Những thừa nhận trên được đưa ra trong ngày 29/8, khi giới lãnh đạo Iran nhấn mạnh những tác động kinh tế do 6 tháng chiến sự với Mỹ gây ra. Chính phủ Iran xác định việc giảm thiểu các hệ quả kinh tế, kiểm soát lạm phát, tạo việc làm và từng bước giảm sự phụ thuộc vào đồng USD là những ưu tiên hàng đầu trong thời gian tới.
Phát biểu với truyền thông nhà nước, Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu của Iran đã sụt giảm gần 35% do các lệnh trừng phạt của Mỹ và việc các cảng của Iran bị phong tỏa.
Theo ông Pezeshkian, bất chấp những khó khăn trên, Iran vẫn bán được khoảng 90 triệu thùng dầu trong thời gian thực hiện Bản ghi nhớ (MoU) với Washington được ký hồi tháng 6. Đây là giai đoạn hoạt động xuất khẩu dầu của Iran được phép thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định.
Các số liệu được nhà lãnh đạo Iran đưa ra cho thấy những sức ép đáng kể đối với nền kinh tế nước này sau nhiều tháng xung đột và các biện pháp hạn chế thương mại. Việc hoạt động xuất nhập khẩu suy giảm mạnh được cho là tác động trực tiếp đến nguồn thu ngoại tệ, hoạt động sản xuất - kinh doanh và đời sống người dân.
Để gia tăng sức ép, Bộ Tài chính Mỹ cảnh báo sẽ áp đặt trừng phạt thứ cấp đối với các quốc gia duy trì quan hệ thương mại với Iran. Mới đây, Mỹ đã trừng phạt ngân hàng bán lẻ Banque Misr của Ai Cập, nhắm vào các chi nhánh của ngân hàng này tại UAE, cắt đứt các giao dịch bằng USD. Ngân hàng Trung ương Ai Cập cho biết các biện pháp này chỉ giới hạn ở các giao dịch bằng USD với các ngân hàng đại lý.
Ngoài ra, Mỹ đã đưa vào tầm ngắm một công ty tại Hong Kong và một cá nhân có liên hệ với Ngân hàng Bank Melli của Iran.
Dù vậy, Washington vẫn tránh áp đặt lệnh trừng phạt lên các đối tác thương mại lớn của Iran như Trung Quốc và Ấn Độ nhằm hạn chế rủi ro cho nền kinh tế toàn cầu.
Trong một tuyên bố bằng văn bản được truyền thông Iran dẫn lại, Lãnh tụ tối cao Ayatollah Mojtaba Khamenei kêu gọi chính phủ tập trung giải quyết những khó khăn kinh tế và các vấn đề liên quan đến đời sống nhân dân.
Theo đó, Chính phủ Iran cần “nghiêm túc giải quyết” chuỗi thách thức về kinh tế và sinh kế, trong đó có lạm phát, thất nghiệp, quản lý giá cả và thị trường hàng hóa, dịch vụ.
Sức ép đối với đời sống người dân đang ngày càng rõ nét trong bối cảnh lạm phát tại Iran tăng cao. Theo các số liệu được công bố, tỷ lệ lạm phát hằng năm tại nước này đã lên tới 66% trong tháng trước.
Trong khi thừa nhận những khó khăn về kinh tế, Chính phủ Iran khẳng định Tehran sẽ không lùi bước trước sức ép từ Mỹ.
Trong tuyên bố ngày 29/8, Chính phủ Iran mô tả ngoại giao và quốc phòng là “hai cánh bổ trợ, phối hợp và không thể tách rời” nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ. Tehran cho biết sẽ tiếp tục triển khai đồng thời hai hướng này theo cách cân bằng.
Tổng thống Pezeshkian thời gian qua nhiều lần kêu gọi đối thoại và thúc đẩy quan hệ ít đối đầu hơn với các nước láng giềng. Nhà lãnh đạo Iran nhấn mạnh không quốc gia nào trong khu vực có quyền thống trị quốc gia khác, đồng thời đề cao việc tăng cường đoàn kết trong nước và duy trì sự gắn kết xã hội.
Trong nỗ lực thúc đẩy ngoại giao khu vực, Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani đã tới Tehran và có các cuộc gặp với giới lãnh đạo Iran ngày 27/8. Tại các cuộc gặp, phía Qatar nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khôi phục hoạt động hàng hải thông suốt qua eo biển Hormuz. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đánh giá các cuộc thảo luận với phía Qatar là “sáng tạo”.
Eo biển Hormuz có vị trí đặc biệt quan trọng đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu, là tuyến hàng hải kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Arab. Do đó, những diễn biến liên quan đến khả năng lưu thông hàng hải tại khu vực này luôn tác động đáng kể tới thị trường năng lượng và thương mại quốc tế.
Trong khi Tehran nhấn mạnh ngoại giao, giới chức quân sự Iran tiếp tục phát đi những thông điệp cứng rắn về năng lực phòng thủ.
Tư lệnh Lục quân Iran Amir Hatami nói với hãng thông tấn Fars rằng dù “đối phương” tìm cách phá hủy năng lực máy bay không người lái và tên lửa của Iran, kho dự trữ các loại vũ khí này vẫn được sử dụng “với cường độ cao nhất cho đến thời điểm cuối cùng”.
Trong một tuyên bố khác được hãng thông tấn Tasnim dẫn ngày 28/8, quyền Bộ trưởng Quốc phòng Iran Majid Ibn Reza cho biết Iran còn có những “bất ngờ” dành cho các đối thủ.
Quan chức này tuyên bố các đối phương, đặc biệt là những lực lượng chống lại Iran, sẽ “biết đến những bất ngờ của Iran vào thời điểm thích hợp”.
Những tuyên bố trên cho thấy Tehran đang theo đuổi cách tiếp cận kết hợp giữa duy trì năng lực phòng thủ và thúc đẩy các kênh ngoại giao. Trong khi chính phủ tìm cách giảm thiểu tác động của các biện pháp trừng phạt và khôi phục hoạt động kinh tế, giới chức Iran đồng thời khẳng định nước này vẫn duy trì khả năng đáp trả trước các mối đe dọa an ninh.
Có thể thấy rằng, sau 6 tháng chiến sự triền miên, bài toán kinh tế đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với Chính phủ Iran. Lạm phát ở mức cao, hoạt động xuất nhập khẩu suy giảm và những khó khăn trong tiếp cận các thị trường quốc tế đang tạo sức ép lên cả doanh nghiệp và người dân.
Việc Tehran đặt mục tiêu kiểm soát lạm phát, tạo việc làm và giảm dần sự phụ thuộc vào đồng USD cho thấy Iran đang tìm cách tăng khả năng tự chủ của nền kinh tế trước những tác động từ bên ngoài.
Trong bối cảnh đó, hoạt động ngoại giao được kỳ vọng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm căng thẳng và mở rộng không gian kinh tế cho Iran. Các cuộc tiếp xúc với các nước láng giềng vùng Vịnh, trong đó có Qatar, được Tehran coi là một kênh thúc đẩy đối thoại và bảo đảm các lợi ích kinh tế, thương mại cũng như an ninh khu vực.
