Iran dọa rút khỏi NPT

Thêm một lần nữa chương trình hạt nhân của Iran trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế khi mới đây, Ngoại trưởng Iran Javad Zarif đe dọa rằng nếu vấn đề hạt nhân của quốc gia Hồi giáo này được đề cập tại Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HĐBA LHQ), Iran sẽ rút khỏi Hiệp ước Cấm phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).

Lời đe dọa này được đưa ra sau khi nhóm E3 (Pháp, Đức và Anh) kích hoạt cơ chế trong thỏa thuận hạt nhân ký kết với Iran, vốn có khả năng dẫn tới việc tái áp đặt các biện pháp trừng phạt của LHQ đối với Iran. Đây chỉ là diễn biến mới nhất trong một tiến trình dài dẫn tới việc thỏa thuận này bị xóa bỏ. Nếu nhìn lại, có thể thấy những đe dọa tương tự đã được đưa ra lần trước, khi một thỏa thuận hạt nhân có liên quan tới Iran bị đổ vỡ. Phân tích những động lực xảy ra khi đó có thể giúp hiểu hơn về thách thức tiềm tàng phía trước trong vấn đề hạt nhân của Iran.

Người Iran bày tỏ sự ủng hộ đối với lãnh tụ tinh thần tối cao của mình.
Người Iran bày tỏ sự ủng hộ đối với lãnh tụ tinh thần tối cao của mình.

Bài học sau sự sụp đổ của Thỏa thuận Paris 

Năm 2004, nhiều vòng đàm phán đã dẫn tới một thỏa thuận tạm thời giữa Tehran và nhóm E3 (được Mỹ hậu thuẫn). “Thỏa thuận Paris” buộc Iran phải “tình nguyện” đình chỉ các hoạt động liên quan tới việc làm giàu và tái chế biến urani, để đổi lấy một loạt khích lệ về kinh tế và chính trị. Các bên đã rơi vào bế tắc khi tìm kiếm một sự dàn xếp dài hạn bởi những tham vọng về kinh tế và hạt nhân của Iran không phù hợp với những yêu cầu của phương Tây.

Nản chí với việc đàm phán, Tehran quyết định rút khỏi các cuộc thương lượng năm 2005 và tiếp tục nối lại các hoạt động làm giàu urani. Động thái này của Iran đã nhanh chóng khiến tình hình leo thang. Cộng đồng quốc tế đã đề cập tới hồ sơ Iran tại HĐBA LHQ, cơ quan này sau đó dần áp đặt nhiều lệnh trừng phạt nhằm vào Iran. Tehran phản ứng bằng cách thúc đẩy chương trình hạt nhân, tập trung vào việc tăng cường khả năng sở hữu vật liệu phân hạch.

Iran đã xây dựng một cơ sở bí mật làm giàu urani ở Fordow, làm giàu urani tới mức 20% và bắt đầu xây dựng lò phản ứng Arak. Sau nhiều năm chịu sức ép về kinh tế và sức ép của quốc tế, Iran đã đồng ý hạn chế chương trình hạt nhân của mình vào năm 2015, song theo cách khá mơ hồ và chỉ có tính tạm thời.

Bây giờ, các bên đang đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan chiến lược tương tự. Iran đang theo đuổi các biện pháp đối đầu hạt nhân như một phương tiện để cải thiện tình hình chiến lược của mình, tuy nhiên Tehran đang thận trọng lên kế hoạch triển khai để không tạo ra một liên minh thống nhất chống lại mình hay kích động động thái quân sự nhằm vào Iran.

Sự thận trọng này tất nhiên đã không được nước này áp dụng khi thực hiện các hoạt động trong khu vực, điều này được thể hiện rõ ràng bất kỳ khi nào Iran tấn công các lợi ích của Mỹ - thậm chí trước cả cái chết của tướng Qassem Soleimani. Trong khi đó, châu Âu đang nỗ lực hành động để ngăn chặn Iran rời bỏ thỏa thuận hạt nhân, còn gọi là Kế hoạch Hành động toàn diện chung (JCPOA) và không để Iran leo thang căng thẳng. Mặc dù cả hai bên đều lo ngại về tác động của một cuộc khủng hoảng, song một lần nữa họ đang đứng bên bờ vực của tình trạng leo thang “không mong muốn”.

