Khi làn gió Donald Trump thổi tới châu Âu

Một phong cách chính trị khác biệt

Ông Calin Georgescu, sinh năm 1962, là một cái tên mới nổi trên chính trường Romania. Ông từng có thời gian làm việc trong chính phủ với những vị trí quan trọng ở lĩnh vực môi trường cũng như ngoại giao. Tuy nhiên, những năm gần đây, ông Georgescu từ từ định hình hình ảnh của một “người ngoài cuộc” - một chính trị gia phản kháng hệ thống truyền thống, khao khát đưa ra những giải pháp “đột phá” để bảo vệ bản sắc dân tộc và chủ quyền quốc gia. Ông Georgescu bày tỏ quan điểm dân tộc chủ nghĩa, chỉ trích NATO và EU, cho rằng Romania nên theo đuổi chính sách không liên kết giữa các khối quyền lực.

Ông Georgescu từng là ứng viên chính trị của Liên minh đoàn kết Romania (AUR), một đảng chính trị phản đối đồng nhất EU gây tiếng vang trong cuộc bầu cử nghị viện châu Âu năm 2024 nhưng sau đó đã rời đảng để tự xây dựng Phong trào Quê hương, nhấn mạnh các giá trị truyền thống như gia đình, tôn giáo Chính thống và lòng yêu nước chân thật. Ông tham gia chiến dịch tranh cử Tổng thống Romania tháng 11/2024 với tư cách ứng cử viên độc lập.

Trong các bài phát biểu và phỏng vấn, ông Calin Georgescu nổi bật với những lập luận phản đối sự can thiệp của NATO trong chính sách quốc phòng của Romania. Ông cho rằng, việc cam kết tăng chi tiêu quốc phòng theo mức 2% GDP không phù hợp với điều kiện kinh tế và đặc thù của đất nước, đồng thời khẳng định “Romania và người dân Romania là ưu tiên hàng đầu”. Theo ông, các chính sách đối ngoại truyền thống như gắn bó mật thiệt với EU, đặc biệt là sự ủng hộ mạnh mẽ cho Ukraine, không còn phù hợp với lợi ích quốc gia khi nó gây ra những tác động tiêu cực đối với nền kinh tế và an ninh nội bộ.

Đặc biệt, ông từng nói rằng: “Không quốc gia nào trong liên minh sẽ được bảo vệ nếu bị tấn công - và Romania không có nghĩa vụ gì với bất kỳ ai”, điều này đã gây tranh cãi mạnh mẽ trong các giới phân tích an ninh và đối ngoại. Những lời phát biểu như vậy không chỉ thể hiện quan điểm dân túy cực đoan mà còn mở ra khả năng một sự chuyển hướng đối ngoại của Romania, từ một đồng minh trung thành của NATO sang hướng tiếp cận với “sự khôn ngoan của Nga”.

Một trong những yếu tố chủ chốt đưa ông Calin Georgescu lên vị trí trung tâm của cuộc tranh luận chính trị là sức mạnh truyền thông qua mạng xã hội. Với hàng triệu lượt xem qua các video ngắn, ông đã tận dụng TikTok và YouTube để truyền tải thông điệp về lòng tự hào dân tộc, tôn vinh các giá trị truyền thống và phê phán sự thất bại của các đảng chính thống. Chiến dịch này không chỉ giúp ông tiếp cận với tầng lớp trẻ mà còn với những cử tri ở vùng nông thôn - những người cảm thấy các chính sách hiện hành không còn đáp ứng được nhu cầu thiết yếu về đời sống và an ninh. Nhờ đó, sự trỗi dậy của ông không chỉ là kết quả của chiến dịch quảng cáo hiện đại mà còn là sự phản ánh của một “cuộc cách mạng dân túy” chống lại hệ thống chính trị cũ. Ông được coi là một “Donald Trump phiên bản Romania”.

“Can thiệp bầu cử”

Ông Calin Georgescu là người dành được nhiều phiếu nhất trong cuộc bầu cử tổng thống vòng 1 tổ chức tháng 11/2024 vừa qua. Tuy nhiên, chiến thắng của ông cũng khơi mào cho một loạt bất ổn chính trị. Ngày 6/12/2024, Tòa án Hiến pháp Romania bất ngờ tuyên bố hủy bỏ kết quả bầu cử với cáo buộc có sự “can thiệp bầu cử” từ phía Nga dẫn đến việc 2 ứng cử viên có tư tưởng cực hữu dành chiến thắng ở vòng 1. Phán quyết này giúp kéo dài nhiệm kỳ của Tổng thống Romania, ông Klaus Iohannis - người nắm giữ chức vụ từ năm 2014. Tuy nhiên, những cuộc biểu tình nổ ra khắp đất nước đã khiến ông Iohannis phải từ chức hôm 10/2 vừa qua. Những cuộc thăm dò sau đó khẳng định ông Georgescu sẽ dành chiến thắng trong cuộc bầu cử lại dự kiến tổ chức vào tháng 5/2025.

