Hãy tự cứu mình trước “bẫy niềm tin”

Ma trận vỡ hụi

Nhìn lại tình hình tội phạm tại tỉnh Cà Mau thời gian qua, có thể thấy các vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản núp bóng chơi hụi liên tục xảy ra với tính chất ngày càng tinh vi, số tiền bị chiếm đoạt lên đến nhiều tỷ đồng.

Mới đây nhất, ngày 4/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Cà Mau khởi tố bị can, bắt tạm giam đối với Lâm Huệ Mi (sinh năm 1995, ngụ phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau) về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Kết quả điều tra ban đầu xác định, từ năm 2022 đến năm 2024, Mi đã lợi dụng sự quen biết và uy tín cá nhân để mở hàng loạt dây hụi. Khi thu hút được đông đảo hụi viên, Mi thực hiện hành vi gian dối bằng cách lập các phần hụi khống để mạo danh hụi viên hốt hụi, chiếm đoạt tiền đóng hụi của các hụi viên trong 23 dây hụi với số tiền trên 2,7 tỷ đồng. Ngoài ra, Mi còn đưa ra thông tin gian dối có hụi viên muốn bán hụi và tự đưa ra mức giá, qua đó bán các phần hụi khống để chiếm đoạt của 3 hụi viên số tiền hơn 1,4 tỷ đồng.

Trường hợp của Lâm Huệ Mi không phải là cá biệt. Trước đó không lâu, ngày 28/7, TAND tỉnh Cà Mau đã đưa ra xét xử sơ thẩm và tuyên phạt bị cáo Ngô Thị Bé Hai 8 năm tù giam về tội danh “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Hồ sơ vụ án thể hiện, năm 2015, Bé Hai mở hụi và mời gọi nhiều người tham gia để hưởng tiền hoa hồng. Quá trình làm chủ hụi, có nhiều hụi viên hốt hụi nhưng không đóng hụi chết, dẫn đến mất cân đối. Lợi dụng sự tin tưởng của các hụi viên, Bé Hai đã mạo danh hụi viên hốt hụi, qua đó chiếm đoạt của các hụi viên trong 11 dây hụi với tổng số tiền gần 1,1 tỷ đồng.

Từ đầu năm 2026 đến nay, danh sách các chủ hụi vướng vòng lao lý tại Cà Mau đã gióng lên hồi chuông cảnh báo với những con số nhiều tỷ đồng, như: Nguyễn Thị Mỹ Nồng bị khởi tố về hành vi gian dối trong việc quản lý các dây hụi, chiếm đoạt hơn 1,3 tỷ đồng (tháng 6/2026); Nguyễn Thúy Triều bị bắt giữ với cáo buộc mạo danh hụi viên hốt hụi, chiếm đoạt trên 1,5 tỷ đồng (tháng 4/2026); Nguyễn Bạch Vân sa lưới pháp luật sau khi lập hàng loạt dây hụi “ma” để chiếm đoạt số tiền hơn 2 tỷ đồng (tháng 3/2026)...

Đánh giá về thủ đoạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản núp bóng hình thức chơi hụi, Đại tá Cao Anh Kiệt, Chánh Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Cà Mau chia sẻ: “Điểm chung trong các vụ án vỡ hụi này là sử dụng cùng kịch bản quen thuộc: Ban đầu chủ hụi tạo dựng vỏ bọc giàu có, chi trả tiền hụi sòng phẳng, thậm chí đưa ra mức lãi suất vô cùng hấp dẫn để thu hút hụi viên. Khi dòng tiền góp hụi tích tụ đủ lớn, chủ hụi bắt đầu lập hụi khống, mạo danh hụi viên để chiếm đoạt tiền. Đến khi dòng tiền đứt gãy, chủ hụi tuyên bố vỡ hụi, đẩy hàng loạt người dân rơi vào cảnh kiệt quệ tài chính”.

Siết chặt hành lang pháp lý về hụi

Trên thực tế, việc chơi hụi đã được quy định cụ thể, chi tiết tại nhiều văn bản pháp luật có liên quan. Tại Điều 471 Bộ luật Dân sự năm 2015 ghi nhận: họ, hụi, biêu, phường là giao dịch dân sự về tài sản theo tập quán trên cơ sở thỏa thuận của một nhóm người tập hợp nhau lại cùng góp một số tiền hoặc tài sản khác theo định kỳ để cho người tham gia hưởng. Đây là giao dịch hợp pháp nếu tuân thủ các nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng và không vi phạm điều cấm của luật. Quy định trên đã được Chính phủ cụ thể hóa qua việc ban hành Nghị định số 19/2019/NĐ-CP ngày 19/02/2019 quy định về họ, hụi, biêu, phường.