Quả thực là một chiến lược thận trọng của Iran có thể làm giảm nguy cơ leo thang ở Vùng Vịnh trong ngắn hạn. Tuy nhiên, qua thời gian, nó ẩn chứa những rủi ro nghiêm trọng đối với cộng đồng quốc tế. Cách Iran dần dần thực hiện từng bước một có thể khiến cộng đồng quốc tế không đưa ra quan điểm cứng rắn chống lại nước này - cho tới khi những gì Iran thực hiện trở thành thực tế của cuộc sống. Nếu thập niên vừa qua kể từ năm 2005 đã chứng minh được điều gì thì đó là cuộc chơi kéo dài của Iran đang dần làm suy giảm sức ép của quốc tế.

Nghị sĩ Mỹ tranh cãi về vấn đề Iran.
Nghị sĩ Mỹ tranh cãi về vấn đề Iran.

JCPOA 2.0?

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump và người đồng cấp Iran cùng ngồi vào bàn đàm phán và quay trở lại thỏa thuận hạt nhân nghe có vẻ như là điều quá mơ tưởng khi nghĩ tới những gì đã xảy ra chỉ trong vài tuần đầu tiên của năm 2020. Từng có một số dấu hiệu tích cực trước khi bước sang năm mới - bao gồm cơ hội đạt được sự nhất trí ban đầu về việc tổ chức các cuộc đàm phán đã bị bỏ lỡ hồi tháng 9-2019, cũng như việc trao đổi tù binh thành công giữa hai nước hồi tháng 12-2019 nhưng triển vọng đó hiện nay dường như lại rất mờ mịt.

Tuy nhiên, cân nhắc tới bản chất dễ thay đổi của chính quyền Mỹ hiện tại và đặt cơ sở cho bài viết này, người ta đặt giả định về một điều không chắc chắn sẽ xảy ra: đó là hai bên đạt được một bước đột phá và Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Iran nhất trí về một JCPOA phiên bản 2.0 (JCPOA 2.0) mà về cơ bản tương tự như thỏa thuận đang có nhưng có thời hạn kéo dài và nới lỏng thêm các lệnh trừng phạt.

Phiên bản gốc của JCPOA chưa bao giờ thành công. Ngày thực hiện thỏa thuận này là cách đây 4 năm nhưng nó diễn ra ngay trước vòng bầu cử sơ bộ đầu tiên của đảng Cộng hòa, khi ông Trump đang nổi lên và tất cả các ứng cử viên chính đều cam kết sẽ xé bỏ thỏa thuận này. Hầu như không có ngân hàng hay doanh nghiệp nào muốn mạo hiểm đầu tư vào Iran nếu Tổng thống Mỹ tiếp theo sẽ xé bỏ thỏa thuận này và rút các công ty Mỹ về nước.

Trong khi đó, việc nới lỏng trừng phạt được quy định trong thỏa thuận đã mắc sai lầm về cấu trúc - không có cơ chế trừng phạt tương tự nào từng được gỡ bỏ từng phần theo cách như vậy và những thiếu sót liên quan tới việc nới lỏng trừng phạt chỉ bắt đầu trở nên rõ ràng khi bước vào quá trình triển khai. Kết quả là, mặc dù có những cải thiện kinh tế vĩ mô rõ ràng sau khi JCPOA được ký kết, song những cải thiện này quá ngắn ngủi, ở quy mô quá hẹp và rất dễ bị biến đổi vì tình trạng bất ổn chính trị mà phần lớn người dân Iran đều cảm nhận được.

Tổng thống Trump, hay người kế nhiệm ông, thực sự có thể cải thiện thỏa thuận của cựu Tổng thống Brack Obama và giúp người dân Iran nhận được những lợi ích kinh tế thực sự? Điều này có thể sẽ không giải quyết được những thách thức khác - không thể cải cách hay loại bỏ hệ thống chính trị thần quyền. Tuy nhiên, nó có thể khích lệ các thực thể tư nhân đang phải chịu đựng nhiều khó khăn của một nền kinh tế bị trừng phạt mà trong đó những người được hưởng lợi chính lại là các thực thể tham nhũng có mối liên hệ với nhà nước.

