Iran dọa rút khỏi NPT

Thêm một lần nữa chương trình hạt nhân của Iran trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế khi mới đây, Ngoại trưởng Iran Javad Zarif đe dọa rằng nếu vấn đề hạt nhân của quốc gia Hồi giáo này được đề cập tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HĐBA LHQ), Iran sẽ rút khỏi Hiệp ước Cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).

Lời đe dọa này được đưa ra sau khi nhóm E3 (Pháp, Đức và Anh) kích hoạt cơ chế trong thỏa thuận hạt nhân ký kết với Iran, vốn có khả năng dẫn tới việc tái áp đặt các biện pháp trừng phạt của LHQ đối với Iran. Đây chỉ là diễn biến mới nhất trong một tiến trình dài dẫn tới việc thỏa thuận này bị xóa bỏ. Nếu nhìn lại, có thể thấy những đe dọa tương tự đã được đưa ra lần trước, khi một thỏa thuận hạt nhân có liên quan tới Iran bị đổ vỡ. Phân tích những động lực xảy ra khi đó có thể giúp hiểu hơn về thách thức tiềm tàng phía trước trong vấn đề hạt nhân của Iran.

Người Iran bày tỏ sự ủng hộ đối với lãnh tụ tinh thần tối cao của mình.
Người Iran bày tỏ sự ủng hộ đối với lãnh tụ tinh thần tối cao của mình.

Bài học sau sự sụp đổ của Thỏa thuận Paris 

Năm 2004, nhiều vòng đàm phán đã dẫn tới một thỏa thuận tạm thời giữa Tehran và nhóm E3 (được Mỹ hậu thuẫn). “Thỏa thuận Paris” buộc Iran phải “tình nguyện” đình chỉ các hoạt động liên quan tới việc làm giàu và tái chế biến urani, để đổi lấy một loạt khích lệ về kinh tế và chính trị. Các bên đã rơi vào bế tắc khi tìm kiếm một sự dàn xếp dài hạn bởi những tham vọng về kinh tế và hạt nhân của Iran không phù hợp với những yêu cầu của phương Tây.

Nản chí với việc đàm phán, Tehran quyết định rút khỏi các cuộc thương lượng năm 2005 và tiếp tục nối lại các hoạt động làm giàu urani. Động thái này của Iran đã nhanh chóng khiến tình hình leo thang. Cộng đồng quốc tế đã đề cập tới hồ sơ Iran tại HĐBA LHQ, cơ quan này sau đó dần áp đặt nhiều lệnh trừng phạt nhằm vào Iran. Tehran phản ứng bằng cách thúc đẩy chương trình hạt nhân, tập trung vào việc tăng cường khả năng sở hữu vật liệu phân hạch.

Iran đã xây dựng một cơ sở bí mật làm giàu urani ở Fordow, làm giàu urani tới mức 20% và bắt đầu xây dựng lò phản ứng Arak. Sau nhiều năm chịu sức ép về kinh tế và sức ép của quốc tế, Iran đã đồng ý hạn chế chương trình hạt nhân của mình vào năm 2015, song theo cách khá mơ hồ và chỉ có tính tạm thời.

Bây giờ, các bên đang đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan chiến lược tương tự. Iran đang theo đuổi các biện pháp đối đầu hạt nhân như một phương tiện để cải thiện tình hình chiến lược của mình, tuy nhiên Tehran đang thận trọng lên kế hoạch triển khai để không tạo ra một liên minh thống nhất chống lại mình hay kích động động thái quân sự nhằm vào Iran.

Sự thận trọng này tất nhiên đã không được nước này áp dụng khi thực hiện các hoạt động trong khu vực, điều này được thể hiện rõ ràng bất kỳ khi nào Iran tấn công các lợi ích của Mỹ - thậm chí trước cả cái chết của tướng Qassem Soleimani. Trong khi đó, châu Âu đang nỗ lực hành động để ngăn chặn Iran rời bỏ thỏa thuận hạt nhân, còn gọi là Kế hoạch Hành động toàn diện chung (JCPOA) và không để Iran leo thang căng thẳng. Mặc dù cả hai bên đều lo ngại về tác động của một cuộc khủng hoảng, song một lần nữa họ đang đứng bên bờ vực của tình trạng leo thang “không mong muốn”.

