ICC có thật sự độc lập khi đưa ra các phán quyết?

Ngày 16-11, Tổng thống Nga Putin đã ký sắc lệnh rút Nga khỏi Quy chế Rome về việc thành lập Tòa Hình sự quốc tế (ICC) vì cho rằng tổ chức này không đạt được kỳ vọng của Moscow cũng như không phải là một cơ chế thực sự độc lập khi thực thi công lý trên phạm vi quốc tế.

Quyết định trên của Tổng thống Putin được đưa ra sau khi ICC vào ngày 14-11 kết tội việc Nga tái sáp nhập bán đảo Crimea năm 2014 là một cuộc xung đột vũ trang.

"Theo thông tin mà chúng tôi nhận được, tình hình ở Crimea và Sevastopol tương đương với một cuộc xung đột vũ trang quốc tế giữa Ukraine và Liên bang Nga. Liên bang Nga đã dùng quân đội của mình để giành quyền kiểm soát một phần lãnh thổ Ukraine mà không có sự đồng ý của Chính phủ Ukraine", theo báo cáo từ công tố viên ICC Fatou Bensouda. Ngoài ra tổ chức này cũng cho rằng, Nga đã phạm phải tội ác chiến tranh trong cuộc chiến giữa Nga và Gruzia hồi năm 2008.

Trụ sở tòa án Hình sự Quốc tế tại La Hay, Hà Lan. Ảnh: Crisis Magazine.
Trụ sở tòa án Hình sự Quốc tế tại La Hay, Hà Lan. Ảnh: Crisis Magazine.

ICC được thành lập vào năm 1998 với 124 quốc gia thành viên, đặt trụ sở tại La Hay, Hà Lan. Đây là tòa chuyên xét xử và đưa ra phán quyết liên quan đến 4 loại tội phạm: tội diệt chủng, tội ác chống nhân loại, tội ác xâm lược và tội ác chiến tranh.

Theo Bộ Ngoại giao Nga, trong 14 năm tồn tại, tổ chức này chỉ đưa ra được 4 phán quyết và tiêu tốn hơn 1 tỉ USD. Hoạt động của ICC được cơ quan ngoại giao Nga nhận xét là "mang tính một chiều và thiếu hiệu quả". Tính một chiều ở đây có biểu hiện cụ thể là ICC đã lờ đi hành động gây hấn của Gruzia tại Nam Ossectia - khu vực thân Nga và ly khai khỏi Gruzia - trong cuộc chiến tranh 5 ngày diễn ra năm 2008.

Người phát ngôn của Tổng thống Nga, Dmitry Peskov nói với giới phóng viên rằng, quyết định rút khỏi ICC của Moscow là phù hợp với "lợi ích quốc gia" và hành động này chỉ mang tính hình thức vì Nga chưa bao giờ phê chuẩn Quy chế Rome (Nga ký tham gia Quy chế Rome để thành lập ICC vào năm 2000 nhưng không phê chuẩn hiệp ước này).

Trước đây, vào tháng 3-2011, Công tố viên trưởng của ICC Luis Moreno-Ocampo đã ra quyết định mở điều tra về cáo buộc đối với Tổng thống Libya Gaddafi cũng như lực lượng an ninh và quân đội Libya vì đã phạm tội ác chống nhân loại như giết người biểu tình không có vũ khí, cưỡng bức di dân, giam người trái phép và bắn pháo, ném bom vào dân thường. Đây là lần đầu tiên ICC điều tra các cáo buộc khi một sự kiện đang diễn ra trên thực tế.

Ngày 17-5 cùng năm, ICC đã ra trát bắt giam đối với Tổng thống Gaddafi cùng con trai Saif al-Islam Gaddafi và người đứng đầu Cơ quan Tình báo Abdullah al-Sanousi. Đây là lần thứ hai ICC ra lệnh bắt một nguyên thủ quốc gia (năm 2009, ICC đã ra lệnh bắt Tổng thống Omal al-Bashir của Sudan).

