Hóa thạch cổ đại ở Ethiopia viết lại nguồn gốc loài người?

Các hóa thạch được tìm thấy ở Đông Bắc Ethiopia có niên đại từ 2,6 đến 2,8 triệu năm đang dần tạo ra những tranh cãi mới về quá trình tiến hóa của loài người.

Phát hiện mới ở Ledi-Geraru

Một buổi sáng tháng 8/2025, nhóm nghiên cứu thuộc Đại học bang Arizona (ASU), Mỹ cùng các cộng sự quốc tế đã công bố một thông tin chấn động: họ đã phát hiện tại khu vực Ledi-Geraru, thuộc vùng Afar của Ethiopia, một loạt hóa thạch răng người cổ đại có niên đại khoảng 2,6 - 2,8 triệu năm trước. Thoạt nghe, đây chỉ là thêm một mảnh ghép nhỏ trong kho báu hóa thạch khổng lồ của châu Phi. Nhưng khi kết quả phân tích được công bố, bức tranh tiến hóa loài người, vốn tưởng đã khá ổn định, bỗng trở nên rối rắm hơn bao giờ hết.

anh 1 asu.jpeg -0
Ledi-Geraru thuộc vùng Sừng châu Phi và là nơi được phát hiện có nhiều hóa thạch răng Australopithecus và Homo được tìm thấy

Theo bài đăng trên tờ ScienceDaily ngày 21/8/2025, các nhà khoa học đã xác định rằng, những chiếc răng này thuộc về hai loài khác nhau: một nhóm thuộc giống Australopithecus - tổ tiên linh trưởng đi bằng hai chân và nhóm kia thuộc giống Homo -  chi người sớm nhất mà chúng ta trực tiếp kế thừa. Điều đáng kinh ngạc là hai nhóm này cùng tồn tại trong cùng một khu vực và cùng thời điểm. Từ đây, câu chuyện tiến hóa tuyến tính “từ vượn thành người” chính thức bị xem xét lại.

"Nghiên cứu mới này cho thấy hình ảnh mà nhiều người trong chúng ta hình dung về một loài vượn, một người Neanderthal rồi đến người hiện đại là không chính xác. Quá trình tiến hóa không diễn ra như vậy. Ở đây chúng ta có hai loài người cùng tồn tại. Và quá trình tiến hóa của loài người không phải là tuyến tính mà có những dạng sống đã bị tuyệt chủng”, nhà cổ sinh thái học Kaye Reed của ASU nói.

Những chiếc răng biết kể chuyện

Ethiopia được mệnh danh là “cái nôi của nhân loại”. Chính nơi đây, năm 1974, nhà cổ nhân học Donald Johanson tìm thấy Lucy, bộ xương 3,2 triệu năm tuổi của Australopithecus afarensis, minh chứng rằng tổ tiên chúng ta đã biết đi bằng hai chân trước khi có bộ não lớn. Hai thập kỷ sau, đến lượt Ardi (Ardipithecus ramidus, 4,4 triệu năm tuổi) xuất hiện ở vùng Aramis, càng củng cố vai trò trung tâm của Ethiopia trong lịch sử tiến hóa của loài người.

Hóa thạch cổ đại ở Ethiopia viết lại nguồn gốc loài người? -0
4 hộp sọ Australopithecus khác nhau được tìm thấy trong các hang động Sterkfontein, Nam Phi

Còn Ledi-Geraru, nằm không xa Hadar (nơi tìm thấy Lucy), là vùng đất được các nhà khảo cổ khai quật liên tục suốt hơn một thập niên qua. Những lớp trầm tích núi lửa nơi đây giống như các tầng thời gian hóa thạch giúp định tuổi cực kỳ chính xác nhờ các phương pháp đo đồng vị. Trước phát hiện này, Ledi-Geraru từng nổi tiếng với mẫu LD 350-1 - mảnh hàm của người 2,8 triệu năm tuổi (phát hiện năm 2013, công bố năm 2015), được xem là hóa thạch Homo cổ nhất từng biết đến. Và nay, cùng trong lớp trầm tích ấy, nhóm nghiên cứu đã tìm thấy 13 chiếc răng mới, gồm 10 răng thuộc Australopithecus và 3 răng thuộc Homo. Điều đó đồng nghĩa: Lucy và Homo sớm đã là hàng xóm của nhau.