Quả thực là một chiến lược thận trọng của Iran có thể làm giảm nguy cơ leo thang ở Vùng Vịnh trong ngắn hạn. Tuy nhiên, qua thời gian, nó ẩn chứa những rủi ro nghiêm trọng đối với cộng đồng quốc tế. Cách Iran dần dần thực hiện từng bước một có thể khiến cộng đồng quốc tế không đưa ra quan điểm cứng rắn chống lại nước này - cho tới khi những gì Iran thực hiện trở thành thực tế của cuộc sống. Nếu thập niên vừa qua kể từ năm 2005 đã chứng minh được điều gì thì đó là cuộc chơi kéo dài của Iran đang dần làm suy giảm sức ép của quốc tế.

Nghị sĩ Mỹ tranh cãi về vấn đề Iran.
Nghị sĩ Mỹ tranh cãi về vấn đề Iran.

JCPOA 2.0?

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Iran cùng ngồi vào bàn đàm phán và quay trở lại thỏa thuận hạt nhân nghe có vẻ như là điều quá mơ tưởng khi nghĩ tới những gì đã xảy ra chỉ trong vài tuần đầu tiên của năm 2020. Từng có một số dấu hiệu tích cực trước khi bước sang năm mới - bao gồm cơ hội đạt được sự nhất trí ban đầu về việc tổ chức các cuộc đàm phán đã bị bỏ lỡ hồi tháng 9-2019, cũng như việc trao đổi tù binh thành công giữa hai nước hồi tháng 12-2019 nhưng triển vọng đó hiện nay dường như lại rất mờ mịt.

Tuy nhiên, cân nhắc tới bản chất dễ thay đổi của chính quyền Mỹ hiện tại và đặt cơ sở cho bài viết này, người ta đặt giả định về một điều không chắc chắn sẽ xảy ra: đó là hai bên đạt được một bước đột phá và Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Iran nhất trí về một JCPOA phiên bản 2.0 (JCPOA 2.0) mà về cơ bản tương tự như thỏa thuận đang có nhưng có thời hạn kéo dài và nới lỏng thêm các lệnh trừng phạt.

Phiên bản gốc của JCPOA chưa bao giờ thành công. Ngày thực hiện thỏa thuận này là cách đây 4 năm nhưng nó diễn ra ngay trước vòng bầu cử sơ bộ đầu tiên của đảng Cộng hòa, khi ông Trump đang nổi lên và tất cả các ứng cử viên chính đều cam kết sẽ xé bỏ thỏa thuận này. Hầu như không có ngân hàng hay doanh nghiệp nào muốn mạo hiểm đầu tư vào Iran nếu Tổng thống Mỹ tiếp theo sẽ xé bỏ thỏa thuận này và rút các công ty Mỹ về nước.

Trong khi đó, việc nới lỏng trừng phạt được quy định trong thỏa thuận đã mắc sai lầm về cấu trúc - không có cơ chế trừng phạt tương tự nào từng được gỡ bỏ từng phần theo cách như vậy và những thiếu sót liên quan tới việc nới lỏng trừng phạt chỉ bắt đầu trở nên rõ ràng khi bước vào quá trình triển khai. Kết quả là, mặc dù có những cải thiện kinh tế vĩ mô rõ ràng sau khi JCPOA được ký kết, song những cải thiện này quá ngắn ngủi, ở quy mô quá hẹp và rất dễ bị biến đổi vì tình trạng bất ổn chính trị mà phần lớn người dân Iran đều cảm nhận được.