Lệnh bắt này đã gây ra nhiều phản ứng khác nhau về mục đích và tính pháp lý. ICC và các quốc gia ủng hộ cho rằng lệnh bắt giữ ông Gaddafi, con trai và người đứng đầu cơ quan tình báo Libya nhằm trừng phạt những kẻ đã thực hiện tội ác chống nhân loại và để bảo vệ công lý.

Tuy nhiên, Libya và các quốc gia phản đối lệnh bắt thì cho rằng ICC ra lệnh bắt một nguyên thủ quốc gia đương nhiệm là điều không thể chấp nhận được vì vi phạm chủ quyền quốc gia và làm nghiêm trọng thêm cuộc nội chiến ở Libya.

Về phương diện pháp lý, ICC có thể thực hiện quyền tài phán đối với bất kỳ người nào nếu có chứng cứ chứng minh người đó đã thực hiện các tội phạm diệt chủng, tội ác chống lại nhân loại và tội phạm chiến tranh.

Bởi lẽ điều 27 của Quy chế Rome đã quy định: "Quy chế này được áp dụng bình đẳng đối với mọi người, không có bất kỳ phân biệt nào dựa trên thân phận chính thức như nguyên thủ quốc gia hoặc người đứng đầu chính phủ, thành viên của chính phủ hay nghị viện, dân biểu hoặc quan chức chính phủ, trong bất kỳ trường hợp nào đều không là lý do để miễn trách nhiệm hình sự theo quy chế này cũng như không là lý do để giảm hình phạt. Các miễn trừ hay thủ tục đặc biệt đối với người có thân phận chính thức theo luật quốc gia hay luật quốc tế đều không cản trở tòa án thực hiện quyền tài phán đối với người này".

Tuy nhiên, thực chất của việc ICC ra lệnh bắt nói trên không nhằm mục đích nào khác là ủng hộ NATO thực hiện mục tiêu lật đổ chính quyền của Tổng thống Gaddafi, không cho Tổng thống Gaddafi bất kỳ lựa chọn nào khác như đàm phán hòa bình, từ bỏ quyền lực và tị nạn ở nước ngoài. Và khi không còn đường lùi, Tổng thống Gaddafi và những người ủng hộ ông ta phải chiến đấu đến cùng để bảo vệ quyền lực.

Việc bắt giữ Tổng thống Gaddafi lại càng khó khăn hơn và hầu như là không thể thực hiện được vì Libya là một trong bảy quốc gia đã bỏ phiếu chống lại việc thành lập ICC và ông Gaddafi lúc đó là Tổng thống Libya.

Do vậy, bắt giữ và xét xử ông Gaddafi, con trai và người đứng đầu Cơ quan Tình báo Libya chỉ có thể thực hiện được sau khi chính quyền của Tổng thống Gadafi bị lật đổ. Đây là mục tiêu NATO đã rắp tâm phải thực hiện cho được. Đây lại thêm một minh chứng cho việc ICC thiếu công tâm và chỉ ra các quyết định nhằm thực hiện ý đồ của các tổ chức, các liên minh quân sự hay các quốc gia khác biết cách gây ảnh hưởng lên ICC.

Tổng thống Philippines Duterte chỉ trích Tòa án Hình sự Quốc tế. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Philippines Duterte chỉ trích Tòa án Hình sự Quốc tế. Ảnh: Reuters.

Việc các cường quốc như Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ vẫn chưa phê chuẩn Quy chế Rome nên ICC không có những đại diện lớn nhất là các nước thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc để tăng uy tín và hiệu quả hoạt động của ICC. Và lần này, khi Nga rút khỏi ICC, tổ chức này có nguy cơ biến thành một khối nhà văn phòng quy tụ những công tố viên hữu danh vô thực.

Hôm 17-11, trước khi lên đường đến Peru dự Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Tổng thống Philippines nói ông có thể học theo quyết định của người đồng cấp Nga về việc rút khỏi Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) vì theo ông "Những người ở ICC đều vô dụng. Nga đã rút. Tôi có thể làm theo. Lý do là vì sao? Vì những nước nhỏ như chúng tôi mới bị động tới", hãng tin Reuters dẫn lời ông Duterte.