Theo tờ Malay Mail, những chiếc răng Australopithecus mới được tìm thấy không trùng khớp với bất kỳ loài nào đã biết, tức là không phải A. afarensis (loài của Lucy) cũng không phải A. garhi. Chúng có kích thước nhỏ hơn, men răng dày hơn và kiểu hình đặc trưng chưa từng được ghi nhận. Nhóm nghiên cứu cho rằng đây có thể là một chi Australopithecus hoàn toàn mới, tuy chưa đủ dữ kiện để đặt tên chính thức. Về phần Homo, các răng phát hiện gần như khớp với hàm LD 350-1 - bằng chứng rằng giống người sớm đã định hình ít nhất từ 2,78 triệu năm trước. Điều này có nghĩa là hai loài - Australopithecus và Homo - cùng sống song song trong vùng Ledi-Geraru ít nhất vài trăm ngàn năm.

Hóa thạch cổ đại ở Ethiopia viết lại nguồn gốc loài người? -0
Những chiếc răng hóa thạch đã được thu thập tại Ledi-Geraru từ năm 2015 đến năm 2018

Thực tế, dù chỉ là mảnh vỡ nhỏ bé, răng lại là phần hóa thạch có giá trị nhất trong nghiên cứu cổ nhân học. Men răng là chất khoáng cứng nhất cơ thể, tồn tại hàng triệu năm và mang dấu ấn di truyền lẫn hành vi ăn uống. Từ cấu trúc răng, các nhà khoa học có thể suy ra chế độ ăn, lực nhai, thậm chí hành vi sử dụng công cụ. Những chiếc răng Australopithecus ở Ledi-Geraru có men dày, bề mặt nhai phẳng, cho thấy về chế độ ăn nhiều hạt, rễ cây hoặc thức ăn cứng. Trong khi đó, răng Homo lại nhỏ hơn, men mỏng hơn, phản ánh xu hướng ăn tạp và có thể đã dùng công cụ để cắt, nghiền thức ăn. Sự khác biệt này minh chứng rằng hai loài không chỉ cùng tồn tại, mà còn chia sẻ hoặc cạnh tranh nguồn thức ăn khác nhau - một chi tiết hé lộ cách chọn lọc tự nhiên vận hành. “Những gì diễn ra ở Ledi-Geraru cho thấy sự chuyển tiếp giữa Australopithecus và Homo không hề đơn giản, mà có thể là giai đoạn các loài đồng tồn tại, cạnh tranh và chia sẻ môi trường”, Tiến sĩ Kaye Reed, đồng tác giả nghiên cứu nói trên ASU News.

Viết lại câu chuyện nguồn gốc loài người?

Khoảng 2,6 triệu năm trước, vùng Afar không phải là đồng bằng khô cằn như ngày nay mà là một thảo nguyên bán khô hạn, đan xen rừng thưa và suối ngầm. Dựa trên phân tích trầm tích và hạt phấn, nhóm địa chất tại ASU xác định, khí hậu cuối kỷ Pliocene bước vào thời kỳ lạnh và khô hơn, có tính mùa rõ rệt tương tự khí hậu ngày nay - một biến động lớn được cho là đã thúc đẩy tiến hóa của Homo. Trong môi trường đó, Australopithecus, vốn thích nghi với rừng thưa, có thể gặp khó khăn khi nguồn thức ăn trở nên khan hiếm. Còn Homo với hộp sọ lớn hơn, khả năng sử dụng công cụ và ăn tạp hơn, lại có lợi thế sinh tồn.