Tổng thống Trump, hay người kế nhiệm ông, thực sự có thể cải thiện thỏa thuận của cựu Tổng thống Brack Obama và giúp người dân Iran nhận được những lợi ích kinh tế thực sự? Điều này có thể sẽ không giải quyết được những thách thức khác - không thể cải cách hay loại bỏ hệ thống chính trị thần quyền. Tuy nhiên, nó có thể khích lệ các thực thể tư nhân đang phải chịu đựng nhiều khó khăn của một nền kinh tế bị trừng phạt mà trong đó những người được hưởng lợi chính lại là các thực thể tham nhũng có mối liên hệ với nhà nước.

Nó cũng có thể tạo ra những tác động cần thiết để trừng trị nạn tham nhũng ở bên trong Iran - điều mà người dân Iran rất mong muốn nhưng sẽ không bao giờ được thực hiện một khi Mỹ từ bỏ thỏa thuận với Iran. Thỏa thuận này vẫn là thỏa thuận tốt nhất và chắc chắn là cần thiết, được coi là bước đầu tiên để mở ra con đường ngoại giao nhằm giảm căng thẳng và các lo ngại an ninh. Và JCPOA sẽ mang lại cơ hội để giải quyết và tập hợp những vấn đề mà các bên có lợi ích chung.

Quang Nguyễn

Các tin khác

Thảm họa đường sắt - phép thử khắc nghiệt với Thủ tướng Sanchez

Thảm họa đường sắt - phép thử khắc nghiệt với Thủ tướng Sanchez

Vụ tai nạn đường sắt nghiêm trọng xảy ra ngày 28/10 đang đẩy chính phủ của Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez vào một cuộc khủng hoảng mới ngay trước thềm tổng tuyển cử. Những câu hỏi về an toàn hạ tầng, trách nhiệm quản lý và niềm tin công chúng có thể trở thành cơ hội để phe bảo thủ gia tăng sức ép lên cá nhân ông cũng như đảng PSOE.

Châu Âu bất ổn và mặt trận an ninh trên không gian mạng

Châu Âu bất ổn và mặt trận an ninh trên không gian mạng

Làn sóng biểu tình lan rộng trên nhiều quốc gia châu Âu trong những ngày cuối tháng 10/2026 đang phơi bày rạn nứt xã hội ngày càng sâu sắc tại lục địa già. Từ những cuộc tuần hành phản đối chi phí sinh hoạt ở Pháp, đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát tại Italy, Bỉ, Albania đến các phong trào đòi quyền lợi về nhà ở và lương hưu tại Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Áo, Đức..., bất ổn đang diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau.
Nhưng, phía sau những đám đông trên đường phố còn có một mặt trận khác, khó nhận diện và kiểm soát hơn: không gian mạng. Khi các nền tảng số trở thành công cụ huy động lực lượng, điều phối hành động và khuếch đại hình ảnh bạo lực, thách thức đặt ra đối với an ninh châu Âu không chỉ là kiểm soát những cuộc biểu tình, mà còn là bảo vệ trật tự xã hội trong môi trường thông tin ngày càng dễ bị thao túng.

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Sức ép chiến trường và cơ hội ngoại giao

Cuộc xung đột Nga - Ukraine, hiện đã bước sang năm thứ 5, đang chứng kiến những chuyển dịch mang tính bước ngoặt khi thế bế tắc quân sự thúc đẩy các cường quốc tái khởi động kênh ngoại giao cấp cao. 4 năm giao tranh khốc liệt đã tiêu hao nguồn lực khổng lồ của cả hai bên trực tiếp tham chiến lẫn các quốc gia bảo trợ.

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Hoàn thiện chính sách, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Đề xuất bỏ hình phạt tử hình đối với 6/10 tội danh trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không chỉ thể hiện chính sách hình sự nhân đạo mà còn hướng tới phân hóa trách nhiệm hình sự, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là giảm tội phạm, bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, xây dựng xã hội an toàn hơn.

