Công nghệ tạo ra những thách thức an ninh hàng hải mới
Chiều 25/9, trao đổi với PV Báo Công an nhân dân bên lề hội thảo về thúc đẩy ngoại giao biển tại Đông Nam Á, bà Ilona Drozdov, chuyên gia về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh hàng hải của Israel, cho biết, cùng với quá trình số hóa, cách nhìn về an ninh hàng hải cũng đang thay đổi nhanh chóng.
Trước đây, phạm vi bảo vệ chủ yếu nhắm vào những tài sản hữu hình như cảng biển, tàu thuyền, tuyến hàng hải. Nhưng nay, phạm vi đó đã mở rộng sang cả các hệ thống máy tính vận hành và kết nối những hạ tầng này với nhau.
Lấy ví dụ về tình trạng nhiễu hoặc giả tín hiệu định vị vệ tinh (GPS/GNSS) gần đây nhắm vào tàu bè, bà Drozdov cảnh báo hậu quả có thể rất nghiêm trọng. “Dù chưa ghi nhận nhiều vụ tàu đâm va trên thực tế, nhưng cách tàu thuyền vận hành trên biển đã bị ảnh hưởng đáng kể. Đây là sự thay đổi lớn nhất mà chúng ta đang chứng kiến”, bà Drozdov nêu.
Một điểm dễ bị bỏ lọt, theo bà, là các hệ thống thông tin, thiết bị trên tàu và cảng biển không hoạt động độc lập, mà phụ thuộc chặt chẽ vào nhau, khi một hệ thống hỏng hóc có thể kéo theo hệ thống khác trục trặc theo dây chuyền. Bởi vậy, muốn bảo vệ hệ thống lái tàu hay hệ thống bốc dỡ hàng ở cảng, không thể chỉ nhìn vào bản thân hệ thống đó, mà phải truy tiếp xem nó đang “dựa” vào những yếu tố nào để hoạt động.
“Vì rủi ro thực sự thường không nằm ở chính hệ thống mà chúng ta đang cố bảo vệ, mà nằm ở một mắt xích phía sau nó. Đó có thể phần mềm bên thứ ba, các cảm biến thu thập dữ liệu, hoặc chính nguồn dữ liệu mà hệ thống đó phụ thuộc vào”, bà giải thích.
Nói cách khác, hacker không nhất thiết phải tấn công trực diện vào tàu hay cảng, chỉ cần xâm nhập vào một nhà cung cấp nhỏ trong chuỗi cung ứng là đủ để gây ảnh hưởng ngược lại toàn bộ hệ thống.
Lấy một ví dụ điển hình cho sự phụ thuộc lẫn nhau này là hệ thống cáp quang ngầm dưới biển - huyết mạch của internet toàn cầu, bà Drozdov lưu ý không phải sự cố nào cũng do bị tấn công có chủ đích; việc tàu thả neo hay đánh bắt cá cũng có thể làm đứt cáp. Nhưng vì cáp ngầm ngày càng quan trọng với nền kinh tế số, các nước cần có khả năng phát hiện, xử lý và khôi phục nhanh nhất khi sự cố xảy ra.
Đề cập đến AI và tự động hóa, chuyên gia người Israel đánh giá những công nghệ mới này đang thay đổi mạnh mẽ cách cảng biển, vận tải biển và ngành logistics vận hành. Tuy nhiên, bên cạnh hàng loạt thay đổi tích cực giúp tăng năng suất vận hành, việc ứng dụng công nghệ AI đi kèm những rủi ro nhất định về an ninh.
“Có năng lực công nghệ không có nghĩa là có khả năng chống chịu”, bà nói, đồng thời khuyến nghị, trước khi đưa AI vào sử dụng, các cơ quan và doanh nghiệp cần phân định rõ AI đảm nhận công việc gì, mức độ quan trọng ra sao và điểm yếu có thể nằm ở đâu trong cả chuỗi vận hành.
Hợp tác quốc tế là yêu cầu then chốt
Từ những thách thức trên, chuyên gia Drozdov khuyến nghị các quốc gia, tổ chức cần nâng cao khả năng chống chịu của toàn bộ chuỗi, tăng cường phối hợp giữa cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm để chủ động ứng phó với những rủi ro mới.
Đối với các nền kinh tế năng động ở Đông Nam Á, bà Drozdov cho rằng trước hết các quốc gia cần nhận diện rõ mức độ phụ thuộc lẫn nhau trong hoạt động hàng hải, từ cảng biển, vận tải, logistics đến các hệ thống công nghệ và chuỗi cung ứng xuyên biên giới.
Vì vậy, chuyên gia Israel kêu gọi thúc đẩy hợp tác quốc tế từ sớm, không chỉ để xử lý sự cố khi xảy ra mà còn để các quốc gia cùng chuẩn bị trước những rủi ro mới. Việc trao đổi thông tin, kinh nghiệm và công nghệ có thể giúp mỗi nước tiếp cận thêm những giải pháp mà một quốc gia khó có thể tự phát triển đầy đủ.
Một trong những lĩnh vực cho thấy rõ yêu cầu này là bảo vệ cáp quang ngầm dưới biển. Đây là hệ thống hạ tầng trải dài qua vùng biển của nhiều quốc gia, trong khi quyền sở hữu, vận hành và trách nhiệm bảo vệ có thể thuộc về những chủ thể khác nhau. Việc bảo đảm an toàn cho hệ thống này đòi hỏi sự phối hợp vượt ra ngoài phạm vi của từng quốc gia.
Bên cạnh những vấn đề về công nghệ và hạ tầng, chuyên gia Israel cũng cho rằng hợp tác quốc tế cũng cần được tiếp tục mở rộng về phương diện pháp lý. Sự xuất hiện của những mối đe dọa mới đang đặt ra những vấn đề mà các điều ước quốc tế hiện hành chưa giải quyết đầy đủ. “Hợp tác quốc tế là con đường duy nhất giúp các nước học hỏi giải pháp từ nhau và cùng lấp đầy các khoảng trống pháp lý, nếu có”, bà nhấn mạnh.
