Làm điệp viên hay gián điệp không chỉ là các nhân viên tình báo chuyên nghiệp, các nhà ngoại giao hay các chính khách mà cả các nhà văn, trong đó có nhiều người lừng lẫy ở tầm thế giới.
Nghiện… công tác mật
Pierre - Augustin Beaumarchais sinh ngày 30/4/1732 trong một gia đình nghệ nhân đồng hồ lão luyện ở Paris. Ông đã tự giúp mình trở thành bất tử nhờ những tuyệt tác như Thợ cạo thành Séville và Đám cưới của Figaro, phần lớn thời gian trong đời không phải dành cho viết kịch mà cho những phiêu lưu tình ái, những trò ma mãnh, đấu súng, gây nên những chuyện tai tiếng và… cho hoạt động gián điệp.
Thời nhỏ, Beaumarchais đã dành nhiều công sức để học nghề của cha và nghiên cứu về âm nhạc cũng như nghệ thuật hùng biện. Năm 25 tuổi (1757), với trí tuệ láu lỉnh siêu hạng và những kiến thức đáng nể về cơ khí được thừa hưởng từ người cha tài ba, Beaumarchais đã trở thành người thợ sửa đồng hồ riêng của vua Louis XV, đồng thời dạy chơi đàn harpe cho các công chúa.
Lăn lộn với giới quý tộc quẩn quanh chốn cung đình, lại "đẹp trai lồng lộng" và "chữ nghĩa đầy mình", chàng lãng tử với dòng máu "Sở Khanh" Paris nóng bỏng, đã cưới một góa phụ trong đám thị nữ của hoàng hậu. Quý bà này rất giàu và hơn Beaumarchais khá nhiều tuổi. Nhờ tiền bạc của vợ mà nhà viết kịch tương lai mới mua được tước quý tộc để xưng danh Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais cùng với chức thủ kho hoàng gia!
Dần dà, Beaumarchais trở nên gần gụi với vua Louis XV và được nhà vua giao cho những nhiệm vụ tế nhị nhất. Có thể nói, hai người là một cặp bài trùng, vì cả hai đều cho rằng những hoạt động bí mật là phần không thể thiếu được trong chính sách của nước Pháp nhằm chống lại Anh quốc.
Nhiệm vụ đầu tiên ở tầm quốc gia đại sự mà Beaumarchais thực hiện là chiến dịch nhằm cứu vãn danh tiếng của vua Louis XV. Khi đó ở London có một người Pháp tên là Teveno de Morand, danh chính ngôn thuận là làm nghề viết văn nhưng thực ra chỉ là một kẻ tống tiền bằng ngòi bút.
Đây là một việc rất nguy hiểm (từng có nạn nhân đã hành hung dã man Morand ngoài phố) nhưng xem ra, một vốn bốn lời. Morand đã thu thập những thông tin xấu của mọi người, rồi buộc họ phải trả tiền cho y để y không làm toáng lên mọi sự. Chuyển sang sống ở thành London an toàn, y đã lợi dụng cơ chế tự do ngôn luận ở đó để đe dọa các nạn nhân của mình bằng những bài viết đã được in ra. Và thậm chí y còn định tống tiền cả vua Louis XV.
Ở thời điểm này, nhà vua Pháp đang say mê người tình là Madame du Barry. Y tung tin là đang chuẩn bị mang về Pháp những bài viết tai tiếng châm biếm đã in thành sách trong tập Nhật ký bí mật của một gái bán hoa, trong đó bôi bác những trò yêu đương nhăng nhố của Madame du Barry.
Hay chuyện, Điện Versailles thoạt tiên định sử dụng biện pháp quen thuộc để bắt người diệt khẩu. Một nhóm mật vụ giả trang đã được phái sang London. Họ có nhiệm vụ lấy lý do rủ đi du hí hoặc dùng bạo lực để đưa Morand lên tàu biển về Pháp để tống giam vào một trong vô số những nhà tù thời đó.
Tuy nhiên, Morand đã rất tinh quái, lừa được nhóm mật vụ này về nhà vì y bảo y không phải là người mà họ đang muốn tìm. Tại nhà mình, Morand sau khi đã thắng một khoản tiền công quỹ khá lớn của nhóm mật vụ Pháp đã hô hoán lên để cảnh sát Anh chạy vào can thiệp. Y bảo với cảnh sát rằng, đó chính là gián điệp của Điện Versailles.