Nó cũng có thể tạo ra những tác động cần thiết để trừng trị nạn tham nhũng ở bên trong Iran - điều mà người dân Iran rất mong muốn nhưng sẽ không bao giờ được thực hiện một khi Mỹ từ bỏ thỏa thuận với Iran. Thỏa thuận này vẫn là thỏa thuận tốt nhất và chắc chắn là cần thiết, được coi là bước đầu tiên để mở ra con đường ngoại giao nhằm giảm căng thẳng và các lo ngại an ninh. Và JCPOA sẽ mang lại cơ hội để giải quyết và tập hợp những vấn đề mà các bên có lợi ích chung.

Quang Nguyễn

Các tin khác

Ông Karim Khan, từ đỉnh cao ICC đến vực sâu bê bối

Ông Karim Khan, từ đỉnh cao ICC đến vực sâu bê bối

Việc Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) bỏ phiếu bãi nhiệm Công tố viên trưởng Karim Khan sau bê bối liên quan đến cáo buộc có hành vi sai trái về tình dục đã khép lại nhiệm kỳ đầy sóng gió của một trong những gương mặt nổi bật nhất của nền tư pháp quốc tế. Ít ai ngờ, sự nghiệp kéo dài hơn 3 thập kỷ của luật gia người Anh lại kết thúc theo cách như vậy.

Kỳ vọng gì ở tân Tổng Tư lệnh Quân đội Ukraine Mykhailo Drapatyi?

Kỳ vọng gì ở tân Tổng Tư lệnh Quân đội Ukraine Mykhailo Drapatyi?

Mới đây, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã bổ nhiệm Thiếu tướng Mykhailo Drapatyi làm Tổng Tư lệnh Lực lượng Vũ trang Ukraine, thay ông Oleksandr Syrskyi. Động thái này diễn ra giữa làn sóng biểu tình kéo dài gần một tuần yêu cầu ông Syrskyi từ chức và phục chức cựu Bộ trưởng Quốc phòng cho ông Mykhailo Fedorov. Dù được quân đội và giới chuyên gia hoan nghênh, quyết định này vẫn khiến nhiều nhà phân tích hoài nghi: Liệu ông Zelensky có tự làm suy yếu vị thế của mình khi đưa ra thay đổi chiến lược dưới áp lực đường phố?

Houthi lại dọa “khóa” Biển Đỏ, liệu thế giới có đường vòng?

Houthi lại dọa “khóa” Biển Đỏ, liệu thế giới có đường vòng?

Những cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Biển Đỏ một lần nữa đẩy một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới vào tình trạng bất ổn. Trong bối cảnh đó, các phương án thay thế từng giúp thương mại toàn cầu vượt qua nhiều cuộc khủng hoảng lại đang bộc lộ giới hạn, khiến dư địa ứng phó ngày càng thu hẹp.

Quốc gia vùng Vịnh mở rộng hợp tác an ninh

Quốc gia vùng Vịnh mở rộng hợp tác an ninh

Những cuộc trao đổi giữa Pakistan và Kuwait về khả năng mở rộng hợp tác quốc phòng cho thấy một chuyển động đáng chú ý trong cấu trúc an ninh khu vực: các quốc gia Vùng Vịnh đang chủ động đa dạng hóa đối tác, giảm phụ thuộc vào các trụ cột truyền thống và từng bước nâng cao năng lực tự chủ, trong bối cảnh địa chính trị nhiều biến động và thách thức phi truyền thống ngày càng gia tăng.

Xung đột Mỹ - Iran đang vượt tầm kiểm soát

Xung đột Mỹ - Iran đang vượt tầm kiểm soát

Xung đột giữa Mỹ và Iran đã chuyển từ giai đoạn ăn miếng trả miếng âm ỉ sang một diễn biến giống như chiến tranh toàn diện. Ngày 20/7 là ngày thứ 10 liên tiếp Mỹ tấn công các mục tiêu ở Iran, trong khi Tehran đáp trả bằng những đòn tấn công các mục tiêu Mỹ trong khu vực.