Ngoài chỉ trích ICC "vô dụng", Tổng thống Philippines còn quy trách nhiệm cho Liên Hiệp Quốc đã không ngăn chặn được nhiều cuộc chiến tranh trên khắp thế giới. Các nhà quan sát đưa ra lý do khiến "Donald Trump châu Á" nặng lời chỉ trích ICC như thế vì vào giữa tháng 10 vừa qua, trưởng công tố viên của ICC Fatou Bensouda đã lên tiếng bày tỏ mối quan ngại về những vụ giết chóc không qua xét xử đối với nghi phạm buôn bán và sử dụng ma túy ở Philippines.

Đồng thời, bà cảnh báo ICC có quyền truy tố những người gây ra việc này. Philippines tham gia ICC từ năm 2011 và lời "nhắn nhủ" của Tổng thống Philippines khiến giới quan sát quốc tế nhận ra thâm ý của ông là ICC từ lâu đã biến thành công cụ pháp lý chỉ áp dụng cho những tiểu quốc có "cách hành xử đối nghịch" với các định chế phương Tây.

Quang Hiếu (tổng hợp)

Các tin khác

Cuộc chiến của AI

Cuộc chiến của AI

Tháng 9/2025, các nhà nghiên cứu của Anthropic phát hiện một điều mà giới an ninh mạng từng chỉ hình dung trong các kịch bản tương lai: một nhóm tin tặc định danh là GTG-1002, đã "bẻ khóa" công cụ Claude Code của chính công ty và biến nó thành một tác nhân tự động thực hiện tới 80-90% khối lượng công việc trong một chiến dịch gián điệp mạng nhắm vào khoảng 30 tổ chức toàn cầu. Đây được Anthropic gọi là "chiến dịch tấn công mạng quy mô lớn đầu tiên được thực hiện mà không có sự can thiệp đáng kể của con người". Sự kiện này đã trở thành biểu tượng cho một thực tế không thể chối cãi: kỷ nguyên hacker AI không còn là dự báo.

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Hệ lụy đau lòng sau những giấc mơ “đổi đời”

Từ lời hứa “việc nhẹ, lương cao” trên mạng xã hội đến những cuộc hôn nhân ngoại quốc được vẽ ra bằng viễn cảnh sung túc, tội phạm mua bán người tìm mọi cách đánh vào giấc mơ “đổi đời” của người dân. Tại Cà Mau, phía sau mỗi vụ án được khám phá là một sự thật đau lòng: Khi bước qua ranh giới của sự cả tin, giấc mơ về một tương lai tốt đẹp có thể biến thành những tháng ngày bị bóc lột, giam cầm, bạo hành, thậm chí là tước đoạt mạng sống. Ngăn chặn tội phạm mua bán người, vì thế, không chỉ là cuộc đấu tranh của cơ quan chức năng, mà là cuộc chiến của toàn xã hội.

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Nếu Houthi kiểm soát eo biển Bab al-Mandab...

Lực lượng Houthi đã giành quyền kiểm soát hòn đảo Perim và vùng bờ Biển Đỏ của Yemen từ chính phủ được Saudi Arabia hậu thuẫn, từ đó nắm quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandab, tạo ra nguy cơ “gọng kìm” các tuyến hàng hải trọng yếu từ Đông sang Tây.

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Thách thức chuyển đổi xanh và an ninh nguồn nước

Khởi công giữa vùng núi cao và địa chất phức tạp nhất hành tinh, dự án thủy điện hạ lưu sông Yarlung Tsangpo vừa mang dáng dấp một kỳ tích năng lượng, vừa mở ra bài toán an ninh nguồn nước vượt khỏi biên giới Trung Quốc. Đằng sau công suất khổng lồ và lời hứa điện sạch là câu hỏi khó hơn - châu Á sẽ quản trị những dòng sông chung ra sao khi nhu cầu năng lượng, biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược cùng lúc gia tăng?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Từng được xem là những nền kinh tế giàu có và ổn định bậc nhất thế giới, các nước Vùng Vịnh đang hứng chịu những xáo trộn ngày càng lớn khi chiến sự kéo dài. Từ hàng không, du lịch đến bất động sản và các sự kiện quốc tế đều bị ảnh hưởng nặng nề, cái giá của bất ổn dần hiện rõ.