Nhưng, trong một diễn biến bất ngờ, hôm 26/2, chính quyền Romania đã bắt giữ ông Calin Georgescu. Theo thông tin từ cơ quan cảnh sát Romania, ông Georgescu bị cáo buộc 6 tội danh, bao gồm kích động các hành động chống lại trật tự hiến pháp, truyền bá thông tin sai lệch, thành lập tổ chức có tư tưởng phát xít và những tội danh liên quan đến kê khai tài chính sai sự thật cho chiến dịch tranh cử.

Sau khi tin tức về vụ bắt giữ được công bố, dư luận trong nước và quốc tế đã có những phản ứng trái chiều. Trong khi những người ủng hộ coi đây là “chiến thắng” của nhân dân thì nhiều chuyên gia lại lo ngại rằng đây sẽ là bước ngoặt dẫn đến sự mất ổn định chính trị nghiêm trọng tại Romania. Một số chuyên gia cảnh báo rằng, nếu vụ bắt giữ được sử dụng như một công cụ chính trị để loại bỏ ứng cử viên có tiếng nói dân túy thì điều này không chỉ ảnh hưởng đến tương lai chính trị của Romania mà còn làm suy yếu niềm tin của các quốc gia thành viên EU vào quy trình dân chủ. Bằng cách đưa ra những cáo buộc “không liên quan”, chính quyền Romania đang tạo ra một hình ảnh tiêu cực “phi dân chủ” hiếm thấy đối với những hệ giá trị mà EU theo đuổi.

Làn gió nóng?

Vụ bắt giữ ông Calin Georgescu đã làm bùng phát một cuộc tranh luận gay gắt ở khắp đất nước. Những cuộc biểu tình trên khắp Romania đã bộc lộ rõ ràng sự chia rẽ của dư luận, khi hàng ngàn người tụ tập đòi minh bạch và công bằng trong quá trình bầu cử sắp tới. Nhưng, ảnh hưởng của sự việc với toàn châu Âu còn nghiêm trọng hơn nhiều.

Những diễn biến hiện nay đang làm nổi bật sự mâu thuẫn trong quan hệ giữa EU và Mỹ - hai đối tác truyền thống của liên minh NATO - trong bối cảnh mới. Dù có những khác biệt lớn về nhận thức vai trò của EU và NATO, nhưng chính ông Georgescu lại đang dành được không ít sự ủng hộ đến từ những quan chức hàng đầu của chính quyền Mỹ như Phó Tổng thống J.D Vance hay “Bộ trưởng” Elon Musk. Các nhà lãnh đạo EU thì ngược lại dường như đang né tránh tranh luận về tình hình Romania trong thời gian gần đây bất chấp những diễn biến “phi dân chủ” liên tiếp diễn ra tại quốc gia này.

Trong bài phát biểu tại Hội nghị An ninh Munich mới đây, chính Phó Tổng thống Mỹ J.D Vance đã nhắc đến những diễn biến chính trị “phi dân chủ” tại Romania để cảnh báo tình hình tại EU. Thật bất ngờ là ngay sau đó, tình hình này thậm chí lại trở nên trầm trọng hơn với vụ bắt giữ nhà lãnh đạo đối lập Calin Georgescu hôm 26/2 vừa qua.

Ở một góc nhìn khác, ông Calin Georgescu, với những tuyên bố nhằm từ bỏ các cam kết quốc phòng và chỉ trích hệ thống an ninh của NATO, đã trở thành biểu tượng của sự “đảo ngược” trong quan hệ Mỹ - EU về vấn đề này. Các quan chức của NATO lo ngại rằng, nếu Romania - với vị trí chiến lược quan trọng gần Biển Đen - thay đổi hướng đi, điều đó sẽ tạo ra một lỗ hổng trong hệ thống phòng thủ chung của liên minh ở rìa phía Đông khi mối quan hệ với Nga đang trở nên hết sức phức tạp. Thực tế, quan điểm phản đối NATO này đang “phù hợp” những tính toán của chính quyền Tổng thống Donald Trump phía bên kia bờ Đại Tây Dương hơn là EU, một khối đang dựa vào chiếc ô an ninh của NATO do Mỹ cáng đáng.

Trong bối cảnh chính sách “Nước Mỹ trên hết” được nhấn mạnh từ Washington, các quốc gia EU có xu hướng bảo vệ nền kinh tế nội bộ và kiềm chế chi tiêu quốc phòng, dẫn đến sự bất đồng về mục tiêu và chiến lược đối ngoại. Sự việc ở Romania có thể là chất xúc tác làm nổi bật “rạn nứt” trong mối quan hệ này, khi các bên không còn cùng hướng đi trong việc ứng phó với các mối đe dọa và những biến động trong khu vực.

Các đối tác quốc tế, từ Mỹ đến các tổ chức EU và NATO, đã lên tiếng cảnh báo về những hậu quả tiêu cực nếu vụ bắt giữ Calin Georgescu được sử dụng như một công cụ chính trị. Nhiều nhà lãnh đạo đã khẳng định rằng Romania, với vai trò là một “người gác cổng” chiến lược của khu vực Biển Đen, không thể để cho những động thái gây chia rẽ nội bộ làm suy yếu hệ thống an ninh chung của liên minh phương Tây. Nhưng, những lo lắng này sẽ chẳng có ý nghĩa gì nhiều nếu bản thân Romania không chọn được cho mình một tổng thống mới để sớm kết thúc cuộc khủng hoảng hiện nay.