Hồi sinh mùa hoa kiểng Tết

Gượng dậy sau bùn lũ

Những làng hoa kiểng Tết khắp miền Trung vừa trải qua những thiệt hại nặng nề khi phải chịu liên tiếp những đợt lũ lụt lớn trong tháng 10, tháng 11 vừa qua. Những làng hoa Phú Mậu, Thanh Vinh, Hóa Châu (Huế) Dương Sơn, Hòa Liên, làng quất cảnh Hội An (Đà Nẵng), làng hoa Nghĩa Hiệp (Quảng Ngãi), làng mai cảnh An Nhơn (Gia Lai), hay làng hoa lay ơn Hiệp Thành (Lâm Đồng)... hứng chịu những trận lụt nối tiếp nhau, biến vùng đất trồng hoa mỡ màng ngày nào thành cánh đồng hoang, tất cả nhuốm bùn, thiếu đi hình ảnh của sự sống.

Bão lũ và đợt mưa lạnh kéo dài những tháng cuối năm đã làm hư hại nặng nhiều vườn quất ở phường Hội An Tây (Đà Nẵng). Thủ phủ quất cảnh miền Trung phải đối mặt nguy cơ mất mùa lớn, đe dọa nguồn cung quất cảnh Tết Bính Ngọ 2026. Những người trồng quất cảnh đang cố gắng cứu những gốc quất còn lại bị ngâm nước nhiều ngày sau đợt mưa lũ cuối tháng 10 đầu tháng 11. Mưa lớn kéo dài, nhiều khu vực trồng quất bị ngập sâu, cây bị úng rễ, vàng lá, thậm chí chết rải rác ngay cả khi nước đã rút. Thiệt hại lan rộng khiến nhà vườn lo ngại khả năng cung ứng hàng Tết năm nay. Tại các phường An Nhơn Đông và An Nhơn Bắc (Gia Lai), nhiều làng mai kiểng nổi tiếng đang trong cảnh xơ xác, tiêu điều sau bão lũ, nhiều chủ vườn cố cứu chữa nhưng hàng trăm cây mai vẫn khó phục hồi, phát triển trở lại. Theo thống kê, toàn tỉnh Gia Lai có hơn 1,6 triệu cây/chậu hoa, cây cảnh bị hư hại, trong đó hơn 890.000 cây/chậu do bão và hơn 730.000 cây/chậu do lũ, thiệt hại ước tính lên tới hàng chục tỉ đồng. Riêng mai vàng, hơn 800.000 cây/chậu bị hư hại, tập trung chủ yếu ở TX.An Nhơn (cũ).

Các vùng hoa Tết ở Phú Mậu, Thanh Vinh ở phường Dương Nỗ (TP Huế) hứng chịu liên tiếp 4 đợt lũ lụt nặng nề trong thời gian ngắn khiến nhiều hộ trồng hoa Tết ở Huế gần như kiệt quệ. Cây giống, phân bón theo dòng nước cuốn đi, những luống hoa đã bén rễ cũng bị ngâm úng rồi chết khô. Có gia đình phải gieo đi gieo lại nhiều lần nhưng vẫn buộc nhổ bỏ vì cây hư hại nặng. Ông Lê Ngọc Chất (60 tuổi) xuống giống hơn 1.000 mét vuông hoa cúc, vạn thọ… nhưng 4 đợt lũ nối tiếp khiến toàn bộ diện tích mất trắng, thiệt hại cả trăm triệu đồng. Nhiều luống hoa cúc sắp đến kỳ bán rồi, nhưng vẫn không trụ nổi qua những ngày nước lũ. Cúc mà ngâm nước là thối rễ, chết hết. Ông Nguyễn Văn Trai, Phó chủ tịch UBND phường Dương Nỗ cho biết, toàn phường có gần 54 ha hoa màu bị ảnh hưởng, trong đó hơn 3.000 chậu hoa cúc và 6,2 ha ruộng hoa bị thiệt hại nặng. Chính quyền đang kết nối các tổ chức, cá nhân hỗ trợ cây giống và hướng dẫn kỹ thuật để bà con sớm khôi phục sản xuất. Không chỉ ở Dương Nỗ mà nhiều khu vực trồng hoa khác của TP Huế như phường Thanh Thủy, phường Hóa Châu… người nông dân cũng bị thiệt hại nặng nề sau mưa lũ lịch sử. Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Huế, 4 trận lũ lịch sử khiến ngô và rau màu các loại bị ngập úng hơn 600ha, hoa cây cảnh 12.400 chậu, cây ăn quả các loại bị ngập 255ha, giống lúa bị ngập ướt 326 tấn.

