Kẻ thù ẩn mặt của tình báo Mỹ

Vụ việc mới nhất loạt tài liệu mật tiết lộ các công cụ mà Cục tình báo trung ương Mỹ (CIA) sử dụng để đột nhập và nghe lén điện thoại di động thông minh bị tung lên trang WikiLeaks đang làm cho cả CIA và Cục Điều tra liên bang (FBI) sốt ruột vì vẫn chưa xác định được thủ phạm là ai. Cuộc truy tìm kẻ tung tài liệu mật đó đang diễn ra ráo riết.

Cả CIA và FBI đều tin rằng, thủ phạm tung tài liệu mật lên WikiLeaks không phải là tin tặc bên ngoài mà là người bên trong nội bộ ngành tình báo Mỹ. Vấn đề là người đó là ai, làm việc ở cơ quan nào?

Phần lớn tài liệu mật tiết lộ trên WikiLeaks thuộc diện bảo mật cao, lưu trữ trong khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt của CIA, điều đó có nghĩa là kẻ tiết lộ tài liệu nhiều khả năng là người bên trong CIA. Nhưng hàng trăm nhân viên chính thức của CIA và cả giới nhân viên hợp đồng thuê bên ngoài đều có thẻ ra vào khu vực và có thể tiếp cận nguồn tài liệu đó. Vì vậy, nhóm điều tra liên cơ quan CIA-FBI đang rà soát lại toàn bộ danh sách những người thuộc diện này.

Chelsea Manning, kẻ từng tiết lộ thông tin mật của quân đội Mỹ trên trang WikiLeaks về cuộc chiến Iraq cho rằng, chính những kẻ "bất hảo" trong nội bộ các cơ quan tình báo Mỹ, cụ thể ở đây là CIA và NSA (Cơ quan An ninh quốc gia) là những nguy cơ rình rập đáng ngại hơn tình báo bên ngoài.

Chelsea Manning (Bryan Manning) bị bắt năm 2010, bị kết án 35 năm tù vì cung cấp hơn 300.000 trang tài liệu mật về cuộc chiến Iraq và thư tín ngoại giao cho trang WikiLeaks.
Chelsea Manning (Bryan Manning) bị bắt năm 2010, bị kết án 35 năm tù vì cung cấp hơn 300.000 trang tài liệu mật về cuộc chiến Iraq và thư tín ngoại giao cho trang WikiLeaks.

Nhìn lại khoảng thời gian từ năm 2000 trở lại đây, những vụ việc đình đám trong làng tình báo hầu như chủ yếu do người trong nội bộ ngành tình báo Mỹ gây ra, từ vụ bắt giữ đặc vụ FBI Robert P. Hanssen tháng 2-2001 cho đến vụ việc Chelsea Manning bị bắt vào tháng 7-2010. Cựu nhân viên NSA Edward Snowden, người tiết lộ loạt thông tin mật về các chương trình nghe lén khổng lồ của NSA cuối năm 2013, cho đến nay vẫn ung dung tị nạn tại Nga.

Từ tháng 3-2017, WikiLeaks cho đăng tải một loạt tài liệu do các đơn vị tình báo mạng của CIA xây dựng, và tiếp tục tung lên mạng các tài liệu và công cụ đột nhập của CIA. Trong khi đó, một nhóm tin tặc bí ẩn tự xưng là Shadow Brokers cũng xuất hiện và tung lên mạng một danh mục dài các công cụ đột nhập của NSA, trong đó có cả những bằng chứng cho thấy cơ quan này đã từng đột nhập thành công vào các mạng ngân hàng ở Trung Đông.

Tướng về hưu Michael Hayden, cựu giám đốc của cả CIA và NSA, chua chát nhận định: "Trong quá khứ, chúng tôi bị kẻ thù bên ngoài lấy trộm tài liệu mật. Còn bây giờ, tài liệu mật của chúng tôi bị chính những kẻ bất mãn trong nội bộ lấy cắp và tuồn ra bên ngoài. Và đó là thách thức lớn nhất cho ngành phản gián".