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Tiếng trống khai trường mở ra tương lai

Sự ra đời của các Trường Văn hóa Công an nhân dân (CAND), trong đó có Trường Văn hóa CAND VI không chỉ mở ra cơ hội học tập, rèn luyện cho các em có hoàn cảnh khó khăn mà còn thể hiện sâu sắc trách nhiệm của lực lượng CAND trong phương châm gắn bảo đảm an ninh, trật tự với an sinh xã hội, chăm lo người yếu thế trong xã hội. Ngôi trường đặc biệt này còn mở ra cánh cửa tri thức, niềm tin và hy vọng cho nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Mối họa vũ khí sinh học thời đại AI

Các mô hình dữ liệu lớn và các thuật toán hứa hẹn giúp con người tạo thuốc nhanh hơn, ứng phó tốt hơn với dịch bệnh, nhưng cũng có thể đưa những năng lực sinh học nguy hiểm tới gần hơn với các tổ chức khủng bố. Vũ khí của tương lai có thể không đi từ kho quân sự ra chiến trường. Chúng có thể bắt đầu bằng những dữ liệu trôi nổi trên các đám mây số. Cuộc cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ có thể sẽ làm gia tăng rủi ro này.

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Mỹ và Venezuela đạt thỏa thuận dầu mỏ mới

Ngày 28/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra tuyên bố về một thỏa thuận dầu mỏ mới giữa Mỹ và Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez của Venezuela, trong đó Mỹ sẽ nắm quyền kiểm soát trữ lượng dầu mỏ lớn của Venezuela. Tuyên bố này đã gây làn sóng phản đối dữ dội ở Venezuela.

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Đằng sau nghi án giám sát căn cứ RAF Akrotiri của Anh

Những hoạt động bị cáo buộc diễn ra quanh RAF Akrotiri trong năm 2025 chỉ được hé lộ sau đó hơn một năm, khi cuộc điều tra của Anh lần theo dấu vết dẫn tới một nghi phạm đang bị giữ tại Cyprus.

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Iceland bác bỏ kế hoạch gia nhập EU

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý công bố hôm 30/8 cho thấy người dân Iceland đã bỏ phiếu không gia nhập Liên minh châu Âu (EU), bác bỏ nỗ lực của chính phủ nhằm nối lại các cuộc đàm phán gia nhập và đứng về phía những người bảo vệ vùng biển đánh bắt cá của Iceland.

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Trao cơ hội làm lại cuộc đời

Sự đồng hành của gia đình, chính quyền và cộng đồng đang giúp người được đặc xá xóa bỏ mặc cảm, ổn định cuộc sống, không tái phạm và trở thành người có ích cho xã hội. Hơn 80 năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã đặc xá, tha tù trước thời hạn cho hàng trăm nghìn phạm nhân trở về với gia đình và cộng đồng, xã hội. Trong đó, chỉ từ năm 2009 đến nay, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho gần 100 nghìn người. Những người được đặc xá được gia đình, các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội tiếp nhận và tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ từng bước ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng.

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Bab el-Mandeb và phương trình dòng chảy toàn cầu

Khi bất ổn tại eo biển Hormuz buộc Saudi Arabia chuyển ngày càng nhiều dầu sang bờ Biển Đỏ, eo Bab el-Mandeb từ một điểm nghẽn hàng hải đã trở thành “chiếc van thứ hai” của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, trường hợp lực lượng Houthi không phong tỏa hoàn toàn eo biển này mà chỉ cần khiến rủi ro đủ lớn để tàu hàng, hãng bảo hiểm và chủ hàng tự lựa chọn con đường khác, hiệu ứng kinh tế đã có thể tương đương một cuộc phong tỏa. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh Trung Đông đang chuyển từ cuộc đấu giành lãnh thổ sang cuộc đấu kiểm soát những dòng chảy của nền kinh tế toàn cầu.