Giáo sư Christopher Campisano, đồng chủ nhiệm dự án Ledi-Geraru, nhận định trên ScienceDaily: “Chúng tôi thấy bằng chứng rõ ràng về sự chuyển đổi môi trường, từ rừng ẩm sang đồng cỏ khô. Đó có thể là bối cảnh nơi Homo sớm tiến hóa để thích nghi với thách thức mới, trong khi Australopithecus vẫn còn bám trụ theo cách sống cũ. Nói cách khác, Ledi-Geraru không chỉ là điểm giao nhau của hai loài, mà còn là ngưỡng sinh thái, nơi biến động khí hậu định hình hướng tiến hóa”.

Hóa thạch cổ đại ở Ethiopia viết lại nguồn gốc loài người? -0
Nhóm các nhà nghiên cứu sinh vật học cổ đang tìm kiếm hóa thạch tại lưu vực Lee Adoyta thuộc Ledi-Geraru (Ethiopia), nơi các chi Homo và Australopithecus đã được phát hiện. Ảnh: Kaye Reed/ASU.

Cũng theo lý giải của Giáo sư Christopher Campisano, từ hơn một thế kỷ nay, sách giáo khoa thường miêu tả tiến hóa loài người như một bậc thang, các loài tiếp nối nhau từ vượn sang Australopithecus, Homo habilis, Homo erectus rồi đến Homo sapiens. Nhà nhân học Rick Potts thuộc Viện Smithsonian (Mỹ) viết trên El País: “Chúng ta từng nghĩ Homo tách ra sau khi Australopithecus tuyệt chủng. Giờ thì rõ ràng, họ từng gặp nhau, thậm chí có thể nhìn thấy nhau trong cùng một thung lũng ở Ethiopia. Khám phá này làm phức tạp câu hỏi “Ai là tổ tiên trực tiếp của Homo? Nếu Australopithecus mới ở Ledi-Geraru không phải A. afarensis, thì rất có thể chúng ta lại có thêm một ứng cử viên tổ tiên chưa được biết tới, hoặc Homo xuất hiện từ một nhánh Australopithecus khác hẳn”.

Hóa thạch cổ đại ở Ethiopia viết lại nguồn gốc loài người? -0
Bản đồ trực quan về quá trình tiến hóa của loài người. Ảnh: Getty.

Tuy nhiên, có rất nhiều tranh cãi sau khi kết quả nghiên cứu này được công bố. Một số nhà khoa học cảnh báo rằng, với chỉ vài chiếc răng, việc xác định loài mới là quá sớm. Họ cho rằng những khác biệt hình thái có thể chỉ phản ánh sự đa dạng cá thể trong cùng một loài. Nhưng đa số lại đồng ý rằng phát hiện này ít nhất cũng chứng minh sự cùng tồn tại giữa Australopithecus và Homo - điều chưa từng được xác nhận rõ ràng trước đó. Giáo sư William Kimbel, một chuyên gia về Lucy, phát biểu trên ScienceDaily: “Dù chúng ta có gọi đây là loài mới hay không, phát hiện này cho thấy tiến hóa loài người là một quá trình phức tạp, đa hướng và khó lường. Tự nhiên không hoạt động theo sơ đồ đơn giản của con người”.

Hiện các nhà khảo cổ vẫn đang tiếp tục khai quật, hy vọng tìm thấy xương sọ hoặc khung xương có thể xác định loài Australopithecus mới. “Chúng tôi tin rằng dưới lớp tro kia, còn nhiều câu chuyện chưa được kể”, Giáo sư Christopher Campisano nói.

Huyền Chi

Các tin khác

Những vị “cứu tinh” của loài gấu

Những vị “cứu tinh” của loài gấu

Giữa bộn bề của cuộc sống hiện đại, có những người âm thầm “giữ lửa" bình yên giữa ngàn xanh. Từ những vùng đất xa xôi, bằng tinh thần trách nhiệm, sự thấu cảm sâu sắc dành cho loài vật, họ đã tự nguyện gắn bó với Việt Nam, kiên trì giải cứu những con gấu bị nuôi nhốt lấy mật. Hành trình đưa những cá thể gấu từ lồng sắt chật hẹp, tăm tối trở về với thiên nhiên tại Trung tâm Cứu hộ gấu Việt Nam là một bài ca đẹp về lòng nhân ái.