Các vụ việc Chelsea Manning và Edward Snowden lấy cắp tài liệu mật và tuồn ra bên ngoài là những điển hình cho nhận định trên của tướng Hayden. Vụ lấy cắp tài liệu mật tại CIA được cho là do một nhân viên hợp đồng của CIA thực hiện. Và thêm một vụ nữa mà báo chí ít đề cập đến, đó là nhân viên hợp đồng của NSA Martin bị cuộc tội đã lấy trộm 50 terabytes dữ liệu mật nhạy cảm và lưu trữ tại nhà riêng ở bang Maryland và vài nơi khác. Cơ quan phản gián chưa xác định được động cơ lấy trộm tài liệu của Martin.

Nhân viên hợp đồng Edward Snowden đã tung ra hàng triệu tài liệu về chương trình gián điệp bí mật của NSA.
Nhân viên hợp đồng Edward Snowden đã tung ra hàng triệu tài liệu về chương trình gián điệp bí mật của NSA.

Theo truyền thống, động cơ gián điệp được gói gọn trong 4 chữ viết tắt MICE (money, ideology, compromise và ego, tạm dịch: tiền, lý tưởng, bị dụ dỗ và thể hiện cái tôi). Trong các vụ việc tình báo hiện nay, giới chuyên gia đánh giá không thấy có bóng dáng MICE. Ông Hayden chỉ rõ, các cơ quan tình báo nước ngoài hiện nay không sử dụng các yếu tố MICE để tấn công vào người của tình báo Mỹ nữa bởi lẽ đơn giản là họ cũng chẳng cần phải tốn công sức dụ dỗ hay mua chuộc, mà chỉ cần lợi dụng sự phát triển công nghệ để kích động tinh thần một chút, những kẻ bất mãn đó sẽ "tự chuyển hóa".

Vấn đề gây chú ý nhất trong các vụ việc gần đây là việc các cơ quan tình báo Mỹ tuyển dụng những nhân viên hợp đồng thuê ngoài. Dave Aitel, cựu chuyên gia NSA, lý giải một trong những nguyên nhân là có nhiều công việc theo thời vụ cần được giải quyết và phải giải quyết nhanh.

Khi tình hình thế giới ảnh hưởng đến an ninh quốc gia diễn biến quá nhanh, nhiều chương trình tình báo mới cần triển khai nhanh chóng, đó là lúc các cơ quan tình báo Mỹ cần đến các nhân viên hợp đồng. Liệu có sơ hở nào trong quy trình sát hạch tuyển dụng không? Các chuyên gia đều cho rằng, các nhân viên hợp đồng cũng trải qua quy trình sát hạch, sàng lọc để cấp quy chế an ninh tương tự như nhân viên nhà nước. Do vậy, nếu có sai sót thì cũng là do khâu sát hạch của cơ quan chủ quản mà thôi.

Hiện tại số lượng nhân viên hợp đồng đang làm việc trong cộng đồng tình báo Mỹ không được công bố công khai. Một báo cáo của Cục Nghiên cứu Quốc hội vào tháng 8-2015 đã trích dẫn số liệu năm 2007 cho biết khoảng 27% trong tổng số 100.000 người làm việc trong cộng đồng tình báo là nhân viên hợp đồng thuê ngoài.

Tại các cơ sở tình báo, nhân viên biên chế chính thức mang phù hiệu màu xanh dương, còn nhân viên hợp đồng mang phù hiệu màu xanh lục. Cùng làm công việc giống nhau, nhưng nhân viên hợp đồng lĩnh lương cao hơn nhân viên biên chế chính thức. Tuy nhiên, công việc của nhân viên hợp đồng sẽ không chắc chắn, không lâu dài. Giới chuyên gia bác bỏ lập luận rằng, nhân viên hợp đồng chính là nguồn gốc gây ra mọi vụ bê bối và sai trái trong cộng đồng tình báo.

Ngay sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, phản gián Mỹ luôn bận rộn săn lùng những điệp viên nội gián cài cắm bên trong các cơ quan tình báo. Trong những vụ việc đình đám thời đó có những cái tên nổi cộm như Robert Hanssen, 22 năm làm gián điệp cho Liên Xô và Nga cho đến khi bị bắt năm 2001. Rồi điệp viên CIA Aldrich Ames bị bắt năm 1994 cũng là một điệp viên nội gián đặc biệt hiếm.