Văn bản này đặt ra các điều kiện pháp lý bắt buộc đối với chủ hụi: Lãi suất do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 20%/năm của tổng giá trị phần hụi phải góp tại kỳ mở hụi; chủ hụi bắt buộc phải thông báo bằng văn bản cho UBND cấp xã nơi cư trú về việc tổ chức dây hụi có giá trị các phần hụi tại một kỳ mở hụi từ 100 triệu đồng trở lên hoặc tổ chức từ 2 dây hụi trở lên. Ngoài ra, chủ hụi phải lập sổ hụi, giao giấy biên nhận khi thu tiền và phải cho các hụi viên xem sổ hụi khi có yêu cầu...

Khi chủ hụi vi phạm các quy định nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, Điều 16 Nghị định số 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 của Chính phủ quy định cụ thể các mức phạt tiền từ 2 triệu đến 20 triệu đồng đối với các hành vi: không thông báo bằng văn bản cho UBND cấp xã; không lập sổ hụi; không giao giấy biên nhận; hoặc tổ chức hụi với lãi suất vượt quá trần quy định. Giao dịch dân sự chuyển sang tội phạm hình sự ngay khi xuất hiện yếu tố gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản được quy định trong Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) như: Tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” (Điều 174), các đối tượng cố ý dùng thủ đoạn gian dối ngay trong quá trình vận hành dây hụi (mạo danh hụi viên, lập hụi khống) để chiếm đoạt tiền.

Hay tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” (Điều 175), khi việc huy động hụi ban đầu diễn ra hợp pháp, nhưng sau đó chủ hụi nảy sinh ý định chiếm đoạt, dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để không trả lại tiền hụi. Hoặc tội “Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự” (Điều 201), nếu hoạt động chơi hụi bị biến tướng thành hình thức cho vay với mức lãi suất gấp 5 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự (tức từ 100%/năm trở lên) và thu lợi bất chính từ 30 triệu đồng trở lên.

Những giải pháp căn cơ

Mặc dù hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động hụi đã tương đối hoàn thiện và các bản án hình sự nghiêm khắc liên tục được tuyên, nhưng tại sao tình trạng vỡ hụi tại Cà Mau vẫn diễn biến phức tạp Dưới góc nhìn tổng quan từ thực tế địa phương, có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Về phía hụi viên, đa phần người dân bị hấp dẫn bởi mức lãi suất cao hơn nhiều so với tiền gửi ngân hàng hoặc do thiếu hiểu biết pháp luật cùng thói quen “tình làng nghĩa xóm” khiến hụi viên không đòi hỏi làm hợp đồng, không yêu cầu giao giấy biên nhận, cũng như không kiểm tra sổ hụi. Về phía chủ hụi, khi mất cân đối tài chính, thay vì dừng lại, báo cáo cơ quan chức năng và toàn thể hụi viên biết để tìm hướng giải quyết phù hợp, nhiều chủ hụi lại chọn con đường sa lầy vào tội lỗi, như: mở thêm nhiều dây hụi mới, lập “hụi ma”, mạo danh hụi viên hốt hụi nhằm “lấy đầu này, lấp đầu kia”, biến giao dịch dân sự thành hành vi phạm tội lừa đảo. Ngoài ra, nguyên nhân khách quan từ công tác quản lý nhà nước ở cơ sở từng lúc chưa sâu chặt. Việc chấp hành quy định thông báo với UBND cấp xã trên thực tế bị hầu hết các chủ hụi cố tình né tránh; trong khi đó, công tác kiểm tra, xử phạt vi phạm hành chính của chính quyền cơ sở chưa được thực hiện quyết liệt để ngăn chặn rủi ro từ sớm.

“Để giải quyết ma trận vỡ hụi, cần thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp căn cơ, trước hết và quan trọng nhất là việc siết chặt công tác quản lý nhà nước ở cơ sở. UBND các xã, phường cần đẩy mạnh rà soát, lập danh sách quản lý các chủ hụi; bắt buộc 100% chủ hụi phải thực hiện nghiêm nghĩa vụ thông báo bằng văn bản khi tổ chức dây hụi có giá trị các phần hụi tại một kỳ mở hụi từ 100 triệu đồng trở lên hoặc tổ chức từ 2 dây hụi trở lên. Lực lượng Công an cơ sở cần phối hợp chặt chẽ để phát hiện, kiên quyết xử phạt vi phạm hành chính đối với các chủ hụi vi phạm; đồng thời, chủ động nắm tình hình, rà soát các dấu hiệu huy động vốn bất thường, hành vi gian dối, mạo danh, lập hụi khống để điều tra, xử lý nghiêm. Song song đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nắm vững và thực hiện đúng các quy định pháp luật về hụi”, Đại tá Cao Anh Kiệt chia sẻ thêm.

Chơi hụi bản chất không xấu nếu được vận hành đúng tinh thần tương trợ và tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật. Đã đến lúc mỗi người dân cần nâng cao cảnh giác, chủ động tự bảo vệ tài sản của mình bằng sự hiểu biết pháp luật, để tự cứu chính mình trước “bẫy niềm tin”!