Iran dọa rút khỏi NPT

Thêm một lần nữa chương trình hạt nhân của Iran trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế khi mới đây, Ngoại trưởng Iran Javad Zarif đe dọa rằng nếu vấn đề hạt nhân của quốc gia Hồi giáo này được đề cập tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HĐBA LHQ), Iran sẽ rút khỏi Hiệp ước Cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).

Lời đe dọa này được đưa ra sau khi nhóm E3 (Pháp, Đức và Anh) kích hoạt cơ chế trong thỏa thuận hạt nhân ký kết với Iran, vốn có khả năng dẫn tới việc tái áp đặt các biện pháp trừng phạt của LHQ đối với Iran. Đây chỉ là diễn biến mới nhất trong một tiến trình dài dẫn tới việc thỏa thuận này bị xóa bỏ. Nếu nhìn lại, có thể thấy những đe dọa tương tự đã được đưa ra lần trước, khi một thỏa thuận hạt nhân có liên quan tới Iran bị đổ vỡ. Phân tích những động lực xảy ra khi đó có thể giúp hiểu hơn về thách thức tiềm tàng phía trước trong vấn đề hạt nhân của Iran.

Người Iran bày tỏ sự ủng hộ đối với lãnh tụ tinh thần tối cao của mình.
Người Iran bày tỏ sự ủng hộ đối với lãnh tụ tinh thần tối cao của mình.

Bài học sau sự sụp đổ của Thỏa thuận Paris 

Năm 2004, nhiều vòng đàm phán đã dẫn tới một thỏa thuận tạm thời giữa Tehran và nhóm E3 (được Mỹ hậu thuẫn). “Thỏa thuận Paris” buộc Iran phải “tình nguyện” đình chỉ các hoạt động liên quan tới việc làm giàu và tái chế biến urani, để đổi lấy một loạt khích lệ về kinh tế và chính trị. Các bên đã rơi vào bế tắc khi tìm kiếm một sự dàn xếp dài hạn bởi những tham vọng về kinh tế và hạt nhân của Iran không phù hợp với những yêu cầu của phương Tây.

Nản chí với việc đàm phán, Tehran quyết định rút khỏi các cuộc thương lượng năm 2005 và tiếp tục nối lại các hoạt động làm giàu urani. Động thái này của Iran đã nhanh chóng khiến tình hình leo thang. Cộng đồng quốc tế đã đề cập tới hồ sơ Iran tại HĐBA LHQ, cơ quan này sau đó dần áp đặt nhiều lệnh trừng phạt nhằm vào Iran. Tehran phản ứng bằng cách thúc đẩy chương trình hạt nhân, tập trung vào việc tăng cường khả năng sở hữu vật liệu phân hạch.

Iran đã xây dựng một cơ sở bí mật làm giàu urani ở Fordow, làm giàu urani tới mức 20% và bắt đầu xây dựng lò phản ứng Arak. Sau nhiều năm chịu sức ép về kinh tế và sức ép của quốc tế, Iran đã đồng ý hạn chế chương trình hạt nhân của mình vào năm 2015, song theo cách khá mơ hồ và chỉ có tính tạm thời.

Bây giờ, các bên đang đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan chiến lược tương tự. Iran đang theo đuổi các biện pháp đối đầu hạt nhân như một phương tiện để cải thiện tình hình chiến lược của mình, tuy nhiên Tehran đang thận trọng lên kế hoạch triển khai để không tạo ra một liên minh thống nhất chống lại mình hay kích động động thái quân sự nhằm vào Iran.

Sự thận trọng này tất nhiên đã không được nước này áp dụng khi thực hiện các hoạt động trong khu vực, điều này được thể hiện rõ ràng bất kỳ khi nào Iran tấn công các lợi ích của Mỹ - thậm chí trước cả cái chết của tướng Qassem Soleimani. Trong khi đó, châu Âu đang nỗ lực hành động để ngăn chặn Iran rời bỏ thỏa thuận hạt nhân, còn gọi là Kế hoạch Hành động toàn diện chung (JCPOA) và không để Iran leo thang căng thẳng. Mặc dù cả hai bên đều lo ngại về tác động của một cuộc khủng hoảng, song một lần nữa họ đang đứng bên bờ vực của tình trạng leo thang “không mong muốn”.

