Rạng sáng 15/6 (giờ Việt Nam), Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, người giữ vai trò trung gian thông báo, Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận khung nhằm kết thúc chiến tranh. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Eo biển Hormuz sẽ được mở lại và lệnh phong tỏa hải quân nhắm vào các cảng Iran sẽ được dỡ bỏ.
Phía Teheran cũng cho biết, các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, gồm cả Lebanon, sẽ chấm dứt. Nhưng đây chưa phải hồi kết. Đúng hơn, đó mới là khoảng lặng đầu tiên sau một cơn bão dài.
Khi một eo biển giữ nhịp giá dầu
Cuộc chiến bắt đầu ngày 28/2/2026, khi Mỹ và Israel mở chiến dịch “Epic Fury”, với gần 900 đợt tấn công trong 12 giờ đầu nhằm vào tên lửa, phòng không, hạ tầng quân sự và các mục tiêu liên quan đến giới lãnh đạo Iran. Tehran đáp trả. Chỉ vài ngày sau, hoạt động hàng hải qua Hormuz gần như tê liệt, kéo theo cú sốc tức thì trên thị trường năng lượng.
Giá Brent có thời điểm vượt 120 USD/thùng. QatarEnergy thông báo, phần lớn hợp đồng khí tự nhiên hóa lỏng bị ảnh hưởng bởi tình trạng bất khả kháng. Các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng ở châu Á, vốn phụ thuộc nặng vào dầu và khí đi qua Hormuz, lập tức chịu sức ép từ chi phí vận tải, bảo hiểm, nguồn cung và giá nhiên liệu.
Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA) sau đó ước tính sản lượng Trung Đông bị mất khoảng 11 triệu thùng/ngày, buộc thị trường phải rút mạnh tồn kho để bù đắp. Tồn kho dầu tại các nước OECD được dự báo rơi xuống mức thấp nhất kể từ năm 2003.
Cơ quan này cũng dự báo Brent bình quân khoảng 105 USD/thùng trong tháng 6 và tháng 7. Dù vậy, nhu cầu dầu toàn cầu năm 2026 đã bị điều chỉnh giảm 1,1 triệu thùng/ngày do giá cao và các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu.
Điều đáng chú ý là, thị trường không chờ Hormuz thực sự mở lại mới phản ứng. Chỉ cần tin về thỏa thuận khung, giá dầu đã giảm hơn 4%, trong khi hợp đồng tương lai của các chỉ số chứng khoán Mỹ đồng loạt tăng. Trong chiến tranh, giá dầu không chỉ vận hành theo dòng chảy thực tế của từng con tàu, mà còn theo nỗi sợ, kỳ vọng và độ tin cậy của những lời cam kết.
Pakistan và vai trò trung gian ít ngờ tới
Theo các thông tin ban đầu, thỏa thuận do Pakistan và Qatar làm trung gian đặt ra ba hướng chính: chấm dứt chiến sự, từng bước mở lại Hormuz và khởi động một vòng đàm phán mới về các lệnh trừng phạt cũng như chương trình hạt nhân Iran. Văn bản chính thức dự kiến được ký tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6. Điểm quan trọng nằm ở chỗ: phần khó nhất chưa được giải quyết, mà được chuyển sang một giai đoạn thương lượng tiếp theo.
Pakistan, một quốc gia lâu nay thường được nhìn qua lăng kính bất ổn nội bộ, lần này lại đứng ở vị trí mà Liên Hợp Quốc và nhiều cường quốc châu Âu không thể đảm nhận hiệu quả. Islamabad có quan hệ với cả Washington lẫn Tehran, không bị bó cứng trong các liên minh phương Tây; đồng thời, có lợi ích trực tiếp trong việc hạ nhiệt khủng hoảng năng lượng. Chính sự kết hợp ấy giúp Pakistan trở thành một kênh trung gian mà hai bên còn có thể duy trì đối thoại.
Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất của thỏa thuận lại nằm ngoài bàn đàm phán Mỹ - Iran: Israel và chiến trường Lebanon. Ngày 14/6, Israel không kích Dahiyeh, vùng ngoại ô phía nam Beirut, sau khi Quân đội Israel nói Hezbollah đã phóng đạn về phía bắc Israel.
Quân đội Israel cho biết, mục tiêu là một trung tâm chỉ huy của Hezbollah; phía Lebanon ghi nhận thương vong trong vụ tấn công. Đòn đánh diễn ra đúng lúc Washington và Tehran tiến sát thỏa thuận, biến mặt trận Lebanon thành phép thử đầu tiên đối với độ bền của cam kết mới.
Vì thế, câu hỏi thực sự không chỉ là liệu văn bản có được ký vào ngày 19/6 hay không. Câu hỏi còn là: Washington có đủ sức kiểm soát đồng minh của mình để giữ thỏa thuận sống sót qua những giờ đầu tiên không?
Hormuz có thể mở lại, nhưng thị trường năng lượng thế giới sẽ khó trở về đúng điểm xuất phát của ngày 28/2/2026. Hơn ba tháng phong tỏa đã đủ để các chính phủ, doanh nghiệp vận tải, hãng bảo hiểm và những nền kinh tế nhập khẩu năng lượng, trong đó có Việt Nam, nhìn lại toàn bộ chuỗi cung ứng của mình.
Bài học từ Hormuz vì thế không chỉ nằm ở Trung Đông. An ninh dầu mỏ không bắt đầu khi khủng hoảng nổ ra, mà phải được chuẩn bị từ những ngày biển còn yên, tàu còn chạy và giá dầu vẫn tưởng như nằm trong tầm kiểm soát.