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Dòng chảy ma túy từ Nam Mỹ: Càng truy quét, càng biến hóa

Các chiến dịch truy quét ma túy ngày càng quyết liệt đang buộc những đường dây buôn lậu ở Nam Mỹ thay đổi phương thức hoạt động. Từ những con tàu chở hàng đến mạng lưới sông ngòi Amazon, các tuyến vận chuyển liên tục được mở rộng và cocaine vẫn tràn vào Bắc Mỹ, châu Âu với giá ngày càng rẻ.

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Nhà Bolsonaro trở lại gần hơn với quyền lực

Chỉ còn một tuần trước vòng bỏ phiếu thứ hai, ngày 25/10, Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro vẫn nhỉnh hơn Tổng thống Lula da Silva trong các cuộc thăm dò. Từ kết quả bất ngờ ở vòng 1 đến cuộc khủng hoảng của Tòa án Tối cao, nhiều yếu tố đang đưa gia tộc Bolsonaro trở lại gần quyền lực.

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Đưa vũ khí ra khỏi bản làng bằng sức mạnh lòng dân

Công tác vận động, thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo có vai trò quan trọng trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật. Từ thực tế đó, Công an tỉnh Nghệ An triển khai nhiều cách làm sáng tạo, linh hoạt, bám sát thực tiễn từng địa bàn, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của Nhân dân. Qua đó, hạn chế thấp nhất nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra, đồng thời nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và bình yên ngay từ cơ sở.

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

EU tìm cách tái cân bằng thương mại với Trung Quốc

Thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro mỗi năm buộc Liên minh châu Âu (EU) phải điều chỉnh quan hệ với Trung Quốc. Thỏa thuận sơ bộ tại Bắc Kinh mở hướng tháo gỡ, nhưng chưa giải quyết bất đồng về tiếp cận thị trường, trợ cấp và sức cạnh tranh công nghiệp.

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Ông Macron và tham vọng “cực quyền lực thứ ba”

Không rời xa Mỹ, dè dặt với Trung Quốc, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn châu Âu trở thành một cực quyền lực có khả năng tự quyết. Nhưng để “con đường thứ ba” vượt khỏi diễn đàn ngoại giao, châu Âu phải giải quyết bài toán khó hơn - biến ý chí chính trị thành sức mạnh thực tế.

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Cú lừa tiền tỷ từ những viên “thiên thạch triệu đô”

Dù đã được lực lượng Công an liên tục cảnh báo, song thời gian qua, chiêu trò lừa đảo mua bán “thiên thạch” với những siêu tính năng kỳ quái vẫn khiến không ít người sập bẫy. Từ những vật liệu rẻ tiền như than chì, nhựa đường, hạt xốp hay những viên đá thông thường, các đối tượng lừa đảo đã dùng thủ thuật đánh tráo tinh vi kết hợp với chiêu bài tâm linh để lừa đảo nạn nhân, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng...

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Trung Đông và cuộc đua giành lại thị phần dầu mỏ

Sau những gián đoạn nghiêm trọng của dòng chảy năng lượng, các nhà sản xuất Vùng Vịnh đang tìm cách trở lại thị trường châu Á. Nhưng, phục hồi xuất khẩu mới chỉ là bước đầu: cạnh tranh giá bán, chi phí vận tải và khác biệt về lợi ích đang quyết định liệu sự trở lại ấy có thể chuyển thành vị thế bền vững.

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Góp thêm “mồi lửa” cho vùng Sừng châu Phi

Thỏa thuận Pretoria từng chấm dứt cuộc chiến đẫm máu tại Tigray (Ethiopia) năm 2022, đứng trước nguy cơ sụp đổ, khi các lực lượng vũ trang tại đây tái giao tranh với quân đội chính quyền trung ương. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở việc Ethiopia trở lại vòng xoáy xung đột, mà còn ở khả năng kéo theo những tác động rộng hơn tới vùng Sừng châu Phi.

