ICC có thật sự độc lập khi đưa ra các phán quyết?

Ngày 16-11, Tổng thống Nga Putin đã ký sắc lệnh rút Nga khỏi Quy chế Rome về việc thành lập Tòa Hình sự quốc tế (ICC) vì cho rằng tổ chức này không đạt được kỳ vọng của Moscow cũng như không phải là một cơ chế thực sự độc lập khi thực thi công lý trên phạm vi quốc tế.

Quyết định trên của Tổng thống Putin được đưa ra sau khi ICC vào ngày 14-11 kết tội việc Nga tái sáp nhập bán đảo Crimea năm 2014 là một cuộc xung đột vũ trang.

"Theo thông tin mà chúng tôi nhận được, tình hình ở Crimea và Sevastopol tương đương với một cuộc xung đột vũ trang quốc tế giữa Ukraine và Liên bang Nga. Liên bang Nga đã dùng quân đội của mình để giành quyền kiểm soát một phần lãnh thổ Ukraine mà không có sự đồng ý của Chính phủ Ukraine", theo báo cáo từ công tố viên ICC Fatou Bensouda. Ngoài ra tổ chức này cũng cho rằng, Nga đã phạm phải tội ác chiến tranh trong cuộc chiến giữa Nga và Gruzia hồi năm 2008.

Trụ sở tòa án Hình sự Quốc tế tại La Hay, Hà Lan. Ảnh: Crisis Magazine.
Trụ sở tòa án Hình sự Quốc tế tại La Hay, Hà Lan. Ảnh: Crisis Magazine.

ICC được thành lập vào năm 1998 với 124 quốc gia thành viên, đặt trụ sở tại La Hay, Hà Lan. Đây là tòa chuyên xét xử và đưa ra phán quyết liên quan đến 4 loại tội phạm: tội diệt chủng, tội ác chống nhân loại, tội ác xâm lược và tội ác chiến tranh.

Theo Bộ Ngoại giao Nga, trong 14 năm tồn tại, tổ chức này chỉ đưa ra được 4 phán quyết và tiêu tốn hơn 1 tỉ USD. Hoạt động của ICC được cơ quan ngoại giao Nga nhận xét là "mang tính một chiều và thiếu hiệu quả". Tính một chiều ở đây có biểu hiện cụ thể là ICC đã lờ đi hành động gây hấn của Gruzia tại Nam Ossectia - khu vực thân Nga và ly khai khỏi Gruzia - trong cuộc chiến tranh 5 ngày diễn ra năm 2008.

Người phát ngôn của Tổng thống Nga, Dmitry Peskov nói với giới phóng viên rằng, quyết định rút khỏi ICC của Moscow là phù hợp với "lợi ích quốc gia" và hành động này chỉ mang tính hình thức vì Nga chưa bao giờ phê chuẩn Quy chế Rome (Nga ký tham gia Quy chế Rome để thành lập ICC vào năm 2000 nhưng không phê chuẩn hiệp ước này).

Trước đây, vào tháng 3-2011, Công tố viên trưởng của ICC Luis Moreno-Ocampo đã ra quyết định mở điều tra về cáo buộc đối với Tổng thống Libya Gaddafi cũng như lực lượng an ninh và quân đội Libya vì đã phạm tội ác chống nhân loại như giết người biểu tình không có vũ khí, cưỡng bức di dân, giam người trái phép và bắn pháo, ném bom vào dân thường. Đây là lần đầu tiên ICC điều tra các cáo buộc khi một sự kiện đang diễn ra trên thực tế.

Ngày 17-5 cùng năm, ICC đã ra trát bắt giam đối với Tổng thống Gaddafi cùng con trai Saif al-Islam Gaddafi và người đứng đầu Cơ quan Tình báo Abdullah al-Sanousi. Đây là lần thứ hai ICC ra lệnh bắt một nguyên thủ quốc gia (năm 2009, ICC đã ra lệnh bắt Tổng thống Omal al-Bashir của Sudan).