Thế là nhóm mật vụ Pháp đã bị người Anh tra tấn tàn bạo rồi ném xuống sông Thames. Câu chuyện này đã được lan truyền rộng rãi và rung chuyển dư luận. Sau một sự cố như thế thì không thể nào nghĩ tới việc dùng vũ lực để đưa Morand về Pháp nữa. Các quan chức cảnh sát Pháp cảm thấy bất lực. Và thế là Điện Versailles đã phải nghĩ tới việc sử dụng con bài sủng ái của mình.
Vua Louis XV đặt trước Beaumarchais một nhiệm vụ: Bằng mọi cách tước bỏ của Morand lưỡi dao tẩm thuốc độc của y, những bài báo châm biếm.
Tới London, Beaumarchais đã mất khá nhiều công mới gặp được Morand vì y cứ sợ lại bị bắt cóc lần nữa. Tuy nhiên, khi gặp Beaumarchais thì Morand đã bị chinh phục ngay.
Beaumarchais đã buộc được y phải từ bỏ ý định cũ của mình. Không những thế, Beaumarchais đã mua với giá cao ngất ngưởng tất cả các bản thảo cũng như những văn bản đã in các bài viết châm biếm đó. Hơn thế nữa, Beaumarchais còn chiêu mộ Morand làm thuộc hạ sau khi buộc y viết giấy cam kết về việc tự nguyện hành xử thích hợp với quyền lợi của nước Pháp.
Beaumarchais đã báo cáo với vua Louis XV về việc tuyển mộ tay chân ở London trong thư:
“Thần đã để tác giả những bài báo châm biếm mà hoàng thượng đã biết làm gián điệp chính trị của mình ở London. Ông ta sẵn sàng báo trước cho tôi biết mọi mưu đồ tương tự như thế nếu chúng được chuẩn bị ở London. Đó chỉ là một kẻ săn trộm láu lỉnh mà thần đã biến được thành một tay thợ săn cừ khôi. Với danh nghĩa thực hiện những tìm tòi văn học có thể che kín những động cơ đích thực, trả cho ông ta một mức thù lao nhất định để làm gián điệp và báo cáo mật. Ngoài ra, thần đã buộc con người này thu thập tất cả những thông tin về mọi người Pháp đặt chân tới London và báo cáo lại với thần tên họ cũng như công việc mà họ thực hiện. Thần cho rằng, những thông tin mật của ông ta sẽ đụng chạm tới vô số những sự vụ chính trị khác mà thần sẽ luôn luôn tâu lên hoàng thượng".--PageBreak--
Một người bạn của Morand về sau đã trách y một cách châm biếm rằng, y đã không biết tận dụng cơ hội trăm năm có một để buộc Điện Versailles cấp cả lương bổng cho đám con rơi con vãi của y cũng như để nuôi những chú chó mèo trong nhà y (!).
Trong bất luận trường hợp nào thì tất cả những bản in các bài viết châm biếm người tình của vua Luois XV đều đã được đốt với sự chứng kiến của Beaumarchais và các đại diện Pháp khác. Trở về Paris trong tâm trạng hào hứng, Beaumarchais bất ngờ bị cụt hứng vì lúc này vua Louis đã đột ngột qua đời và Madame du Barry không còn có ảnh hưởng gì đối với Điện Versailles.
Giờ thì giữa tôi với anh chẳng có gì khác nhau cả, - Beaumarchais than thở với anh bạn mới quen tại London, Teveno de Morand, - anh đã kiếm được dễ dàng cả trăm nghìn quan còn tôi, phải thực hiện một chuyến đi tới 7.890 dặm trong 6 tuần và tiêu tốn vô số tiền giờ không biết có được bồi hoàn những khoản chi phí đã ứng ra không...
Về sau, Morand vẫn in lại Nhật ký bí mật của một gái bán hoa nhưng dưới một nhan đề khác. Tuy nhiên, lúc này việc đó chẳng có ý nghĩa gì đối với Điện Versailles.