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Vững từ cơ sở, chắc từ lòng dân

Tại tỉnh địa đầu cực Nam Tổ quốc, từ khu dân cư, xã phường đến từng cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục..., sự bình yên không tự nhiên mà có. Đó là kết quả của một quá trình kiên trì xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, phát huy sức mạnh nhân dân, chủ động phòng ngừa và xử lý từ sớm, từ xa nguy cơ phức tạp về an ninh, trật tự. Qua 5 năm thực hiện Thông tư 124 của Bộ Công an (2021-2026), Cà Mau đưa tiêu chí “An toàn về an ninh, trật tự” trở thành nội dung gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần củng cố vững chắc thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ cơ sở.

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Fatima Ezzahra El Mansouri, người phụ nữ đi vào lịch sử Morocco

Từ nữ thị trưởng đầu tiên của Marrakesh đến người phụ nữ đầu tiên đứng đầu Chính phủ Morocco, Fatima Ezzahra El Mansouri đã đi qua một hành trình vươn lên bền bỉ trên chính trường suốt gần 2 thập niên. Nhưng, phía sau dấu mốc lịch sử ấy là những bài toán không đơn giản đang chờ bà giải trong nhiệm kỳ mới.

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

“Thần đèn AI” và nỗ lực tìm luật chơi chung cho toàn cầu

Trong tuần lễ cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc, ý tưởng lập một thiết chế quốc tế giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) liên tục được nhắc đến, từ tuyên bố của nhóm nước do Phần Lan và Na Uy khởi xướng đến bài phát biểu của Singapore. Tất cả đều nhấn mạnh, quản trị AI đang trở thành một vấn đề cấp thiết của hợp tác và an ninh quốc tế.

Tiếp bước con đường vinh quang

Tiếp bước con đường vinh quang

40 năm ngày tựu trường là một dấu mốc đầy kỷ niệm đối với các học viên khóa D18 Học viện An ninh nhân dân. Một khóa học với hơn 200 người từ khắp mọi miền tổ quốc đã về dưới mái trường này, với một ý chí mãnh liệt và niềm tin vào con đường mình đã chọn, đó là trở thành người chiến sĩ Công an nhân dân.

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

“Gần dân nhất” bằng những việc làm thiết thực

Trong đợt mưa lũ vừa qua, tại các xã biên giới miền Tây xứ Nghệ, hình ảnh cán bộ, chiến sĩ CAND dầm mình giữa suối làm cầu dân sinh hay căng dây kéo thuyền lúc nửa đêm, băng qua lũ dữ đưa người dân đi cấp cứu kịp thời đã trở thành biểu tượng cốt lõi của tinh thần “vì nhân dân phục vụ”. Những việc làm đó đã hiện thực hóa nội dung “Gần dân nhất” trong phong trào thi đua “Ba nhất” của lực lượng CAND.

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ông Jean-Luc Melenchon, ứng viên đang lên trên đường đua bầu cử Tổng thống Pháp

Ở tuổi 75, sau 3 lần tranh cử tổng thống bất thành, ông Jean-Luc Melenchon bất ngờ trở thành đối thủ có khả năng thách thức bà Marine Le Pen ở vòng 2 bầu cử năm 2027. Một cuộc thăm dò cuối tháng 9 cho thấy ứng cử viên cánh tả này đang có nền tảng ủng hộ đáng kể, đặc biệt trong giới trẻ, dù khoảng cách giữa điều đó với việc giành được đa số cử tri vẫn còn rất xa.

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đẩy mạnh “triệt cung, xóa cầu”

Đánh cả đường dây, bắt đối tượng cầm đầu, truy xét tận cùng nguồn tài chính, tài sản do phạm tội mà có, không bỏ lọt tội phạm là những chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an nhằm siết chặt “gọng kìm” tấn công tội phạm về ma túy với phương châm “triệt cung, xóa cầu”.