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Dựng “lá chắn số” bảo vệ dữ liệu cá nhân

Thông tin cá nhân đang trở thành “mỏ vàng” của tội phạm, bị đánh cắp, mua bán và khai thác để lừa đảo, xâm phạm đời tư, tống tiền. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải dựng “lá chắn số” từ từng tài khoản, thiết bị và quy trình quản lý dữ liệu trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp.

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Cao điểm 45 ngày đêm làm sạch địa bàn

Thực hiện chỉ đạo quyết liệt của Giám đốc Công an TP Đà Nẵng, những ngày này, toàn lực lượng Công an tỉnh, từ thành phố đến cơ sở, đang bước vào trận đánh lớn với khí thế sục sôi, quyết tâm cao độ. Với tinh thần “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” cả ngày lẫn đêm, đợt cao điểm 45 ngày đêm (từ 5/8 đến 20/9) tổng rà soát, phát hiện, đấu tranh, xử lý, làm sạch địa bàn đang lan tỏa rộng khắp từ miền núi cao, vùng biên giới đến tận các xã đảo. Trận chiến với “cái chết trắng” không chừa một tấc đất này đang khẳng định bản lĩnh, sự mưu trí và tinh thần vì nhân dân phục vụ của lực lượng Công an cấp xã trên toàn thành phố.

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Thách thức trực tiếp với ông Zelensky

Ông Mykhailo Fedorov - Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vừa bị cách chức đã kêu gọi tổ chức bầu cử tổng thống trong thời chiến. Đây là thách thức chính trị trực tiếp nhất đối với Tổng thống Volodymyr Zelensky kể từ khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu vào năm 2022.

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Mỹ trước bài toán nghĩa vụ tài chính với Liên hợp quốc

Đằng sau kế hoạch thanh toán 725 triệu USD của Mỹ là bài toán tài chính lớn hơn của Liên hợp quốc: nguồn đóng góp cần ổn định hơn, chi phí phải được kiểm soát chặt hơn, trong khi những nhiệm vụ cốt lõi vẫn cần được bảo đảm.

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Khoa học, công nghệ thay đổi toàn diện phương thức công tác của lực lượng CAND

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để xác lập mô hình phát triển mới, tạo nền tảng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, tự chủ và sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên mới. Với vai trò là Cơ quan Thường trực thực hiện Nghị quyết 57, đồng thời là lực lượng gương mẫu, đi đầu, Bộ Công an không chỉ làm tốt công tác tham mưu, dẫn dắt thực hiện nhiệm vụ cho các ngành, các cấp mà còn từng bước đưa khoa học, công nghệ vào mọi mặt công tác Công an, từ quản trị, chỉ huy, cải cách hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu đến phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và phục vụ người dân.

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Bắc Cực, Nga và Trung Quốc

Khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chưa tìm được giải pháp hòa bình, eo biển Hormuz vẫn đang bị khóa chặt và tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đỏ liên tục bị lực lượng Houthi tấn công, thì việc mở ra tuyến hàng hải mới đi qua Bắc Cực trở thành lựa chọn hấp dẫn.

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Đưa phong trào lan tỏa sâu rộng

Tây Ninh có vị trí chiến lược, vừa là cửa ngõ kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Tây Nam Bộ, vừa có đường biên giới tiếp giáp Vương quốc Campuchia cùng hệ thống cửa khẩu thuận lợi cho việc giao thương kinh tế. Ngoài ra, còn có nhiều khu công nghiệp phát triển mạnh thu hút hàng trăm ngàn người từ các tỉnh, thành khác và người nước ngoài đến lưu trú để sản xuất, kinh doanh. Lợi dụng điều này, các loại tội phạm về trật tự xã hội, sử dụng công nghệ cao, ma túy, cờ bạc, trộm cắp tài sản, “tín dụng đen”, xuất, nhập cảnh trái phép... hoạt động phức tạp.