Nhật Bản tăng tốc xây dựng cơ quan tình báo quốc gia

Nhật Bản tăng tốc xây dựng cơ quan tình báo quốc gia

Trước sức ép an ninh phi truyền thống và cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, Nhật Bản đẩy nhanh kế hoạch lập cơ quan tình báo quốc gia tập trung đầu tiên sau Thế chiến II, nhằm nâng cấp năng lực phòng vệ, siết kiểm soát gián điệp và chủ động ứng phó các thách thức an ninh thế hệ mới.

Kỳ nghỉ “ma” và những chiếc bẫy tinh vi

Kỳ nghỉ “ma” và những chiếc bẫy tinh vi

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hồ Chí Minh đang mở rộng điều tra hàng loạt vụ án “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” thông qua hình thức ký kết hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ xảy ra tại nhiều doanh nghiệp du lịch trên địa bàn. Đến nay, gần 280 bị can đã bị khởi tố. Đằng sau vụ án là bi kịch của hàng ngàn nạn nhân lớn tuổi bị bòn rút đến đồng lương hưu cuối cùng, và cũng là cái giá đắt mà nhiều người trẻ có học thức phải trả khi tiếp tay cho tội phạm vì miếng bánh “hoa hồng” hậu hĩnh...

Ông Andy Burnham và hành trình trở thành Thủ tướng mới của Anh

Ông Andy Burnham và hành trình trở thành Thủ tướng mới của Anh

Ông Andy Burnham chính thức trở thành Thủ tướng mới của Anh hôm 20/7, thay thế ông Keir Starmer. Trong bài phát biểu nhận chức, ông cam kết mang lại hy vọng cho người dân và thách thức một nền văn hóa chính trị và mô hình kinh tế mà ông cho rằng “không hoạt động hiệu quả đối với người dân bình thường”.

“80 năm An ninh nhân dân - Lá chắn bình yên”

“80 năm An ninh nhân dân - Lá chắn bình yên”

Chuỗi sự kiện đặc biệt Gala “Tổ quốc bình yên” diễn ra từ ngày 11 đến ngày 14/6 tại TP Hồ Chí Minh, với điểm nhấn triển lãm “80 năm An ninh nhân dân - Lá chắn bình yên” đã để lại nhiều ấn tượng đặc sắc. Với 5 khu trưng bày, tái hiện chặng đường gần một thế kỷ của lực lượng An ninh nhân dân (ANND) dưới lá cờ vẻ vang của Đảng thông qua hệ thống tư liệu, hình ảnh, hiện vật, công nghệ hiện đại, đã trở thành tâm điểm thu hút đông đảo quần chúng nhân dân và du khách…

Nỗ lực ngăn cá độ bóng đá xâm nhập xóm làng

Nỗ lực ngăn cá độ bóng đá xâm nhập xóm làng

World Cup là sự kiện thể thao lớn nhất thế giới được đông đảo người hâm mộ quan tâm, theo dõi. Lợi dụng sự kiện này, các đối tượng tội phạm đã tổ chức, lôi kéo người dân tham gia đánh bạc, cá độ bóng đá dưới nhiều hình thức chung chi trực tiếp hoặc thông qua các ứng dụng trực tuyến và mạng xã hội. Hoạt động cờ bạc này không chỉ gây mất an ninh, trật tự, phát sinh tội phạm, mà còn đẩy nhiều con bạc vào cảnh nợ nần chồng chất, kinh tế gia đình rơi vào cảnh khánh kiệt, đặc biệt là tại các vùng nông thôn, biên giới...

Câu lạc bộ tiếng Anh đặc biệt của một nữ tướng công an

Câu lạc bộ tiếng Anh đặc biệt của một nữ tướng công an

Dù bận rộn với công việc chuyên môn nhưng niềm đam mê tiếng Anh và mong muốn được lan tỏa, kết nối với nhiều cán bộ công an các đơn vị, địa phương, cũng như những người lớn tuổi, chị đã thành lập câu lạc bộ (CLB) tiếng Anh online để giao lưu, kết nối, là nơi thực hành tiếng Anh cho chính mình và nhiều cán bộ, chiến sĩ khác. CLB ra đời trở thành cầu nối tinh thần, giúp nhiều người tự tin với việc học giao tiếp bằng tiếng Anh, đặc biệt là người lớn tuổi.