Làng hoa Nghĩa Hiệp (Quảng Ngãi) cũng chịu thiệt hại nặng sau mưa lũ. Những luống hoa được chăm chút ròng rã suốt 3 tháng chuẩn bị cho vụ Tết giờ chỉ còn lại những khoảnh đất nhão. Những thân hoa thối còn sót lại lác đác trên đồng ruộng ngập đầy bùn, rác, khiến nhiều người khó hình dung chỉ khoảng một tháng trước, đây là nơi từng ngập tràn sắc hoa, cây lá tươi tốt. Ông Huỳnh Tịnh, nông dân trồng hoa tại làng hoa Nghĩa Hiệp cho biết: “Chúng tôi đã đầu tư cả năm trời vào vụ hoa Tết, nhưng thời tiết thay đổi như thế này làm cây hoa rất khó chăm sóc. Nếu không khắc phục kịp thời, nguy cơ mất trắng vụ hoa là rất lớn”.

Sau liên tiếp 5 đợt ngập úng do mưa lũ, tại Lâm Đồng, hàng trăm hecta hoa màu bị hư hỏng, nhiều nông dân đứng trước nguy cơ mất trắng vụ Tết. Dọc Quốc lộ 20, đoạn qua các thôn Định An, K'Long, K'Long C, K'Rèn là những vùng trồng hoa lay ơn trọng điểm của xã Hiệp Thạnh, nhiều cánh đồng vẫn còn sền sệt bùn non. Những thửa ruộng từng phủ kín màu xanh của hoa lay ơn giờ đây loang lổ nước đọng, đất đóng bệt, nhiều diện tích buộc phải bỏ trống. Hệ thống tưới tiêu, máy móc phục vụ sản xuất bị hư hỏng. Toàn bộ vốn đầu tư cho vụ hoa Tết của nhiều hộ dân gần như "trôi theo dòng nước". Theo thống kê của UBND xã Hiệp Thạnh, đợt ngập nặng đầu tháng 12 vừa qua đã khiến khoảng 400 ha rau, hoa của người dân bị ảnh hưởng. Trong đó, hoa lay ơn, cây trồng chủ lực, mang lại nguồn thu nhập chính cho hàng trăm hộ dân, có khoảng 75 ha bị thiệt hại hoàn toàn, nhiều diện tích còn lại giảm năng suất nghiêm trọng. Tổng thiệt hại ước tính hơn 31 tỷ đồng.

Với những người trồng hoa, mỗi vụ hoa Tết luôn mang đến nhiều kỳ vọng bởi giá trị cao, thị trường tiêu thụ lớn. Tuy nhiên năm nay, thời tiết thất thường đang khiến người trồng hoa gặp rất nhiều khó khăn. Đối với nhiều hộ dân, vụ hoa Tết không chỉ là nguồn thu lớn nhất trong năm mà còn là khoản để trả nợ, trang trải chi phí sinh hoạt, lo cho con cái học hành. Mất mùa hoa đồng nghĩa với việc cả gia đình mất một nguồn sinh kế đáng kể. Sau các đợt mưa lũ, nhiều địa phương đã triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ khẩn cấp cho người dân. Rà soát, thống kê mức độ thiệt hại tại từng thôn, từng hộ dân đồng thời phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội xây dựng các gói vay ưu đãi, giãn nợ, khoanh nợ nhằm giúp người dân có thêm nguồn lực khôi phục sản xuất.