“Bẫy tình” bằng công nghệ AI

“Bẫy tình” bằng công nghệ AI

Tình yêu ở lứa tuổi nào cũng đáng được trân trọng; ngày nào con người còn sống, thì ngày đó người ta còn khóc cười vì yêu. Trước nhu cầu tìm bạn đời ngày càng cao, nhiều kênh “kết nối yêu thương”, các hội nhóm mai mối, tìm mảnh ghép đồng loạt ra đời. Đây lại là “miếng mồi” béo bở để đối tượng lừa đảo “giăng lưới” tình bằng công nghệ AI.

Hãi hùng thịt heo siêu nạc

Hãi hùng thịt heo siêu nạc

Dùng từ lóng, ký tự, mật mã để trao đổi về quy trình đưa thứ bột trắng mang tên Salbutamol vốn là thuốc dùng trong y khoa vào thức ăn cho heo, phù phép heo bình thường thành siêu tăng trưởng, siêu nạc để nhanh chóng xuất chuồng, đưa vào bao tử người tiêu dùng. Đây là một thực trạng nhức nhối, phản ánh mặt tối của nền kinh tế thị trường, khi lòng tham vượt lên trên đạo đức. Khi nào mới chấm dứt được tình trạng này?

Mượn danh “thuốc rừng” để trục lợi

Mượn danh “thuốc rừng” để trục lợi

Gắn mác dược liệu miền núi, quảng cáo chữa bách bệnh, đánh vào tâm lý chuộng thuốc Nam và mong muốn tìm kiếm phương pháp điều trị ít tốn kém của người dân, nhiều đối tượng đang biến các sản phẩm dược liệu không rõ nguồn gốc thành công cụ trục lợi. Đằng sau những lời quảng cáo hấp dẫn là hàng hóa trôi nổi, chất lượng không được kiểm chứng, tiềm ẩn nguy cơ gây tổn hại sức khỏe và khiến người bệnh bỏ lỡ thời gian điều trị cần thiết.

Livestream chuyện người khác - Coi chừng vi phạm pháp luật!

Livestream chuyện người khác - Coi chừng vi phạm pháp luật!

Không rõ đầu đuôi nhưng vẫn quay phim, livestream, gán chuyện riêng cho người xuất hiện trong khung hình, một số người đang biến sự hiếu kỳ thành cách câu tương tác. Hình ảnh và lời bình thiếu căn cứ có thể xâm phạm danh dự, đời tư, khiến người trong cuộc chịu tổn hại và vụ việc thêm phức tạp.

Ghi ở ngôi nhà chung đem cơ hội đổi đời

Ghi ở ngôi nhà chung đem cơ hội đổi đời

Sau ngày khai giảng năm học mới đúng một tháng, chúng tôi trở lại Trường Văn hóa CAND VI, cảm nhận rõ rệt đầu tiên là gần 300 con người đến từ khắp mọi miền của tỉnh Nghệ An đã nhanh chóng bắt nhịp, hòa nhập để trở thành một gia đình thực thụ.

 Tuyên truyền pháp luật bằng những vai diễn

Tuyên truyền pháp luật bằng những vai diễn

Từ những điều luật tưởng như khô khan, Phòng Cảnh sát giao thông Công an TP Hà Nội đã chuyển tải thành những câu chuyện đời thường, những tình huống hài hước và dễ nhớ bằng những tiểu phẩm ngắn gọn, vô cùng sinh động. Trong đó, Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến và Thiếu tá Trần Quân Thụy trở thành hai gương mặt quen thuộc trong nhiều clip tuyên truyền về trật tự, an toàn giao thông.