Quả thực là một chiến lược thận trọng của Iran có thể làm giảm nguy cơ leo thang ở Vùng Vịnh trong ngắn hạn. Tuy nhiên, qua thời gian, nó ẩn chứa những rủi ro nghiêm trọng đối với cộng đồng quốc tế. Cách Iran dần dần thực hiện từng bước một có thể khiến cộng đồng quốc tế không đưa ra quan điểm cứng rắn chống lại nước này - cho tới khi những gì Iran thực hiện trở thành thực tế của cuộc sống. Nếu thập niên vừa qua kể từ năm 2005 đã chứng minh được điều gì thì đó là cuộc chơi kéo dài của Iran đang dần làm suy giảm sức ép của quốc tế.

Nghị sĩ Mỹ tranh cãi về vấn đề Iran.
Nghị sĩ Mỹ tranh cãi về vấn đề Iran.

JCPOA 2.0?

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Iran cùng ngồi vào bàn đàm phán và quay trở lại thỏa thuận hạt nhân nghe có vẻ như là điều quá mơ tưởng khi nghĩ tới những gì đã xảy ra chỉ trong vài tuần đầu tiên của năm 2020. Từng có một số dấu hiệu tích cực trước khi bước sang năm mới - bao gồm cơ hội đạt được sự nhất trí ban đầu về việc tổ chức các cuộc đàm phán đã bị bỏ lỡ hồi tháng 9-2019, cũng như việc trao đổi tù binh thành công giữa hai nước hồi tháng 12-2019 nhưng triển vọng đó hiện nay dường như lại rất mờ mịt.

Tuy nhiên, cân nhắc tới bản chất dễ thay đổi của chính quyền Mỹ hiện tại và đặt cơ sở cho bài viết này, người ta đặt giả định về một điều không chắc chắn sẽ xảy ra: đó là hai bên đạt được một bước đột phá và Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Iran nhất trí về một JCPOA phiên bản 2.0 (JCPOA 2.0) mà về cơ bản tương tự như thỏa thuận đang có nhưng có thời hạn kéo dài và nới lỏng thêm các lệnh trừng phạt.

Phiên bản gốc của JCPOA chưa bao giờ thành công. Ngày thực hiện thỏa thuận này là cách đây 4 năm nhưng nó diễn ra ngay trước vòng bầu cử sơ bộ đầu tiên của đảng Cộng hòa, khi ông Trump đang nổi lên và tất cả các ứng cử viên chính đều cam kết sẽ xé bỏ thỏa thuận này. Hầu như không có ngân hàng hay doanh nghiệp nào muốn mạo hiểm đầu tư vào Iran nếu Tổng thống Mỹ tiếp theo sẽ xé bỏ thỏa thuận này và rút các công ty Mỹ về nước.

Trong khi đó, việc nới lỏng trừng phạt được quy định trong thỏa thuận đã mắc sai lầm về cấu trúc - không có cơ chế trừng phạt tương tự nào từng được gỡ bỏ từng phần theo cách như vậy và những thiếu sót liên quan tới việc nới lỏng trừng phạt chỉ bắt đầu trở nên rõ ràng khi bước vào quá trình triển khai. Kết quả là, mặc dù có những cải thiện kinh tế vĩ mô rõ ràng sau khi JCPOA được ký kết, song những cải thiện này quá ngắn ngủi, ở quy mô quá hẹp và rất dễ bị biến đổi vì tình trạng bất ổn chính trị mà phần lớn người dân Iran đều cảm nhận được.