Theo các chuyên gia, sự khác biệt giữa điệp viên thời kỳ cũ với các điệp viên rò rỉ thông tin thời đại ngày nay là không lớn. "Ngay cả một số điệp viên nổi tiếng nhất cũng không bao giờ tin là mình đang giúp sức cho kẻ thù quốc gia" - chuyên gia an ninh mạng Rhea Siers của Đại học Washington nhận xét.

Giám đốc CIA đương nhiệm Mike Pompeo trong bài phát biểu đầu tiên sau khi nhậm chức đã nói rằng, những kẻ rò rỉ thông tin trong cộng đồng tình báo Mỹ ngày nay là "tri kỷ" của những điệp viên phản bội trong quá khứ. Cái khác nhau chỉ là hình thức cung cấp thông tin cho đối phương.

"Thời đại kỹ thuật số thì những thông tin mật của Mỹ có thể phát tán ngay tức thì cho bọn khủng bố, các hacker và các đối thủ khác trên toàn cầu" - ông Pompeo nhận xét. Các chuyên gia cũng cho rằng, các nhân viên trung thành không "tự chuyển hóa" thành những kẻ bất mãn, nội gián trong một sáng một chiều. Công việc căng thẳng có thể sẽ tan biến bằng cách trút giận, xả xì-trét hay cách nào khác. Chỉ khi gặp các vấn đề về sức khỏe, hôn nhân trục trặc và bị đẩy vào cảnh túng quẫn, tiến trình "tự chuyển hóa" sẽ được đẩy nhanh.

Thách thức đối với các nhà quản lý trong các  cơ quan tình báo Mỹ là làm thế nào để phát hiện những dấu hiệu căng thẳng, để hỗ trợ các nhân viên đang gặp khó khăn trong cuộc sống, thậm chí có thể cắt quyền tiếp cận một số mảng thông tin nhạy cảm để hạn chế rủi ro mà không làm ảnh hưởng đến các nhân viên khác.

Mặt khác, một số chuyên gia phản gián cũng cho rằng các cơ quan tình báo cũng có thể sử dụng phần mềm quét dữ liệu nhân thân chính xác đến 90% để thăm dò và phát hiện dấu hiệu thay đổi bất thường trong tính cách, tình cảm, diễn biến sinh hoạt hàng ngày và cả thói quen sử dụng máy tính cá nhân.

Nguyên Khang (theo The Guardian)

Các tin khác

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Dòng tiền bẩn và cuộc rượt đuổi không cân sức

Một báo cáo mới từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) xác nhận con số gây sốc khi mỗi năm có hơn 6.000 tỷ USD tiền bẩn được “rửa” trên phạm vi toàn cầu. Đằng sau con số khổng lồ ấy, một vấn đề đáng lo ngại là hệ thống tài chính thế giới đang bị bào mòn bởi một thế hệ tội phạm mới được trang bị trí tuệ nhân tạo, sử dụng tiền mã hóa và những kẽ hở pháp lý xuyên biên giới.

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Bóc tách mạng lưới do thám cộng đồng tại Anh

Một sĩ quan Lực lượng Biên phòng Anh cùng một quan chức thương mại Hồng Kông tại London đã bị tòa án kết tội liên quan hoạt động gián điệp và theo dõi những người bất đồng chính kiến dưới vỏ bọc “cảnh sát ngầm”.

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Bí ẩn “nữ thánh chiến”

Trong nhiều năm, phụ nữ trong các tổ chức thánh chiến thường được nhìn nhận như “cô dâu thánh chiến”, họ vừa đảm nhiệm hậu cần hoặc thực hiện đánh bom liều chết. Tuy nhiên, hiện nay cách nhìn này không còn chính xác.

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Điệp viên Lovchikov và cuộc “hội ngộ bất ngờ” ở Rotterdam

Thượng úy Vasily Lovchikov bất ngờ nhận lệnh triệu tập tới sở chỉ huy quân đoàn ở Blagoveschensk. Tại đây, ông có cuộc gặp riêng với một đại tá hải quân, người được cho là phái viên của Tổng cục Tình báo Bộ Tổng tham mưu (GRU) từ Moscow đến để tuyển chọn nhân sự cho Học viện Ngoại giao Quân sự. Trước sự ngỡ ngàng của Vasily về cơ hội đào tạo và làm việc ở nước ngoài, vị đại tá trực tiếp đưa ra lời đề nghị mời ông tham gia kỳ thi tuyển sinh.

