Iran dọa rút khỏi NPT

Thêm một lần nữa chương trình hạt nhân của Iran trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế khi mới đây, Ngoại trưởng Iran Javad Zarif đe dọa rằng nếu vấn đề hạt nhân của quốc gia Hồi giáo này được đề cập tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HĐBA LHQ), Iran sẽ rút khỏi Hiệp ước Cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).

Lời đe dọa này được đưa ra sau khi nhóm E3 (Pháp, Đức và Anh) kích hoạt cơ chế trong thỏa thuận hạt nhân ký kết với Iran, vốn có khả năng dẫn tới việc tái áp đặt các biện pháp trừng phạt của LHQ đối với Iran. Đây chỉ là diễn biến mới nhất trong một tiến trình dài dẫn tới việc thỏa thuận này bị xóa bỏ. Nếu nhìn lại, có thể thấy những đe dọa tương tự đã được đưa ra lần trước, khi một thỏa thuận hạt nhân có liên quan tới Iran bị đổ vỡ. Phân tích những động lực xảy ra khi đó có thể giúp hiểu hơn về thách thức tiềm tàng phía trước trong vấn đề hạt nhân của Iran.

Người Iran bày tỏ sự ủng hộ đối với lãnh tụ tinh thần tối cao của mình.
Người Iran bày tỏ sự ủng hộ đối với lãnh tụ tinh thần tối cao của mình.

Bài học sau sự sụp đổ của Thỏa thuận Paris 

Năm 2004, nhiều vòng đàm phán đã dẫn tới một thỏa thuận tạm thời giữa Tehran và nhóm E3 (được Mỹ hậu thuẫn). “Thỏa thuận Paris” buộc Iran phải “tình nguyện” đình chỉ các hoạt động liên quan tới việc làm giàu và tái chế biến urani, để đổi lấy một loạt khích lệ về kinh tế và chính trị. Các bên đã rơi vào bế tắc khi tìm kiếm một sự dàn xếp dài hạn bởi những tham vọng về kinh tế và hạt nhân của Iran không phù hợp với những yêu cầu của phương Tây.

Nản chí với việc đàm phán, Tehran quyết định rút khỏi các cuộc thương lượng năm 2005 và tiếp tục nối lại các hoạt động làm giàu urani. Động thái này của Iran đã nhanh chóng khiến tình hình leo thang. Cộng đồng quốc tế đã đề cập tới hồ sơ Iran tại HĐBA LHQ, cơ quan này sau đó dần áp đặt nhiều lệnh trừng phạt nhằm vào Iran. Tehran phản ứng bằng cách thúc đẩy chương trình hạt nhân, tập trung vào việc tăng cường khả năng sở hữu vật liệu phân hạch.

Iran đã xây dựng một cơ sở bí mật làm giàu urani ở Fordow, làm giàu urani tới mức 20% và bắt đầu xây dựng lò phản ứng Arak. Sau nhiều năm chịu sức ép về kinh tế và sức ép của quốc tế, Iran đã đồng ý hạn chế chương trình hạt nhân của mình vào năm 2015, song theo cách khá mơ hồ và chỉ có tính tạm thời.

Bây giờ, các bên đang đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan chiến lược tương tự. Iran đang theo đuổi các biện pháp đối đầu hạt nhân như một phương tiện để cải thiện tình hình chiến lược của mình, tuy nhiên Tehran đang thận trọng lên kế hoạch triển khai để không tạo ra một liên minh thống nhất chống lại mình hay kích động động thái quân sự nhằm vào Iran.

Sự thận trọng này tất nhiên đã không được nước này áp dụng khi thực hiện các hoạt động trong khu vực, điều này được thể hiện rõ ràng bất kỳ khi nào Iran tấn công các lợi ích của Mỹ - thậm chí trước cả cái chết của tướng Qassem Soleimani. Trong khi đó, châu Âu đang nỗ lực hành động để ngăn chặn Iran rời bỏ thỏa thuận hạt nhân, còn gọi là Kế hoạch Hành động toàn diện chung (JCPOA) và không để Iran leo thang căng thẳng. Mặc dù cả hai bên đều lo ngại về tác động của một cuộc khủng hoảng, song một lần nữa họ đang đứng bên bờ vực của tình trạng leo thang “không mong muốn”.

Quả thực là một chiến lược thận trọng của Iran có thể làm giảm nguy cơ leo thang ở Vùng Vịnh trong ngắn hạn. Tuy nhiên, qua thời gian, nó ẩn chứa những rủi ro nghiêm trọng đối với cộng đồng quốc tế. Cách Iran dần dần thực hiện từng bước một có thể khiến cộng đồng quốc tế không đưa ra quan điểm cứng rắn chống lại nước này - cho tới khi những gì Iran thực hiện trở thành thực tế của cuộc sống. Nếu thập niên vừa qua kể từ năm 2005 đã chứng minh được điều gì thì đó là cuộc chơi kéo dài của Iran đang dần làm suy giảm sức ép của quốc tế.

Nghị sĩ Mỹ tranh cãi về vấn đề Iran.
Nghị sĩ Mỹ tranh cãi về vấn đề Iran.