Ngay sau khi nước rút, nhiều nông dân trồng hoa kiểng Tết đã quay lại ruộng đồng. Người thì cải tạo đất, người vá lại hệ thống tưới, người tận dụng những diện tích còn khả năng canh tác để trồng xen rau màu ngắn ngày. Với họ, hoa Tết không chỉ là kế sinh nhai mà còn là nghề truyền thống đã gắn bó suốt nhiều thập kỷ. Giữa cánh đồng còn loang lổ bùn non, câu nói mộc mạc của một người nông dân trồng hoa như tiếp thêm hy vọng: “Thiên tai mất mùa thì buồn lắm, nhưng còn đất là còn trồng lại”. Niềm tin ấy dù mong manh vẫn đang được giữ lại, trong nỗ lực bền bỉ của người trồng hoa, chờ một mùa hoa mới, mạnh mẽ hơn sau những thử thách khắc nghiệt của thiên tai.

Mầm chồi xanh lên, nuôi niềm hy vọng

Chỉ còn gần một tháng nữa là đến Tết Nguyên đán, giai đoạn cuối cùng trong cả vụ hoa. Tại làng hoa Dương Sơn và Hòa Liên (Đà Nẵng), trên khắp các thửa ruộng hoa, không khí lao động diễn ra khẩn trương. Nông dân tranh thủ thời tiết nắng ráo để bón phân, phun thuốc, tỉa cành, nhặt nụ, điều chỉnh kỹ thuật chăm sóc để hoa nở đúng thời điểm. Mỗi công đoạn đều được tính toán cẩn thận, bởi chỉ cần lệch vài ngày, giá trị của chậu hoa Tết có thể giảm đáng kể. Sau nhiều đợt lũ lụt liên tiếp, người trồng hoa đang hối hả chạy đua với thời gian gần 2 tháng cho mùa hoa Tết. Đây là giai đoạn phát triển của hoa, người nông dân phải nắm rõ để bón phân lót cho hoa, loại phân nào phù hợp với quá trình sinh trưởng của hoa, rồi phun thuốc bảo vệ thực vật, đề phòng sâu bệnh. Để đối phó với tình trạng thời tiết bất thường, nông dân đã phải tăng cường các biện pháp bảo vệ cây hoa. Một số hộ dân dựng thêm giàn che mưa, lắp đặt hệ thống tưới tự động để điều chỉnh lượng nước phù hợp.

Nhiều ngày trở lại đây, người nông dân các làng hoa ở Đà Nẵng, Quảng Ngãi đã bắt đầu “chong đèn sưởi hoa”, kỳ vọng cây sinh trưởng, nở rộ đúng dịp Tết Nguyên đán. Các luống hoa cũng sáng rực suốt đêm dưới hàng nghìn bóng đèn, nhiều nông dân đang tất bật ngày đêm chăm sóc. Theo các hộ trồng hoa, để cây đạt chiều cao chuẩn 70-80 cm, đèn chong hoa bật liên tục từ 18 giờ đến 5 giờ sáng hôm sau. Khi cây đủ chiều cao, người trồng mới tắt đèn để cúc bước vào giai đoạn ra nụ. Để cây hoa phát triển tốt, người nông dân phải tất bật chăm sóc suốt ngày đêm. Điều mà nhiều hộ trồng hoa mong mỏi nhất là thời tiết từ nay đến Tết thuận lợi để hoa nở đẹp, giá cả ổn định, không bị ép giá. Ông Lý Phước Dạng, Tổ trưởng Tổ hợp tác hoa Dương Sơn cho biết toàn vùng hoa Dương Sơn có diện tích khoảng 4,5ha, với 21 hộ tham gia sản xuất. Tổng số lượng hoa, cây cảnh phục vụ Tết năm nay ước đạt khoảng 12.000 chậu cúc các loại, 50.000 chậu mâm xôi, 10.000 chậu dạ yến thảo, 5.300 cây vạn thọ, 3.000 chậu hoa bướm và 3.000 chậu cát tường. Đây là nguồn cung quan trọng cho thị trường hoa Tết. Chi phí đầu tư năm nay tăng cao khiến nông dân không khỏi băn khoăn. Giá giống hoa, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đều có biến động, buộc người trồng phải cân nhắc kỹ lưỡng trong từng khâu.