Vốn rất giỏi xoay xở, Beaumarchais đã mau chóng tìm được người bảo trợ mới. Không còn vua Louis XV thì lại có cháu của người, vua Louis VXI, cũng phải lo lắng trước một loạt các bài viết châm biếm bôi bác hoàng hậu Marie-Antoinette của mình. Morand đã gửi từ London về Paris cho Beaumarchais một danh sách dài những bài viết như vậy. Thế là Beaumarchais đã không chỉ nhận được nhiệm vụ mới mà còn có được cả lá thư riêng của vua Louis XVI giao cho ông việc thực hiện các công chuyện bí mật ở Anh và Hà Lan.
Lại thêm một lần Beaumarchais phiêu lưu mạo hiểm ở London. Ông rất tích cực mua chuộc các tác giả của các "tác phẩm xấu" để họ không tiếp tục gây sự với Điện Versailles. Một trong những người này, gã lái sách William Atkinson đã đồng ý với giá thỏa đáng hủy toàn bộ số ấn phẩm, trong đó có phần của ông ta, đã được gửi sang Hà Lan trước đó.
Sau khi thiêu hủy toàn bộ số sách có ở London, Beaumarchais đã cùng điệp viên Morand của mình sang Hà Lan để chứng kiến vụ thiêu đốt số sách cấm còn lại. Thế nhưng, Atkinson tráo trở đã giấu một bản duy nhất còn lại mang sang Numberg (xứ Bavaria, Đức).
Beaumarchais phải tức tốc đuổi theo để lấy cuốn sách đó nhưng ở giữa rừng đã gặp phải lũ cướp đường nên đã bị mấy vết thương khá nặng, dù đã may mắn thoát thân. Nén chịu nỗi đau tột đỉnh, Beaumarchais cố gắng lần tới thành Vienne và tấu xin nữ hoàng Marie-Thérèse (thân mẫu của hoàng hậu Marie-Antoinette) cho bắt giữ gã lái sách tráo trở đang lẩn trốn trong lãnh địa của bà.
Tể tướng Anton Kaunitz, người mà hoàng hậu Marie-Antoinette nhờ tư vấn, đã cho rằng những câu chuyện liên quan tới Beaumarchais quá lạ lùng, "khó tin dù có thể có thật", nên rốt cuộc là Beaumarchais đã bị bắt giữ. Và chỉ vài ngày sau đó, những cơ quan chức năng lại đi tới kết luận rằng, cả Atkinson lẫn những kẻ cướp đường chỉ là sản phẩm nảy sinh từ trí tưởng tượng quá sôi động của Beaumarchais mà thôi(?!).
Thậm chí những vết thương trên mình ông cũng chỉ là do ông tự cào mình để dối trá! Rốt cuộc là Beaumarchais đã phải chịu khá nhiều đoạn trường kéo dài cả tháng mới tới được ngày thoát vòng tù tội và về Paris đúng hôm bắt đầu tập vở Thợ cạo thành Séville. Tác phẩm này đã được công diễn vào tháng 2/1775.
Beaumarchais lại thêm một lần lọt vào tâm điểm của những mưu đồ ngoại giao và quyền quý. Sau này, để tổng kết những gì từng trải trong vai trò một gián điệp của Điện Versailles, Beaumarchais đã để cho nhân vật chính của tác phẩm này phát ngôn về những trò ngoại giao bí mật đương thời đầy màu sắc:
"Luôn phải giả bộ như không biết những chuyện ai cũng biết và không biết những gì không ai biết; giả như nghe thấy những gì không ai hiểu được và không nghe thấy những gì ai cũng nghe thấy; quan trọng nhất là phải giả bộ như bạn tự nắm tóc của bạn nâng bạn cao hơn thực có; luôn phải tạo nên điều bí mật từ những gì chẳng ai thấy là bí mật cả; giấu mình trong phòng kín để mài sắc bút rồi tỏ ra mình cực kỳ sâu sắc khi trong đầu ta rỗng tuếch; dù hay dù dở cũng làm như mình rất quan trọng, khiến bọn tò mò phải giỏng tai lên và làm cho nhiều kẻ lồng lộn đổi thay…". Ngay cả những nhà ngoại giao lão luyện nhất thời đó cũng phải thấy thấm thía với những gì mà Beaumarchais đã đúc kết...