Hợp tác quốc tế - “lá chắn từ xa” trong công tác cảnh vệ

Hợp tác quốc tế - “lá chắn từ xa” trong công tác cảnh vệ

Mỗi chuyến thăm của nguyên thủ các nước tới Việt Nam, mỗi chuyến công tác nước ngoài của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước đều là thời khắc mà cán bộ, chiến sĩ Bộ Tư lệnh Cảnh vệ bước vào trận tuyến thầm lặng và cam go.

Người lính an ninh Tây Nguyên “Bốn cùng” với bà con

Người lính an ninh Tây Nguyên “Bốn cùng” với bà con

Để nắm tình hình và phối hợp đấu tranh ngăn chặn âm mưu phục hồi tổ chức của bọn phản động FULRO, các trinh sát thuộc Phòng An ninh nội địa, Công an tỉnh Gia Lai và công an các xã phía Tây trên địa bàn tỉnh thường xuyên bám địa bàn, thực hiện tốt phương châm “Bốn cùng” (cùng ăn, cùng ở, cùng lao động, cùng nói tiếng đồng bào) với nhân dân.

Lấy sự hài lòng của hành khách là thước đo

Lấy sự hài lòng của hành khách là thước đo

Chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi căn bản trong công tác quản lý xuất nhập cảnh tại Cục Quản lý xuất nhập cảnh, Bộ Công an. Những kết quả đạt được đã khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước và Bộ Công an trong việc ứng dụng khoa học công nghệ vào công tác bảo vệ an ninh quốc gia, quản lý xuất nhập cảnh và cải cách hành chính.

Dấu ấn của một đơn vị anh hùng

Dấu ấn của một đơn vị anh hùng

Đêm muộn. Trụ sở Cục An ninh điều tra, Bộ Công an vẫn sáng đèn. Trong phòng làm việc, các điều tra viên miệt mài bên hồ sơ với những chứng cứ và sơ đồ chuyên án. Ngoài hành lang, những cuộc điện thoại nối dài xuyên đêm, những bước chân khẩn trương của các tổ công tác chuẩn bị lên đường. Đằng sau ánh đèn ấy là cuộc đấu tranh không tiếng súng nhưng cam go, quyết liệt để bảo vệ an ninh quốc gia, bảo vệ sự bình yên của nhân dân và sự phát triển của đất nước.

Điểm mặt nguy cơ không tiếng súng

Điểm mặt nguy cơ không tiếng súng

Không còn là những nguy cơ bên lề, các thách thức an ninh phi truyền thống đang tác động trực tiếp tới ổn định quốc gia và trật tự toàn cầu. Từ môi trường, chuỗi cung ứng đến không gian số, những rủi ro ngày càng liên thông, đòi hỏi cách tiếp cận ứng phó tổng thể và bền vững hơn.

Trên chiến tuyến chống tội phạm từ không gian mạng

Trên chiến tuyến chống tội phạm từ không gian mạng

Vĩnh Long là địa bàn có đồng bào dân tộc Khmer chiếm hơn 10% dân số toàn tỉnh. Cùng với sự đa dạng về tín ngưỡng, tôn giáo và đời sống văn hóa phong phú, đây là nền tảng quan trọng để xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Tuy nhiên, các thế lực thù địch, phản động luôn tìm cách lợi dụng những vấn đề dân tộc, tôn giáo để tuyên truyền xuyên tạc, kích động, chia rẽ khối đoàn kết dân tộc.

Đảm bảo an ninh kinh tế giữa dòng chảy phát triển

Đảm bảo an ninh kinh tế giữa dòng chảy phát triển

Hải Phòng đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ với những cơ chế, chính sách đặc thù, những dự án chiến lược mang tầm quốc gia và dòng vốn đầu tư liên tục đổ về thành phố Cảng. Cùng với cơ hội là những thách thức mới đối với công tác bảo đảm an ninh kinh tế (ANKT). Trên mặt trận không tiếng súng ấy, Phòng An ninh Kinh tế (PA04) Công an thành phố Hải Phòng chủ động nhận diện nguy cơ từ sớm, từ xa, bảo vệ vững chắc nền tảng an ninh cho sự phát triển nhanh và bền vững của thành phố.