Tổng thống Trump, hay người kế nhiệm ông, thực sự có thể cải thiện thỏa thuận của cựu Tổng thống Brack Obama và giúp người dân Iran nhận được những lợi ích kinh tế thực sự? Điều này có thể sẽ không giải quyết được những thách thức khác - không thể cải cách hay loại bỏ hệ thống chính trị thần quyền. Tuy nhiên, nó có thể khích lệ các thực thể tư nhân đang phải chịu đựng nhiều khó khăn của một nền kinh tế bị trừng phạt mà trong đó những người được hưởng lợi chính lại là các thực thể tham nhũng có mối liên hệ với nhà nước.

Nó cũng có thể tạo ra những tác động cần thiết để trừng trị nạn tham nhũng ở bên trong Iran - điều mà người dân Iran rất mong muốn nhưng sẽ không bao giờ được thực hiện một khi Mỹ từ bỏ thỏa thuận với Iran. Thỏa thuận này vẫn là thỏa thuận tốt nhất và chắc chắn là cần thiết, được coi là bước đầu tiên để mở ra con đường ngoại giao nhằm giảm căng thẳng và các lo ngại an ninh. Và JCPOA sẽ mang lại cơ hội để giải quyết và tập hợp những vấn đề mà các bên có lợi ích chung.

Quang Nguyễn

Các tin khác

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Colombia diễn ra vào ngày 21/6 cho kết quả ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella đã giành chiến thắng sít sao trước ứng viên cánh tả, tiếp nối làn sóng cực hữu thân Mỹ, ủng hộ Tổng thống Donald Trump giành quyền lãnh đạo tại khu vực được cho là “sân sau” của Mỹ.

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Cuộc đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran đang diễn ra trong thời hạn 60 ngày do hai bên ấn định tại bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tuần trước. Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục tấn công các mục tiêu ở Lebanon và không chịu rút quân đang gây khó khăn rất lớn cho đàm phán.

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Những cuộc điện thoại mời nhận quà tri ân, cơ hội đầu tư sinh lời, chương trình nâng cấp quyền lợi nghỉ dưỡng hay hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng tưởng chừng vô hại đã trở thành chiếc bẫy mất tiền. Đằng sau những văn phòng sang trọng, những bản hợp đồng được in ấn chuyên nghiệp và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn là cả một hệ thống doanh nghiệp được tổ chức bài bản nhằm dẫn dụ, thao túng tâm lý khách hàng để chiếm đoạt tài sản.

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Theo lời kể của những phụ nữ Afghanistan với nhật báo Shargh của Iran, Taliban đã siết chặt các quy định về trang phục đối với phụ nữ. Loại hijab thông thường che kín cơ thể và tóc hiện đã bị cấm; thay vào đó, phụ nữ chỉ được phép mặc trang phục burqa trùm kín cơ thể từ đầu đến chân, che cả khuôn mặt và chỉ để lại một lớp lưới nhỏ trước mắt để nhìn ra bên ngoài.

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Chỉ vài ngày sau chiến thắng áp đảo tại Makerfield, ông Andy Burnham đang trở thành tâm điểm của chính trường Anh. Trong bối cảnh Thủ tướng Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức sau nhiều tuần chịu sức ép từ nội bộ Công đảng, ngày càng nhiều tiếng nói xem ông Burnham là nhân vật có thể giúp đảng cầm quyền khôi phục niềm tin của cử tri và mở ra một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh.

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ với Iran sau hơn 100 ngày chiến tranh làm hàng nghìn người thiệt mạng và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Sau thỏa thuận, những gì sẽ triển khai thực hiện cũng quan trọng không kém, trong đó có việc Mỹ phải làm thế nào để kiềm chế được Israel.

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga từ ngày 17 đến 19/6/2026 tại Kazan, Nga diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với cả cấu trúc khu vực lẫn ngoại giao toàn cầu. Đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại và 8 năm quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao lần này mang đến cơ hội có một không hai để điều chỉnh lại hợp tác giữa hai bên.