Lệnh bắt này đã gây ra nhiều phản ứng khác nhau về mục đích và tính pháp lý. ICC và các quốc gia ủng hộ cho rằng lệnh bắt giữ ông Gaddafi, con trai và người đứng đầu cơ quan tình báo Libya nhằm trừng phạt những kẻ đã thực hiện tội ác chống nhân loại và để bảo vệ công lý.

Tuy nhiên, Libya và các quốc gia phản đối lệnh bắt thì cho rằng ICC ra lệnh bắt một nguyên thủ quốc gia đương nhiệm là điều không thể chấp nhận được vì vi phạm chủ quyền quốc gia và làm nghiêm trọng thêm cuộc nội chiến ở Libya.

Về phương diện pháp lý, ICC có thể thực hiện quyền tài phán đối với bất kỳ người nào nếu có chứng cứ chứng minh người đó đã thực hiện các tội phạm diệt chủng, tội ác chống lại nhân loại và tội phạm chiến tranh.

Bởi lẽ điều 27 của Quy chế Rome đã quy định: "Quy chế này được áp dụng bình đẳng đối với mọi người, không có bất kỳ phân biệt nào dựa trên thân phận chính thức như nguyên thủ quốc gia hoặc người đứng đầu chính phủ, thành viên của chính phủ hay nghị viện, dân biểu hoặc quan chức chính phủ, trong bất kỳ trường hợp nào đều không là lý do để miễn trách nhiệm hình sự theo quy chế này cũng như không là lý do để giảm hình phạt. Các miễn trừ hay thủ tục đặc biệt đối với người có thân phận chính thức theo luật quốc gia hay luật quốc tế đều không cản trở tòa án thực hiện quyền tài phán đối với người này".

Tuy nhiên, thực chất của việc ICC ra lệnh bắt nói trên không nhằm mục đích nào khác là ủng hộ NATO thực hiện mục tiêu lật đổ chính quyền của Tổng thống Gaddafi, không cho Tổng thống Gaddafi bất kỳ lựa chọn nào khác như đàm phán hòa bình, từ bỏ quyền lực và tị nạn ở nước ngoài. Và khi không còn đường lùi, Tổng thống Gaddafi và những người ủng hộ ông ta phải chiến đấu đến cùng để bảo vệ quyền lực.

Việc bắt giữ Tổng thống Gaddafi lại càng khó khăn hơn và hầu như là không thể thực hiện được vì Libya là một trong bảy quốc gia đã bỏ phiếu chống lại việc thành lập ICC và ông Gaddafi lúc đó là Tổng thống Libya.

Do vậy, bắt giữ và xét xử ông Gaddafi, con trai và người đứng đầu Cơ quan Tình báo Libya chỉ có thể thực hiện được sau khi chính quyền của Tổng thống Gadafi bị lật đổ. Đây là mục tiêu NATO đã rắp tâm phải thực hiện cho được. Đây lại thêm một minh chứng cho việc ICC thiếu công tâm và chỉ ra các quyết định nhằm thực hiện ý đồ của các tổ chức, các liên minh quân sự hay các quốc gia khác biết cách gây ảnh hưởng lên ICC.

Tổng thống Philippines Duterte chỉ trích Tòa án Hình sự Quốc tế. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Philippines Duterte chỉ trích Tòa án Hình sự Quốc tế. Ảnh: Reuters.

Việc các cường quốc như Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ vẫn chưa phê chuẩn Quy chế Rome nên ICC không có những đại diện lớn nhất là các nước thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc để tăng uy tín và hiệu quả hoạt động của ICC. Và lần này, khi Nga rút khỏi ICC, tổ chức này có nguy cơ biến thành một khối nhà văn phòng quy tụ những công tố viên hữu danh vô thực.

Hôm 17-11, trước khi lên đường đến Peru dự Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Tổng thống Philippines nói ông có thể học theo quyết định của người đồng cấp Nga về việc rút khỏi Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) vì theo ông "Những người ở ICC đều vô dụng. Nga đã rút. Tôi có thể làm theo. Lý do là vì sao? Vì những nước nhỏ như chúng tôi mới bị động tới", hãng tin Reuters dẫn lời ông Duterte.