Hành trình lật tẩy đường dây “khoác áo” ngoại nhập và hàng giả khổng lồ

Hành trình lật tẩy đường dây “khoác áo” ngoại nhập và hàng giả khổng lồ

Từ một tài khoản trên mạng xã hội rao bán những hộp An Cung được giới thiệu là hàng ngoại nhập, những lời quảng cáo về nguồn gốc Hàn Quốc, công dụng liên quan đến phòng, chống đột quỵ thu hút sự chú ý của người tiêu dùng, đặc biệt là người cao tuổi. Nhưng, phía sau những hộp sản phẩm có bao bì bắt mắt ấy lại là những viên thuốc không rõ nguồn gốc, được mua trôi nổi, đóng gói, dán tem nhãn rồi “khoác áo” hàng ngoại nhập. Từ những dấu hiệu bất thường trên không gian mạng, các trinh sát Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Thanh Hóa lần theo từng manh mối. Và, khi những mắt xích đầu tiên được bóc tách, một đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả hoạt động liên tỉnh dần lộ diện. Không chỉ có An Cung giả, phía sau đó còn là một cơ sở sản xuất mỹ phẩm giả với quy mô đặc biệt lớn.

Khi quá khứ bất hảo được khoác áo "quân tử giang hồ"

Khi quá khứ bất hảo được khoác áo "quân tử giang hồ"

Tám tiền án, một tiền sự, từng cầm đầu một băng nhóm và thường xuyên kể lại quá khứ bất hảo trên mạng xã hội, Nguyễn Minh Đức, tức Đức "Cộng", sinh năm 1981, ở Nam Định, đã biến hình ảnh giang hồ thành nội dung thu hút hơn 115.000 lượt theo dõi. Điều đáng lo không chỉ nằm ở những câu chuyện được kể, mà còn ở việc một bộ phận người xem coi nhân vật này như hình mẫu của bản lĩnh, nghĩa khí quân tử.

Cạm bẫy mã độc

Cạm bẫy mã độc

Một cú click tưởng chừng vô hại trên mạng xã hội, một lời nhờ “xem hộ thông tin”, một tin nhắn “chuyển nhầm tiền”, hay một tấm ảnh gửi qua ứng dụng hẹn hò... là người dùng có thể rơi vào cảnh “tiền mất, dữ liệu bay”, thậm chí mất cả danh dự, nhân phẩm trên không gian mạng.

Nỗ lực chấm dứt nạn nuôi nhốt gấu tại Việt Nam: Không có lồng sắt nào vĩnh cửu!

Nỗ lực chấm dứt nạn nuôi nhốt gấu tại Việt Nam: Không có lồng sắt nào vĩnh cửu!

Từ chiếc chuồng sắt chật hẹp, tối tăm tại một hộ gia đình ở Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 11/9 vừa qua, chú gấu Millie đã được về sống dưới mái nhà bán tự nhiên xanh mướt tại Vườn quốc gia Bạch Mã. Câu chuyện về hành trình giải cứu Millie mang thông điệp đầy ý nghĩa: Khi lòng trắc ẩn được đánh thức, khi những nỗ lực phối hợp giữa nhà nước, kiểm lâm, tổ chức quốc tế và người dân hòa làm một, thì không có chiếc lồng sắt nuôi nhốt gấu nào là vĩnh cửu.

“Làm nhiệm vụ” hay bẫy lừa độc ác

“Làm nhiệm vụ” hay bẫy lừa độc ác

Phía sau một đứa trẻ bị hội chứng tự kỷ và chậm phát triển là trăm ngàn nỗi lo của người làm cha mẹ. Họ tìm đủ mọi cách để cho con mình có thể hòa nhập, phát triển như bao đứa trẻ cùng trang lứa. Cũng từ đây, các chiêu thức lừa đảo được giăng ra như: Làm nhiệm vụ siêu nhân nhí, thi tuyển người mẫu ảnh, cùng con bước ra thế giới… Nhân vật chính thực hiện các phi vụ “siêu nhân” cho con lại là phụ huynh, với kết quả tiền mất, tật mang, niềm tin vỡ vụn...