Tháng 4/1775, vua Louis XVI đã trở thành người tạo nên công ăn việc làm cho Beaumarchais. Cũng như ông nội của mình, vị vua Pháp này đã ấp ủ trong mình một sự căm hờn đối với nước Anh nói chung và hoàng gia Anh nói riêng. Không có gì là lạ nếu chỉ một tuần sau khi được diện kiến vua Louis XVI, Beaumarchais đã lại có mặt ở London.
Lần này, ông phải đi tìm một quý tộc Pháp tên là d'Éon de Beaumont. Gã du thủ du thực đội danh quý tộc này đang giữ những tài liệu có thể tống tiền được hoàng gia Pháp. Đó là những lá thư của vua Louis XV mà trong đó có nói tới những ý chính trong kế hoạch đổ bộ binh lính lên hòn đảo sương mù.
Và mặc dù vị tiên đế này đã băng hà nhưng nếu những tài liệu này được công khai hóa thì có thể tạo cớ làm bùng nổ một cuộc tỉ thí mới giữa Anh và Pháp. Beaumarchais ngăn chặn nguy cơ này. Và ông đã lần tìm dấu vết của d'Éon de Beaumont. Hóa ra đây cũng chỉ là gián điệp siêu bợm từng gây nên nhiều trò nhố nhăng trong các vương triều châu Âu, kể cả ở Nga. Chính d'Éon de Beaumont đã giả làm gái để phá trinh các cung nữ thị tì của nữ hoàng Nga Ekaterina II...
Đồng tâm đồng tính, khi giáp mặt nhau, Beaumarchais và d'Éon de Beaumont đã nhanh chóng tìm được tiếng nói chung. Bằng những thủ thuật mật ngọt chết ruồi, Beaumarchais đã thuyết phục được d'Éon de Beaumont đồng ý không phát tán các bức thư của vua Louis XV. Thậm chí ông còn buộc được d'Éon de Beaumont ghi lại lời đồng ý tham gia các hoạt động bí mật hỗ trợ cho Điện Versailles.
Nói theo ngôn ngữ hiện đại, Beaumarchais đã chính thức tuyển mộ được d'Éon de Beaumont làm gián điệp cho Paris.
Trong thời gian ở London, Beaumarchais với sự trợ giúp của d'Éon de Beaumont đã làm quen được với một người tên là Arthur Lee, đại diện của hòn đảo sương mù ở những thuộc địa tại Bắc Mỹ. Giai đoạn này là lúc những người di dân tới Bắc Mỹ đang chiến đấu để giành quyền độc lập cho mình.
Điện Versailles, để làm khó cho hoàng gia Anh, đã tìm mọi cách xúi giục những người di dân từ lục địa cũ nổi loạn làm khó cho London.
Vua Louis XVI đã ra lệnh cho Beaumarchais mua khí tài quân sự chuyển sang Bắc Mỹ. Với đầu óc giàu trí tưởng tượng đầy tính phiêu lưu, Beaumarchais đã lập ra hãng xuất nhập khẩu Rodrigue Hortalez et Compagnie.
Thông qua công ty giả hiệu này mà có tới 50 tàu chở đầy vũ khí khí tài quân sự cập bến Bắc Mỹ. Về danh nghĩa, những con tàu này đi về thuộc địa West - Indies thuộc Pháp nhưng tới nửa đường thì chúng lại thay đổi hải trình và đi về các cảng ở Bắc Mỹ.
Thực hiện thành công chiến dịch quy mô lớn này, Beaumarchais đã thêm một lần làm cho danh tiếng người may mắn của mình được vang dội xuyên qua Thái Bình Dương.
Cũng cần phải nói rằng, những phi vụ của Beaumarchais hiện nay vẫn là các ngón bài của các cơ quan tình báo và những công ti mượn danh như ông đã làm cho tới nay vẫn còn hữu dụng.
...Tháng 2/1778 giữa Hợp chúng quốc Hoa Kỳ và Pháp với sự môi giới trực tiếp của đại diện đặc mệnh toàn quyền của nhà vua Pháp Pierre-Augustin Caron de Beaumar-chais đã ký một hiệp ước liên minh...