Ngoài chỉ trích ICC "vô dụng", Tổng thống Philippines còn quy trách nhiệm cho Liên Hiệp Quốc đã không ngăn chặn được nhiều cuộc chiến tranh trên khắp thế giới. Các nhà quan sát đưa ra lý do khiến "Donald Trump châu Á" nặng lời chỉ trích ICC như thế vì vào giữa tháng 10 vừa qua, trưởng công tố viên của ICC Fatou Bensouda đã lên tiếng bày tỏ mối quan ngại về những vụ giết chóc không qua xét xử đối với nghi phạm buôn bán và sử dụng ma túy ở Philippines.

Đồng thời, bà cảnh báo ICC có quyền truy tố những người gây ra việc này. Philippines tham gia ICC từ năm 2011 và lời "nhắn nhủ" của Tổng thống Philippines khiến giới quan sát quốc tế nhận ra thâm ý của ông là ICC từ lâu đã biến thành công cụ pháp lý chỉ áp dụng cho những tiểu quốc có "cách hành xử đối nghịch" với các định chế phương Tây.

Quang Hiếu (tổng hợp)

Các tin khác

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Colombia diễn ra vào ngày 21/6 cho kết quả ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella đã giành chiến thắng sít sao trước ứng viên cánh tả, tiếp nối làn sóng cực hữu thân Mỹ, ủng hộ Tổng thống Donald Trump giành quyền lãnh đạo tại khu vực được cho là “sân sau” của Mỹ.

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Cuộc đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran đang diễn ra trong thời hạn 60 ngày do hai bên ấn định tại bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tuần trước. Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục tấn công các mục tiêu ở Lebanon và không chịu rút quân đang gây khó khăn rất lớn cho đàm phán.

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Những cuộc điện thoại mời nhận quà tri ân, cơ hội đầu tư sinh lời, chương trình nâng cấp quyền lợi nghỉ dưỡng hay hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng tưởng chừng vô hại đã trở thành chiếc bẫy mất tiền. Đằng sau những văn phòng sang trọng, những bản hợp đồng được in ấn chuyên nghiệp và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn là cả một hệ thống doanh nghiệp được tổ chức bài bản nhằm dẫn dụ, thao túng tâm lý khách hàng để chiếm đoạt tài sản.

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Theo lời kể của những phụ nữ Afghanistan với nhật báo Shargh của Iran, Taliban đã siết chặt các quy định về trang phục đối với phụ nữ. Loại hijab thông thường che kín cơ thể và tóc hiện đã bị cấm; thay vào đó, phụ nữ chỉ được phép mặc trang phục burqa trùm kín cơ thể từ đầu đến chân, che cả khuôn mặt và chỉ để lại một lớp lưới nhỏ trước mắt để nhìn ra bên ngoài.

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Chỉ vài ngày sau chiến thắng áp đảo tại Makerfield, ông Andy Burnham đang trở thành tâm điểm của chính trường Anh. Trong bối cảnh Thủ tướng Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức sau nhiều tuần chịu sức ép từ nội bộ Công đảng, ngày càng nhiều tiếng nói xem ông Burnham là nhân vật có thể giúp đảng cầm quyền khôi phục niềm tin của cử tri và mở ra một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh.

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ với Iran sau hơn 100 ngày chiến tranh làm hàng nghìn người thiệt mạng và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Sau thỏa thuận, những gì sẽ triển khai thực hiện cũng quan trọng không kém, trong đó có việc Mỹ phải làm thế nào để kiềm chế được Israel.

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga từ ngày 17 đến 19/6/2026 tại Kazan, Nga diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với cả cấu trúc khu vực lẫn ngoại giao toàn cầu. Đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại và 8 năm quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao lần này mang đến cơ hội có một không hai để điều chỉnh lại hợp tác giữa hai bên.

