Từ những “chuyến xe ma” trên hệ thống

Trong hoạt động của các doanh nghiệp công nghệ, dữ liệu đã trở thành nền tảng vận hành của cả hệ thống. Mỗi giao dịch, đơn hàng hay cuốc xe đều được ghi nhận và chuyển hóa thành doanh thu thông qua các dòng dữ liệu điện tử. Vì vậy, khi dữ liệu bị can thiệp, thiệt hại không chỉ là những khoản tiền thất thoát mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động quản trị doanh nghiệp. Vụ án vừa được Công an tỉnh Thái Nguyên triệt phá cho thấy tội phạm công nghệ đang len lỏi vào cả những lĩnh vực quen thuộc của đời sống, như vận tải hành khách.

Khoảng 19h50 ngày 28/4, tại khu vực xóm Thơm, xã Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, lực lượng Công an phát hiện dấu hiệu bất thường trên nhiều xe taxi điện đang hoạt động. Theo dữ liệu từ hệ thống giám sát, các phương tiện này không hề chở khách, nhưng kiểm tra thực tế lại cho thấy trên xe vẫn có hành khách sử dụng dịch vụ. Sự mâu thuẫn giữa dữ liệu điện tử và thực tế đã hé lộ một vụ án chiếm đoạt tài sản bằng công nghệ.

Quá trình điều tra, Công an tỉnh Thái Nguyên đã bắt tạm giam Ma Khánh Hùng (26 tuổi), Trịnh Ngọc Chiến (34 tuổi), Đinh Quý Dương (30 tuổi) và Nguyễn Trung Thành (36 tuổi) để điều tra về tội "Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản" theo Điều 290, Bộ luật Hình sự.

Theo cơ quan điều tra, các đối tượng đã lắp đặt thiết bị điện tử lên xe taxi VinFast nhằm can thiệp vào hệ thống giám sát của Công ty GSM. Khi được kích hoạt, thiết bị này phát tín hiệu làm vô hiệu hóa cảm biến hồng ngoại được lắp trên xe, khiến hệ thống không ghi nhận sự xuất hiện của hành khách. Chiếc xe vẫn hoạt động bình thường, khách hàng vẫn trả tiền cước đầy đủ, nhưng doanh nghiệp lại không nhận được dữ liệu về chuyến đi đó. Toàn bộ tiền cước được tài xế thu trực tiếp mà không đi vào hệ thống doanh thu của hãng.

Thoạt nhìn, đây có thể bị xem là hành vi "ăn bớt doanh thu" đơn thuần. Nhưng, bản chất vụ việc lại nghiêm trọng hơn nhiều. Khác với những thủ đoạn gian lận truyền thống như khai báo gian dối, thu tiền ngoài hay can thiệp đồng hồ tính cước, các đối tượng đã trực tiếp tác động vào hệ thống dữ liệu vận hành của doanh nghiệp. Hành khách vẫn lên xe, chuyến đi vẫn diễn ra bình thường, tiền vẫn được thanh toán đầy đủ, nhưng trên hệ thống quản lý, cuốc xe ấy dường như chưa từng tồn tại.

Đó cũng là lý do những vụ việc như vậy thường được ví như các "chuyến xe ma". Không phải “xe ma” trên đường phố, cũng không phải những chuyến đi hư cấu, mà là những cuốc xe có thật nhưng bị xóa khỏi hệ thống dữ liệu. Chúng tồn tại ngoài đời thực nhưng biến mất trên không gian số. Và, trong thời đại mà dữ liệu đã trở thành công cụ quản trị cốt lõi, sự biến mất ấy không đơn thuần là một lỗi kỹ thuật hay một hành vi gian lận nhỏ lẻ mà là sự xâm phạm trực tiếp vào nền tảng vận hành của doanh nghiệp.

