Truyền thông quốc tế đang đổ dồn quan tâm về hướng Nhà Trắng sau khi các hãng tin lớn sáng 29/5 (giờ Hà Nội) loan báo về việc các nhà đàm phán Mỹ-Iran đã đạt được một "bản ghi nhớ" nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn, mở cửa trở lại eo biển Hormuz và văn kiện quan trọng này hiện đang chờ phê duyệt cuối cùng của Tổng thống Donald Trump.
Mỹ và Iran chưa công bố nội dung chi tiết của bản ghi nhớ nêu trên. Sau 6 tuần giao tranh kể từ cuối tháng 2/2026, ngày 8/4 vừa qua, Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn, nhưng eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch của năng lượng toàn cầu, vẫn chịu hai vòng phong tỏa do Mỹ và Iran áp đặt.
Theo Reuters, nếu được phê duyệt, thỏa thuận mới giữa Mỹ và Iran sẽ kéo dài thời gian ngừng bắn giữa các bên thêm ít nhất 60 ngày nữa. Trong thời gian đó, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa tự do cho hoạt động vận tải hàng hóa; Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng, nới lỏng trừng phạt hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran và sẵn sàng thảo luận về các khoản tiền đang bị đóng băng của Iran tại Mỹ.
Nguồn tin của tờ Axios cho hay, bản ghi nhớ còn kèm yêu cầu rằng Iran sẽ gỡ toàn bộ thủy lôi trong vòng 30 ngày. Sự xuất hiện của thủy lôi là yếu tố gây nguy hiểm cho tàu bè thương mại di chuyển ở eo biển Hormuz.
Ngoài ra, bản ghi nhớ được cho là cũng có nội dung về việc Mỹ-Iran sẽ khởi động các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran trong 60 ngày đó để tìm cách thu hẹp khác biệt. Một số hãng tin Mỹ đưa tin, Iran đồng ý đưa vào bản ghi nhớ điều khoản nước này cam kết không theo đuổi vũ khí hạt nhân.
Trong các tuyên bố được đưa ra nhiều tuần qua, Tổng thống Mỹ Trump khẳng định Washington kiên quyết không cho phép Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và muốn đưa số uranium đã làm giàu của Iran sang Mỹ. Tuy nhiên, Iran tuyên bố sẽ chỉ bàn về vấn đề hạt nhân khi chiến sự kết thúc.
Chưa rõ liệu Tổng thống Trump có phê duyệt bản dự thảo hay không. Nguồn tin của Axios cho biết, "Tổng thống Trump đã nói với các nhà trung gian rằng ông ấy muốn có vài ngày để suy nghĩ về điều đó".
Khi được hỏi về tiến trình đàm phán với Iran, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ngày 29/5 bày tỏ lạc quan, cho biết hai bên đang tiếp tục thảo luận về "một vài điểm liên quan đến ngôn ngữ". "Khó có thể dự đoán chính xác khi nào hoặc liệu Tổng thống có ký bản ghi nhớ hay không. Có một vài vấn đề liên quan đến hạt nhân, kho dự trữ uranium. Vì vậy, chúng tôi đang thảo luận qua lại với họ. Chúng tôi tin rằng họ đang đàm phán với thiện chí", ông Vance nhấn mạnh.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cùng ngày cho hay "mọi thứ phụ thuộc vào những gì Tổng thống muốn làm. Và Tổng thống Donald Trump sẽ không đưa ra một thỏa thuận tồi tệ nào cho người dân Mỹ". Tuy nhiên, ông nhận định, ngay khi xung đột với Iran kết thúc, giá năng lượng sẽ hạ nhiệt.
Trong nhiều thập niên qua, eo biển Hormuz được xem là "van điều tiết" của thị trường năng lượng toàn cầu. Tuyến hàng hải hẹp nằm giữa Iran và Oman này là cửa ngõ kết nối vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, nơi tập trung phần lớn hoạt động xuất khẩu dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của các quốc gia vùng Vịnh như Arab Saudi, Iraq, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar.
Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa do xung đột Mỹ-Iran đã khiến nguồn cung năng lượng toàn cầu bị thu hẹp, đẩy chi phí bảo hiểm vận chuyển tăng cao và khiến giá nhiên liệu trên khắp thế giới tăng vọt.
Ngay sau khi xuất hiện thông tin về khả năng Mỹ-Iran sắp đạt thỏa thuận, thị trường tài chính và năng lượng toàn cầu đã có những phản ứng tích cực. Tính đến 12h trưa 29/5, giá dầu Brent tiêu chuẩn (hợp đồng giao tháng 7/2026) tiếp tục xu hướng giảm, giao dịch ở mốc dưới 93 USD/thùng, thấp hơn đáng kể mức đỉnh khoảng 115 USD cách đây hơn 3 tuần.
Theo giới quan sát, giá năng lượng toàn cầu giảm sẽ mang lại lợi ích cho cả Mỹ, Iran và thế giới. Tại Mỹ, giá năng lượng giảm giúp giảm áp lực lạm phát trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng. Với Iran, một thỏa thuận với Mỹ sẽ giúp họ giảm thiểu tác động từ các lệnh trừng phạt và mở đường xuất khẩu dầu mỏ trở lại sau nhiều tuần bị phong tỏa.
Với phần còn lại của thế giới, nhất là các nền kinh tế năng động ở châu Á, các chuyến tàu chở dầu, LNG và phân bón từ vùng Vịnh sẽ giúp khơi thông chuỗi cung ứng, hạ nhiệt chi phí sản xuất và vận tải, đồng thời giảm áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế đang chịu tác động từ giá năng lượng cao. Bên cạnh đó, việc lưu thông thông suốt qua eo biển Hormuz còn góp phần củng cố niềm tin của thị trường, hạn chế rủi ro gián đoạn thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên, giới quan sát cũng cảnh báo rằng triển vọng này vẫn phụ thuộc lớn vào quyết định cuối cùng của Washington và mức độ tuân thủ các cam kết từ hai bên trong thời gian tới cũng như việc liệu hai bên có thể tận dụng thời gian ngừng bắn để tiến đến thỏa thuận bền vững hay không.