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Những vụ bạo loạn liên quan đến người nhập cư tại Anh và Bắc Ireland một lần nữa cho thấy đây vẫn là chủ đề gây chia rẽ nhất tại châu Âu, bất chấp việc EU vừa triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới nhằm tìm lời giải triệt để cho bài toán gai góc này.

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Sau hơn 100 ngày xung đột với những đợt leo thang rồi xuống thang liên tiếp, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz. Phía sau các diễn biến ngoại giao dẫn đến kết quả đó, có một thực tế ít được nhắc đến nhưng là động lực quan trọng: kho dự trữ dầu của thế giới đang cạn với tốc độ chưa từng thấy.

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Trong bối cảnh liên tiếp xảy ra sự cố hạ tầng dưới biển tại Baltic, Phần Lan thử nghiệm hệ thống cảm biến âm học nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với cáp ngầm, cho thấy xu hướng chuyển sang phòng ngừa chủ động trong bảo vệ hạ tầng số then chốt.

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Hơn 2 tháng sau khi Mỹ và Iran chính thức bước vào đàm phán tìm kiếm giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc chiến, cho đến nay, hầu như mọi nỗ lực chưa mang lại kết quả khả quan nào, và các bên tiếp tục “vừa đánh vừa đàm” trên khắp các mặt trận.

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Bên trung gian hòa giải châu Âu có thể tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Nga và Ukraine, theo một số nhà phân tích, tuy nhiên thỏa thuận hòa bình bền vững khó có thể đạt được trừ khi 2 nước này cùng đi đến kết luận rằng chiến tranh tiếp diễn sẽ tốn kém hơn về mặt chiến lược và chính trị so với thỏa hiệp.

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Thất bại chưa từng có của Berlin trong cuộc đua giành ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây không phải một cú sẩy chân đơn thuần mà phản ánh uy tín đi xuống của Đức sau một giai đoạn theo đuổi chính sách đối ngoại cứng nhắc và cả sự phản kháng ngày càng mạnh mẽ từ phương Nam đối với trật tự thế giới do phương Tây định hình.

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Một đường dây săn bắt, giết mổ, mua bán voọc bạc ở Phú Quốc vừa bị Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh An Giang chủ công, phối hợp cùng các đơn vị đấu tranh, triệt phá. Nhiều đối tượng bị bắt giữ và những lời khai ban đầu đã hé lộ quy mô, tính chất của nạn mua bán động vật hoang dã, quý hiếm trên mạng xã hội...

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Với tinh thần quyết liệt và quyết tâm chính trị cao, tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động. Qua đó, gặt hái những kết quả đặc biệt xuất sắc trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tội phạm, bóc gỡ hàng loạt chuyên án lớn, giữ vững bình yên nơi địa đầu Tổ quốc.

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

Trong bối cảnh an ninh châu Âu tiếp tục biến động, các tín hiệu chính sách gần đây từ Mỹ về khả năng mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân tới một số quốc gia thành viên đang đưa Đông Âu trở thành trọng tâm trong cấu trúc răn đe của NATO.

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Nhật Bản vừa công bố kết quả điều tra cho thấy dân số nước này đã giảm hơn 3 triệu người chỉ trong vòng 5 năm - mức sụt giảm lớn nhất kể từ khi bắt đầu thống kê cách đây hơn một thế kỷ. Những con số mới nhất cho thấy cuộc khủng hoảng nhân khẩu học được cảnh báo trong nhiều thập niên qua không còn là nguy cơ, mà đã trở thành hiện thực với xứ sở Mặt trời mọc.

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Với đường biên giới dài, tiếp giáp nước bạn Campuchia, kết nối với mạng lưới giao thông thông suốt đến trung tâm kinh tế lớn của phía Nam là TP Hồ Chí Minh, nên Tây Ninh luôn được cánh đầu nậu chọn lựa làm địa bàn tuồn hàng lậu qua biên giới trước khi trung chuyển đến các địa phương khác tiêu thụ.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?