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Những vụ bạo loạn liên quan đến người nhập cư tại Anh và Bắc Ireland một lần nữa cho thấy đây vẫn là chủ đề gây chia rẽ nhất tại châu Âu, bất chấp việc EU vừa triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới nhằm tìm lời giải triệt để cho bài toán gai góc này.

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Sau hơn 100 ngày xung đột với những đợt leo thang rồi xuống thang liên tiếp, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz. Phía sau các diễn biến ngoại giao dẫn đến kết quả đó, có một thực tế ít được nhắc đến nhưng là động lực quan trọng: kho dự trữ dầu của thế giới đang cạn với tốc độ chưa từng thấy.

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Trong bối cảnh liên tiếp xảy ra sự cố hạ tầng dưới biển tại Baltic, Phần Lan thử nghiệm hệ thống cảm biến âm học nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với cáp ngầm, cho thấy xu hướng chuyển sang phòng ngừa chủ động trong bảo vệ hạ tầng số then chốt.

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Hơn 2 tháng sau khi Mỹ và Iran chính thức bước vào đàm phán tìm kiếm giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc chiến, cho đến nay, hầu như mọi nỗ lực chưa mang lại kết quả khả quan nào, và các bên tiếp tục “vừa đánh vừa đàm” trên khắp các mặt trận.

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Bên trung gian hòa giải châu Âu có thể tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Nga và Ukraine, theo một số nhà phân tích, tuy nhiên thỏa thuận hòa bình bền vững khó có thể đạt được trừ khi 2 nước này cùng đi đến kết luận rằng chiến tranh tiếp diễn sẽ tốn kém hơn về mặt chiến lược và chính trị so với thỏa hiệp.

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Thất bại chưa từng có của Berlin trong cuộc đua giành ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây không phải một cú sẩy chân đơn thuần mà phản ánh uy tín đi xuống của Đức sau một giai đoạn theo đuổi chính sách đối ngoại cứng nhắc và cả sự phản kháng ngày càng mạnh mẽ từ phương Nam đối với trật tự thế giới do phương Tây định hình.

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Một đường dây săn bắt, giết mổ, mua bán voọc bạc ở Phú Quốc vừa bị Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh An Giang chủ công, phối hợp cùng các đơn vị đấu tranh, triệt phá. Nhiều đối tượng bị bắt giữ và những lời khai ban đầu đã hé lộ quy mô, tính chất của nạn mua bán động vật hoang dã, quý hiếm trên mạng xã hội...

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Với tinh thần quyết liệt và quyết tâm chính trị cao, tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động. Qua đó, gặt hái những kết quả đặc biệt xuất sắc trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tội phạm, bóc gỡ hàng loạt chuyên án lớn, giữ vững bình yên nơi địa đầu Tổ quốc.

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

Trong bối cảnh an ninh châu Âu tiếp tục biến động, các tín hiệu chính sách gần đây từ Mỹ về khả năng mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân tới một số quốc gia thành viên đang đưa Đông Âu trở thành trọng tâm trong cấu trúc răn đe của NATO.

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Nhật Bản vừa công bố kết quả điều tra cho thấy dân số nước này đã giảm hơn 3 triệu người chỉ trong vòng 5 năm - mức sụt giảm lớn nhất kể từ khi bắt đầu thống kê cách đây hơn một thế kỷ. Những con số mới nhất cho thấy cuộc khủng hoảng nhân khẩu học được cảnh báo trong nhiều thập niên qua không còn là nguy cơ, mà đã trở thành hiện thực với xứ sở Mặt trời mọc.

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Với đường biên giới dài, tiếp giáp nước bạn Campuchia, kết nối với mạng lưới giao thông thông suốt đến trung tâm kinh tế lớn của phía Nam là TP Hồ Chí Minh, nên Tây Ninh luôn được cánh đầu nậu chọn lựa làm địa bàn tuồn hàng lậu qua biên giới trước khi trung chuyển đến các địa phương khác tiêu thụ.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?