10 năm cuối đời, Beaumarchais đã sống trong vòng xoáy của những phi vụ loạn xà ngầu nhưng chúng không liên quan gì tới hoạt động gián điệp.
Nửa năm trước khi qua đời, con người quá giàu có năng lượng sống này đã say mê môn hàng không và từng ghi vào nhật ký: "Đó là một trong những môn khoa học kỳ vĩ nhất…".
Nhờ hai lần lấy vợ hữu lợi (cả hai lần ông đều cưới những góa phụ giàu có và cả hai lần, những bà vợ này đều mau chóng sang thế giới bên kia) cũng như nhờ hợp tác với ông chủ nhà băng Duverney nên rốt cuộc, Beaumarchais đã có một gia sản khổng lồ...
Beaumarchais mất ngày 18/5/1799.--PageBreak--
Gián điệp không lương
Nhà văn Anh William Somerset Maugham sinh ngày 25/1/1874 tại Paris. Người cha là Robert Ormond Maugham, một luật sư lo các công việc pháp lý tại tòa đại sứ Anh ở thủ đô Pháp.
Phụ huynh của nhà văn tương lai đã chuẩn bị rất chu đáo để con trai mình lớn lên có thể tuyên bố rằng đã được sinh ra trên đất Anh, vì khi ấy ở Pháp đang chuẩn bị có hiệu lực đạo luật về việc tất cả những đứa trẻ sinh ra trên đất Pháp mặc nhiên bị coi là công dân Pháp và phải đầu quân ra chiến trường khi chiến tranh bùng nổ.
Ông nội của nhà văn cũng có tên là Robert, là một luật sư xuất sắc, người từng sáng lập nên Hội Luật Anh quốc. William Somerset Maugham còn có một người anh lớn tên là Frederick Herbert Maugham, cũng theo ngành luật pháp và về sau đã từng giữ chức Thủ tướng Anh trong hai năm 1938-1939.
Tuổi nhỏ, William Somerset Maugham chỉ nói bằng tiếng Pháp.
Khi lên 8 tuổi, cậu bé mồ côi mẹ - bà Edith Mary mất do bị bệnh ho lao và đã mất 6 ngày sau khi sinh đứa con trai cuối cùng và người em này của nhà văn tương lai cũng chết ngay khi lọt lòng mẹ. Năm lên 10 tuổi, nhà văn tương lai mồ côi cha - ông mất vì ung thư dạ dầy. Thế là Maugham buộc phải trở về Anh sống cùng ông bác là mục sư Henry MacDonald Maugham ở Whitstable.
Trên đường hồi hương, Maugham đã mắc tật nói lắp và nó đã bám theo ông suốt cả một đời. Năm lên 15 tuổi, Maugham cũng bị mắc bệnh viêm màng phổi nặng và buộc phải bỏ học.
Sống ở Whitstable, nhà văn tương lai đã vào học tại trường hoàng gia tại hạt Canterbury. Maugham khi đó hay bị bạn đồng môn chế giễu do vóc người thấp lùn, một nét di truyền từ người cha, và cũng vì kém tiếng Anh bởi do thuở nhỏ, cậu chỉ quen nói bằng tiếng Pháp.
Cảnh đời thường trong giáo khu của ông bác, một người lạnh lùng và tàn nhẫn, đã dạy cho nhà văn tương lai phải kiềm chế mọi cảm xúc, không được bộc lộ cảm xúc, trong khi cậu là một con người rất tò mò, giàu tình cảm. Rốt cuộc là nhà văn tương lai đã cảm thấy rất đau khổ ở nhà cũng như ở trường, và đã khiến cho sau này, nhà văn Maugham phản ảnh các vết thương tình cảm qua các nhân vật trong nhiều tác phẩm của mình.
Năm 16 tuổi, William Somerset Maugham do không muốn theo học trường hoàng gia nữa nên được ông bác mục sư cho phép đi du lịch qua nước Đức. Ở Đức, nhà văn tương lai đã theo học tiếng Đức, rồi nhờ trả bài thi tốt nên đã được ghi danh vào nghiên cứu văn học và triết học ở một trong những trường đại học danh tiếng nhất châu Âu là Trường Heiden-berg.