Điều đáng nói là thủ đoạn này không tác động trực tiếp đến hành khách. Khách hàng vẫn được phục vụ đầy đủ, vẫn thanh toán đúng số tiền phải trả và hoàn toàn không nhận ra có sự can thiệp nào phía sau chuyến đi của mình. Nạn nhân thực sự lại là doanh nghiệp vận tải - đơn vị sở hữu hệ thống quản lý, nền tảng công nghệ và nguồn dữ liệu vận hành. Thiệt hại vì thế không chỉ được tính bằng số tiền cước bị thất thoát mà còn nằm ở sự sai lệch của toàn bộ hệ thống thông tin mà doanh nghiệp sử dụng để điều hành hoạt động kinh doanh.

Nếu như trước đây, các vụ gian lận trong lĩnh vực taxi thường gắn với việc tua đồng hồ tính cước hoặc thu thêm tiền của khách thì nay đối tượng phạm tội lại hướng tới hệ thống dữ liệu. Chỉ bằng một thiết bị điện tử nhỏ gọn có giá chưa đến 1 triệu đồng, các đối tượng có thể biến một cuốc xe có thật thành chuyến đi không tồn tại trên hệ thống. Mỗi cuốc xe biến mất đồng nghĩa với một khoản doanh thu bị đánh cắp, nhưng nguy hiểm hơn là làm sai lệch các dữ liệu phục vụ công tác quản trị doanh nghiệp.

Trong mô hình vận tải công nghệ, dữ liệu hành trình là cơ sở để doanh nghiệp tính toán doanh thu và quản lý hoạt động. Khi dữ liệu bị bóp méo, doanh nghiệp không chỉ thất thoát tiền bạc mà còn đối mặt với những sai lệch trong đánh giá hiệu quả vận hành và ra quyết định quản trị. Những “chuyến xe ma” vì thế không đơn thuần là hành vi gian lận cước mà còn phản ánh một dạng tội phạm công nghệ mới đang xuất hiện trong lĩnh vực vận tải.

Đáng chú ý, Ma Khánh Hùng được xác định là mắt xích quan trọng trong vụ án. Từng là tài xế của GSM, Hùng hiểu khá rõ cơ chế vận hành của hệ thống giám sát trên xe. Sau khi tìm mua thiết bị "phá sóng" trên mạng xã hội để sử dụng cho mục đích cá nhân, Hùng bị doanh nghiệp phát hiện và chấm dứt hợp đồng lao động. Tuy nhiên, thay vì dừng lại, đối tượng lại chuyển sang kinh doanh chính loại thiết bị này cho nhiều tài xế khác. Mỗi thiết bị được bán với giá từ 500.000 đến 900.000 đồng.

Việc các tài xế chủ động tìm mua, lắp đặt thiết bị can thiệp hệ thống cũng cho thấy hành vi vi phạm không còn mang tính bộc phát mà đã có sự tính toán từ trước. Khi bắt quả tang Chiến, Dương và Thành đang sử dụng thiết bị trên xe taxi, lực lượng chức năng đã thu giữ 8 thiết bị cùng nhiều tang vật liên quan.

Tuy nhiên, những gì được phát hiện tại Thái Nguyên có lẽ mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Những thiết bị này được sản xuất ở đâu, ai là người thiết kế, ai đứng sau việc cung cấp và chúng đã được bán cho bao nhiêu tài xế mới là những câu hỏi đáng quan tâm hơn cả. Bởi, phía sau một vụ gian lận doanh thu tưởng như đơn giản có thể là sự xuất hiện của một dạng tội phạm công nghệ mới, nơi mục tiêu không còn là cướp đi tài sản hữu hình mà là âm thầm thao túng dữ liệu - thứ đang được xem là tài sản giá trị nhất của doanh nghiệp trong nền kinh tế số.

Bóc gỡ xưởng sản xuất những “chuyến xe ma”

Nếu vụ án tại Thái Nguyên cho thấy cách các tài xế biến những cuốc xe có thật thành những chuyến đi "không tồn tại" trên hệ thống, thì vụ án vừa được Công an TP Hà Nội khởi tố lại hé lộ một mắt xích quan trọng hơn: ai đang cung cấp những công cụ phục vụ cho hành vi gian lận đó? Bởi, đằng sau mỗi thiết bị được lắp đặt trên xe không chỉ là hành vi trục lợi của một cá nhân mà còn là dấu hiệu của cả một thị trường ngầm đang hình thành.