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Oleg Lyalin: Điệp viên KGB và vụ đào tẩu làm rung chuyển London

Một cuộc tình, một vụ bắt giữ vì lái xe trong lúc say rượu và quyết định đào tẩu của một sĩ quan KGB đã dẫn tới một trong những vụ trục xuất nhân viên tình báo lớn nhất thời Chiến tranh Lạnh. Tháng 9/1971, Anh trục xuất 105 quan chức Liên Xô bị nghi hoạt động tình báo; Moscow đáp trả bằng việc trục xuất 18 nhân viên ngoại giao Anh. Nhưng đằng sau vụ bê bối tưởng như bắt đầu từ một cuộc say rượu ấy là cả một chiến dịch phản gián đã được MI5 chuẩn bị từ nhiều năm trước.

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Jos Leijdekkers- Kẻ làm chao đảo hai châu lục

Dư luận quốc tế vẫn còn xôn xao trước tin Ủy ban Châu Âu (EC) ngừng mọi hoạt động viện trợ Sierra Leone từ ngày 1-10-2026. Trước đó Liên minh Châu Âu (EU) có kế hoạch viện trợ quốc gia Tây Phi 18 triệu euro vào năm 2026 và 20,5 triệu euro vào năm 2027. Lý do được EC đưa ra là chính phủ Sierra Leone từ chối trục xuất ông trùm ma túy Jos Leijdekkers về Hà Lan.

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Con đường biến bác sĩ trẻ trở thành “siêu trộm”

Sau khi đột nhập liên tiếp 3 tiệm vàng lấy trộm tài sản có trị giá hơn 5 tỷ đồng, Nguyễn Duy Nhật (sinh năm 1966, trú tại phường Thanh Thủy, TP Huế, thời điểm gây án là bác sĩ khoa Đột quỵ, Bệnh viện Trung ương Huế) mới sa lưới Công an. Nhìn lại hành trình đột nhập 3 tiệm vàng để lấy trộm tài sản, mới thấy được vị bác sĩ đã lên kế hoạch từng chi tiết và phương thức, thủ đoạn như những tên “siêu trộm” chuyên nghiệp…

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Hải quân Anh sử dụng tàu bẫy trong Thế chiến I và II

Trong Thế chiến thứ nhất, người Anh đã sử dụng các tàu bẫy để chống lại tàu ngầm Đức. Bước sang Thế chiến thứ hai, Bộ Hải quân Anh quyết định khôi phục chiến thuật này. Liệu đây có phải là một quyết định sáng suốt? Câu trả lời đã được thể hiện qua trận hải chiến diễn ra vào ngày 29/6/1940 giữa một tàu ngầm Đức và một tàu bẫy của Anh.

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Scientology và cộng đồng tình báo Mỹ

Từ lâu, dư luận biết khá nhiều về mối quan hệ đặc biệt giữa Giáo hội Scientology với cộng đồng tình báo Mỹ. Sâu xa Scientology còn có mối quan hệ phức tạp, bí mật với giới quyền lực và bộ máy tình báo phương Tây. Chủ đề đặc biệt này vừa được tạp chí trực tuyến Nga Lưu trữ Lịch sử gián điệp (EAH) cập nhật.

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Những dấu vết trong nghi án tình báo Anh

Điều gì đã khiến những liên lạc, thông tin về mục tiêu và các bước chuẩn bị bị cáo buộc trở thành đầu mối của một cuộc điều tra an ninh? Vụ truy tố Joshua Cammidge đang làm lộ những dấu vết dẫn tới một mắt xích trong nghi án tình báo tại Anh.

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Leonid Shevchenko - điệp viên hai mang ba lần phản bội Tổ quốc

Trung tâm Quan hệ Công chúng thuộc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) vừa công bố các tài liệu đã được giải mật của Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk, liên quan đến hồ sơ vụ án hình sự đối với Leonid Shevchenko, sinh năm 1922, kẻ bị kết án về tội phản quốc trong những năm chiến tranh và tội hoạt động gián điệp sau chiến tranh.

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.