Cũng ở giai đoạn này, Maugham đã phát hiện ra mình thuộc giới "xăng pha nhớt" nên càng trở nên lo lắng và rồi tìm cách ẩn mình, ít tiếp xúc với xã hội chung quanh. Nhưng cũng tại Heidenberg, nhà văn tương lai đã hoàn thành tác phẩm đầu tay, một cuốn truyện về cuộc đời nhà soạn nhạc người Đức Giacomo Mayerbeer (khi tác phẩm này bị từ chối xuất bản, Maugham đã đốt bản thảo).
Khi trở về "hòn đảo sương mù", Maugham được ông bác kiếm cho công việc làm trong một văn phòng kế toán. Tuy nhiên, chỉ sau một tháng, nhà văn tương lai đã "bỏ của chạy lấy người", khiến cho ông bác rất bất bình. Mục sư Henry MacDonald Maugham rất muốn để cháu mình nối nghiệp cha nhưng ông rốt cuộc cũng hiểu rằng, người cháu nói lắp của mình khó có thể trở thành một luật sư xuất sắc như bố và các ông chú.
Thế là, theo lời khuyên của một bác sĩ địa phương, mục sư Henry MacDonald Maugham đã cho cháu mình theo học nghề y tại Trường St. Thomas ở London trong 5 năm, kể từ năm 1892. Không ít người đã nghĩ rằng môi trường y khoa sẽ làm tiêu tán cảm hứng sáng tạo văn chương ở Maugham, nhưng thực ra, chính những năm theo học nghề thầy thuốc đã khiến nhà văn thu thập được nhiều hơn tư liệu cho các cuốn sách trong tương lai.
Trong tiểu thuyết Liza của miền Lamberth (1897), Maugham đã viết về giới lao động khi ông là một sinh viên y khoa 22 tuổi, lo công việc đỡ đẻ tại khu vực Lambeth nghèo nàn của thành phố London. Tác phẩm được nhiều người đón đọc, khiến cho Maugham yên tâm từ bỏ nghề y để mà bước vào con đường sáng tác chuyên nghiệp…
Do vóc dáng nhỏ bé (cao 1,52 m) nên Maugham không phải đi lính khi chiến tranh thế giới lần thứ nhất bùng nổ. Ông đã vào làm lái xe ở tổ chức Chữ Thập đỏ. Năm 1915, Maugham được một sĩ quan thuộc Cơ quan Tình báo đối ngoại (SIS, tên gọi hiện nay là MI-6) để mắt tới và tuyển mộ làm cộng sự.
Nhân thân của Maugham rất thích hợp với việc làm gián điệp ở nước ngoài. Thứ nhất, ông từng sống một số năm ở Pháp và Đức, thành thạo hai ngoại ngữ ở những nước này. Thứ hai, ông có vỏ bọc cực kỳ an toàn: viết văn.
Maugham đã sống gần một năm ở Thụy Sĩ để theo dõi những nhân vật bị tình nghi là làm gián điệp cho Đức. Ông duy trì các mối quan hệ với đại diện các cơ quan tình báo của các nước đồng minh khác. Nhà văn cũng thường xuyên gửi về SIS những bản báo cáo, đồng thời không quên "ngồi cày" các kịch bản sân khấu.--PageBreak--
Tại khách sạn Eau Rivage ở Geneva, Maugham làm quen với những đồng nghiệp trong làng văn đã được cơ quan gián điệp Anh tuyển mộ như Joseph Conrad hay Gerald Kelly… Một lần, cảnh sát Thụy Sĩ bất thình lình gõ cửa phòng của Maugham đúng lúc ông đang soạn thảo báo cáo để gửi về London. Trước câu hỏi: "Ông làm gì ở đây?", Maugham đáp: "Tôi viết kịch!". "Nhưng tại sao lại phải sang tận Geneva viết kịch?". "Tại vì ở London ẩm ướt lắm!... Vỏ bọc văn sĩ đã có ích cho gián điệp Maugham như thế đấy.
Theo chính lời thú nhận của Maugham, "cuộc sống của một gián điệp rất đơn điệu, lắm khi chẳng có một ý nghĩa gì, và hoàn toàn không giống những thứ mà người ta kể lại".
