mạng tháng Tám, Văn Cao được ông Nguyễn Khang và ông Nguyễn Thành Lê giới thiệu đến nhà in Rạng Đông chịu trách nhiệm trình bày, sửa mo-rát cho hai tờ báo: Độc Lập của Đảng Dân chủ và Lao Động của Tổng Công đoàn Việt Nam. Trước Cách mạng tháng Tám, Văn Cao đã từng phụ trách nhà in bí mật Phan Chu Trinh, in báo Độc Lập…
Đầu tháng 10/1944, Văn Cao gặp lại Vũ Quí tại ga Hàng Cỏ. Anh là người vẫn theo dõi những hoạt động nghệ thuật của Văn Cao trong những năm tháng hoạt động tại Hải Phòng và thường xuyên khuyến khích Văn Cao sáng tác những bài hát yêu nước như: “Hò kéo gỗ trên sông Bạch Đằng” (1941), “Gò Đống Đa” (1942), “Thăng Long hành khúc” (1943)… Hai người đưa nhau vào tiệm cơm Văn Phú ở đầu phố Hàng Lọng (đường Lê Duẩn), Văn Cao linh cảm thấy cuộc đời của mình bắt đầu bước sang một bước ngoặt mới.