JCPOA 2.0?

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Iran cùng ngồi vào bàn đàm phán và quay trở lại thỏa thuận hạt nhân nghe có vẻ như là điều quá mơ tưởng khi nghĩ tới những gì đã xảy ra chỉ trong vài tuần đầu tiên của năm 2020. Từng có một số dấu hiệu tích cực trước khi bước sang năm mới - bao gồm cơ hội đạt được sự nhất trí ban đầu về việc tổ chức các cuộc đàm phán đã bị bỏ lỡ hồi tháng 9-2019, cũng như việc trao đổi tù binh thành công giữa hai nước hồi tháng 12-2019 nhưng triển vọng đó hiện nay dường như lại rất mờ mịt.

Tuy nhiên, cân nhắc tới bản chất dễ thay đổi của chính quyền Mỹ hiện tại và đặt cơ sở cho bài viết này, người ta đặt giả định về một điều không chắc chắn sẽ xảy ra: đó là hai bên đạt được một bước đột phá và Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Iran nhất trí về một JCPOA phiên bản 2.0 (JCPOA 2.0) mà về cơ bản tương tự như thỏa thuận đang có nhưng có thời hạn kéo dài và nới lỏng thêm các lệnh trừng phạt.

Phiên bản gốc của JCPOA chưa bao giờ thành công. Ngày thực hiện thỏa thuận này là cách đây 4 năm nhưng nó diễn ra ngay trước vòng bầu cử sơ bộ đầu tiên của đảng Cộng hòa, khi ông Trump đang nổi lên và tất cả các ứng cử viên chính đều cam kết sẽ xé bỏ thỏa thuận này. Hầu như không có ngân hàng hay doanh nghiệp nào muốn mạo hiểm đầu tư vào Iran nếu Tổng thống Mỹ tiếp theo sẽ xé bỏ thỏa thuận này và rút các công ty Mỹ về nước.

Trong khi đó, việc nới lỏng trừng phạt được quy định trong thỏa thuận đã mắc sai lầm về cấu trúc - không có cơ chế trừng phạt tương tự nào từng được gỡ bỏ từng phần theo cách như vậy và những thiếu sót liên quan tới việc nới lỏng trừng phạt chỉ bắt đầu trở nên rõ ràng khi bước vào quá trình triển khai. Kết quả là, mặc dù có những cải thiện kinh tế vĩ mô rõ ràng sau khi JCPOA được ký kết, song những cải thiện này quá ngắn ngủi, ở quy mô quá hẹp và rất dễ bị biến đổi vì tình trạng bất ổn chính trị mà phần lớn người dân Iran đều cảm nhận được.

Tổng thống Trump, hay người kế nhiệm ông, thực sự có thể cải thiện thỏa thuận của cựu Tổng thống Brack Obama và giúp người dân Iran nhận được những lợi ích kinh tế thực sự? Điều này có thể sẽ không giải quyết được những thách thức khác - không thể cải cách hay loại bỏ hệ thống chính trị thần quyền. Tuy nhiên, nó có thể khích lệ các thực thể tư nhân đang phải chịu đựng nhiều khó khăn của một nền kinh tế bị trừng phạt mà trong đó những người được hưởng lợi chính lại là các thực thể tham nhũng có mối liên hệ với nhà nước.

Nó cũng có thể tạo ra những tác động cần thiết để trừng trị nạn tham nhũng ở bên trong Iran - điều mà người dân Iran rất mong muốn nhưng sẽ không bao giờ được thực hiện một khi Mỹ từ bỏ thỏa thuận với Iran. Thỏa thuận này vẫn là thỏa thuận tốt nhất và chắc chắn là cần thiết, được coi là bước đầu tiên để mở ra con đường ngoại giao nhằm giảm căng thẳng và các lo ngại an ninh. Và JCPOA sẽ mang lại cơ hội để giải quyết và tập hợp những vấn đề mà các bên có lợi ích chung.

Quang Nguyễn

Các tin khác

Tổng thống Ahmed al-Sharaa và những cánh cửa đang mở ra cho một Syria mới

Tổng thống Ahmed al-Sharaa và những cánh cửa đang mở ra cho một Syria mới

Sau hơn một thập niên chiến tranh và chia cắt, Syria bước vào giai đoạn mới: xây dựng lại nhà nước thống nhất, có khả năng quản trị. Những chuyển động trong 20 tháng qua cho thấy Tổng thống Ahmed al-Sharaa đang dần mở rộng cánh cửa tái thiết cho một đất nước đã bị chiến tranh tàn phá nặng nề.

Lặng thầm góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế

Lặng thầm góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế

Đằng sau những khu công nghiệp hiện đại, những dây chuyền sản xuất vận hành ngày đêm và dòng vốn đầu tư không ngừng đổ về Bắc Ninh là sự lặng thầm của những chiến sĩ Cảnh sát kinh tế. Suốt 70 năm qua, họ bền bỉ giữ gìn kỷ cương pháp luật, bảo vệ môi trường đầu tư và góp phần dựng nên "lá chắn thép" cho nền kinh tế.

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.