Thế nhưng, chính trong lúc đi làm gián điệp mà Maugham đã tìm ra được Ashenden, nhân vật chính không chỉ trong cuốn tiểu thuyết cùng tên mà còn của nhiều tác phẩm gián điệp hành động khác, một hình ảnh rất tương đồng với bản thân nhà văn.
Những tập sách này phản ánh trung thực thực tế hoạt động gián điệp của Maugham đến mức nhà văn đã phải đốt đi 14 cuốn. Maugham đã phải buốt ruột "thủ tiêu" các tác phẩm của mình sau khi Thủ tướng Anh Winston Churchill đọc xong các tập bản thảo và tuyên bố: "Ông làm thế là vi phạm luật bảo mật quốc gia đấy!".
Năm 1917, Maugham quyết định chấm dứt hoạt động của mình trong hàng ngũ SIS. Nhà văn đã viết cho lãnh đạo của mình là William Wiseman lá thư mà trong đó đã khéo léo than phiền về sự túng thiếu của mình: "Kính ngài! Ở đây, tại Thụy Sĩ, tôi là người duy nhất làm việc mà từ chối nhận lương... Và mới rồi, tôi được biết rằng, hành động của tôi đã bị các đồng nghiệp coi không phải là một cử chỉ yêu nước mà chỉ là biểu hiện của sự ngu ngốc…".
Dẫu vậy, William Wiseman vẫn khuyên được Maugham ở lại trong hàng ngũ SIS và sang Nga thực hiện một điệp vụ mới.
Ngày 18/7/1917, Maugham nhận 21 nghìn USD (khoản tiền khổng lồ so với thời đó) và mang hộ chiếu với tên họ nhà báo Mỹ John Somerville đã đi sang Nga. Nhiệm vụ của ông là ủng hộ đảng Menshevich và chống lại những kế hoạch của lực lượng cách mạng đang cố gắng đưa đất nước ra khỏi chiến tranh.
Tại Petrograd (nay là St. Peterburg), Maugham đã liên lạc với Thủ tướng chính phủ tư sản Nga lúc đó là Aleksandr Karensky. Nhà chính trị lạc thời này ngày 18/10/1917 đã yêu cầu Maugham trở lại London để xin cứu viện. Thủ tướng Anh lúc đó là Lloyd George đã tiếp Maugham và bày tỏ sự thán phục đối với các vở kịch của ông.
Tuy nhiên, lúc này Maugham chẳng có tâm trí đâu mà nghe khen ngợi tài năng văn học của mình. Lịch sự ngắt lời Thủ tướng, ông chuyển cho ông ta lá thư của Karensky. Đọc xong, Lloyd George khẽ khàng lên tiếng: "Tôi không thể làm việc này". "Thế tôi phải nói gì lại với ông Karensky?". "Ông cứ nói rằng, tôi không thể làm việc này!". Nói đoạn, Thủ tướng Anh xin lỗi, rồi đi ra ngoài. Maugham ngồi lại trăn trở với ý nghĩ: Làm sao để lại sang Nga?
Ngày 7/11/1917, chính phủ của Karensky đã bị xóa sổ và những người Bolshevich lên nắm quyền ở Nga. Mặc dầu công vụ gián điệp của Maugham đã thất bại hoàn toàn nhưng ông vẫn hài lòng vì đã thu thập được khá nhiều tư liệu cho nhân vật Ashenden của mình…
Hai tháng rưỡi công cán ở Nga đã làm cho sức khỏe của Maugham suy sụp. Các bác sĩ phát hiện ở ông những dấu hiệu của bệnh lao. Khi tới báo cáo với sếp William Wiseman, nhà văn đã tranh thủ hỏi xem cấp trên có ý định đưa ông sang Nga lần nữa hay không? "Không, bây giờ việc chính đối với chúng ta là giữ được Rumania!".
Nhưng Maugham lại không muốn sang đó. "Tôi đang mắc bệnh lao!" - nhà văn nói. "Thôi, được rồi, ông hãy đi tới khu nghỉ dưỡng để phục hồi sức khỏe!" - Sếp bảo.
Thế là kết thúc sự nghiệp gián điệp của một trong những nhà văn Anh lớn nhất thế kỷ XX.
Maugham đã sống rất thọ: ông qua đời ngày 16/12/1965, ở tuổi 91