Tại làng hoa Nghĩa Hiệp, (xã Vệ Giang, Quảng Ngãi) việc chong đèn sưởi hoa giúp cây không “ngủ”, kích thích sinh trưởng theo đúng kế hoạch của người trồng. Tuy nhiên, mưa lạnh kéo dài khiến độ ẩm cao, hoa và lá dễ nhiễm bệnh, buộc nông dân phải túc trực để kiểm soát kịp thời. Đèn được thắp từ khoảng 20h đến 3h sáng nhằm giữ ấm cho cây, hạn chế tình trạng ẩm ướt gây hư lá, thối rễ. “Phải canh liên tục vì chỉ cần tắt đèn sẽ ảnh hưởng đến quá trình phát triển của cây. Mong sao hoa nở đúng dịp để bù lại công sức”, một nông dân chia sẻ.

Phường Hội An Tây (Đà Nẵng) từ lâu là vùng sản xuất quất cảnh lớn nhất miền Trung, mỗi dịp Tết cung ứng hàng trăm nghìn chậu cho thị trường miền Bắc, Huế, Quảng Ngãi và các tỉnh miền Nam, Tây Nguyên. Những ngày cuối năm, trên các cánh đồng quất ở phường Hội An Tây, nông dân tất bật cắt tỉa, phun thuốc và bón phân. Đây là giai đoạn quyết định cho vụ Tết. Trong khi đó, nhiều người trồng mai kiểng như ông Lê Hữu Thiện (P.An Nhơn Đông, Gia Lai) đang hối hả chăm lại hơn 1.000 chậu mai bonsai cho vụ hoa Tết năm nay sau trận bão và lũ lụt cuối năm. Với số lượng mai lớn, ông Thiện cũng vay mượn lại số tiền hơn 1 tỉ đồng để đầu tư. Ở mùa Tết năm trước vào thời điểm cùng kỳ, thương lái đã bắt đầu liên hệ để xuống tiền đặt cọc và đã có thể bán được dần nhưng năm nay gần như chưa có ai hỏi mua.

Các ruộng hoa Tết ở Phú Mậu, Thanh Vinh (phường Dương Nỗ, TP Huế) không khí lao động trở lại nhộn nhịp. Nông dân nơi đây đang dồn sức cải tạo đất, xuống giống để kịp cho vụ hoa Tết, vụ mùa quan trọng nhất trong năm. Trên thửa ruộng vừa làm lại đất sau nhiều ngày ngập sâu, ông Nguyễn Thanh Sơn (60 tuổi) cẩn thận rải từng nắm vôi để khử phèn, khử mầm bệnh. Sau lũ, gia đình ông xuống giống khoảng 500 mét vuông hoa giống, ưu tiên các loại hoa ngắn ngày như cúc, mào gà, vạn thọ để kịp thị trường hoa Tết. Mưa lũ làm đất bạc màu, nấm bệnh nhiều, không xử lý kỹ là hoa chết non. Năm nay thời tiết thực sự khó lường nhưng bà con khó mấy cũng phải làm. Nếu thời tiết từ nay tới cuối năm thuận lợi thì hy vọng hoa nở đúng vụ. Chăm bón cả năm chỉ trông vào một mùa hoa Tết, người làng hoa kiểng miền Trung chỉ mong thời tiết từ nay đến Tết thuận lợi, hoa nở đúng dịp để bán kịp thời. Hy vọng thị trường tiêu thụ nhanh, giá cả ổn định để người trồng hoa có thể bù đắp chi phí và có chút lãi sau một năm nhiều lo toan.