Khi khai tử doanh nghiệp khó hơn khai sinh

Khi khai tử doanh nghiệp khó hơn khai sinh

Nhiều người thành lập doanh nghiệp với kỳ vọng khởi nghiệp nhưng công việc không thuận lợi, công ty gần như chưa kịp hoạt động đã bị bỏ quên. Vài năm sau, khi làm thủ tục giải thể, họ mới phát hiện dù không có doanh thu vẫn phải nộp hàng chục triệu đồng tiền phạt và nghĩa vụ tồn đọng.

Lá chắn thép trên không gian số

Lá chắn thép trên không gian số

Không có tiếng súng, không có những cuộc truy bắt giữa đêm trên những cung đường, nhưng trên một “mặt trận” đặc biệt, cuộc chiến vẫn diễn ra từng ngày, từng giờ. Đó là không gian mạng với những loại tội phạm vô cùng phức tạp. Ở mặt trận ấy, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Bắc Ninh vẫn hàng ngày hàng giờ thầm lặng đấu tranh và đã giành được những chiến công đặc biệt xuất sắc.

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Khi giao dịch thanh toán trở thành vỏ bọc cho dòng tiền bất minh

Thiết bị chấp nhận thanh toán thẻ (POS) vốn được sử dụng để phục vụ hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, thực tế xuất hiện tình trạng một số cá nhân, hộ kinh doanh, tổ chức lợi dụng POS để thực hiện giao dịch rút tiền mặt cho khách hàng dù không phát sinh hoạt động mua bán thực tế. Những giao dịch “không hàng hóa, không dịch vụ” này tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng để hợp thức hóa, che giấu nguồn gốc dòng tiền bất hợp pháp.

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Bơm ma túy vào tinh dầu thuốc lá điện tử

Những lọ dung dịch nhỏ, đầu pod (thuốc lá điện tử) nhiều màu sắc và các lời mời “thư giãn”, “không lên test” đã trở thành lớp vỏ che giấu một thủ đoạn sử dụng ma túy mới khá tinh vi. “Hàng” được chia nhỏ, chuyển qua nhiều tầng trung gian và thanh toán bằng tài khoản không chính chủ trước khi tới tay người sử dụng.

Thao túng doanh số để leo hạng trên sàn thương mại điện tử

Thao túng doanh số để leo hạng trên sàn thương mại điện tử

Chỉ với vài trăm nghìn đồng, các gian hàng trên sàn thương mại điện tử có thể mua dịch vụ "buff đơn” (sử dụng các biện pháp để làm gia tăng số lượng đơn hàng hiển thị), hàng loạt đánh giá 5 sao và nhanh chóng xuất hiện trong nhóm "bán chạy". Điều tra của phóng viên cho thấy phía sau những con số tưởng như phản ánh uy tín là cả một thị trường dịch vụ thao túng thuật toán, tiềm ẩn nguy cơ đánh lừa người tiêu dùng và làm méo mó môi trường cạnh tranh.

Đưa tiện ích số đến với người dân vùng phên giậu

Đưa tiện ích số đến với người dân vùng phên giậu

Địa hình chia cắt, giao thông cách trở, hạ tầng viễn thông còn nhiều hạn chế cùng những nét văn hóa đặc thù của đồng bào khiến hành trình triển khai Đề án 06 tại xã biên giới Keng Đu, tỉnh Nghệ An gặp không ít khó khăn. Thế nhưng, bằng sự kiên trì bám bản, bám dân và cách làm linh hoạt, cán bộ công an xã đã và đang từng bước đưa những tiện ích số đến với đồng bào nơi miền biên viễn.

Đổi mới tuyên truyền từ Công an cơ sở

Đổi mới tuyên truyền từ Công an cơ sở

Không còn là những văn bản tuyên truyền khô cứng, không còn là những buổi tuyên truyền tập trung, nhiều công an xã, phường của tỉnh Bắc Ninh đang đẩy mạnh làm những clip ngắn để đưa pháp luật đến gần với người dân hơn. Những clip tự quay, dựng hình ảnh, thậm chí diễn xuất chính là những cán bộ, chiến sĩ, người dân địa phương đã thực sự tạo ấn tượng mạnh và hiệu quả không kém phần những ê-kíp sản xuất chuyên nghiệp.