Ngày 20/4/2026, trong quá trình nắm tình hình địa bàn, Công an phường Phúc Lợi phát hiện Hoàng Liên Sơn (sinh năm 1986, trú tại Lào Cai) có dấu hiệu mua bán thiết bị điện tử nghi vấn. Từ đầu mối tưởng như đơn lẻ này, cơ quan điều tra dần bóc tách một đường dây sản xuất và tiêu thụ thiết bị điện tử chuyên dùng để can thiệp vào hệ thống quản lý của taxi công nghệ.

Theo hồ sơ điều tra, Hoàng Liên Sơn từng học ngành Công nghệ thông tin tại Đại học Quốc gia Hà Nội và có thời gian làm lái xe dịch vụ. Quá trình này giúp đối tượng hiểu khá rõ cách thức vận hành của hệ thống giám sát trên các taxi điện. Thay vì sử dụng kiến thức công nghệ vào mục đích hợp pháp, Sơn lại lựa chọn ngược lại: nghiên cứu cách đánh lừa hệ thống quản lý.

Từ những linh kiện điện tử được đặt mua dễ dàng qua mạng Internet, Sơn tự lắp ráp các bộ phát tín hiệu hồng ngoại có khả năng can thiệp vào cảm biến trên xe. Khi thiết bị hoạt động, hệ thống không ghi nhận sự xuất hiện của hành khách dù chuyến đi vẫn diễn ra bình thường. Cuốc xe có thật nhưng dữ liệu lại biến mất, tạo điều kiện để tài xế thu tiền trực tiếp mà doanh nghiệp không thể kiểm soát.

Điều đáng chú ý là toàn bộ quá trình sản xuất không đòi hỏi công nghệ quá phức tạp hay nguồn vốn lớn. Không cần một phòng thí nghiệm hiện đại hay dây chuyền sản xuất chuyên nghiệp, chỉ với những linh kiện được bán công khai trên mạng cùng một chút kiến thức kỹ thuật, một cá nhân cũng có thể tạo ra công cụ đủ khả năng can thiệp vào hệ thống quản lý của doanh nghiệp. Đây có lẽ mới là điều đáng lo ngại nhất. Bởi, mối đe dọa đối với doanh nghiệp không chỉ đến từ các cuộc tấn công mạng quy mô lớn mà còn đến từ những thiết bị nhỏ gọn, giá rẻ nhưng có khả năng âm thầm làm thất thoát doanh thu trong thời gian dài.

Theo cơ quan điều tra, giá thành sản xuất mỗi thiết bị chỉ khoảng 75.000 đồng nhưng được bán ra thị trường với giá từ 300.000 đến 500.000 đồng. Ngoài ra, Sơn còn thu gom các bộ phát đáp hồng ngoại có dây với giá khoảng 30.000 đồng rồi bán lại với giá từ 250.000 đến 300.000 đồng mỗi bộ. Lợi nhuận trên từng sản phẩm không quá lớn, nhưng số lượng tiêu thụ mới là điều đáng chú ý.

Chỉ trong khoảng thời gian từ tháng 8/2025 đến tháng 4/2026, đối tượng đã bán ra khoảng 600 thiết bị các loại, thu lợi bất chính khoảng 200 triệu đồng. Con số này cho thấy nhu cầu sử dụng các thiết bị gian lận không hề nhỏ. Nếu mỗi thiết bị tương ứng với một tài xế hoặc một phương tiện tham gia gian lận doanh thu, quy mô thực tế của hiện tượng này có thể lớn hơn nhiều so với những gì đã được phát hiện.

Nhìn từ 2 vụ án trên có thể thấy một chuỗi hoạt động khép kín đã xuất hiện, từ khâu sản xuất, phân phối đến sử dụng thiết bị để gian lận doanh thu. Nếu vụ án ở Thái Nguyên phát hiện những người sử dụng thiết bị thì vụ án tại Hà Nội lại chỉ ra nguồn cung phía sau. Một bên là người tìm cách làm biến mất dữ liệu, bên còn lại là người cung cấp công cụ để thực hiện điều đó.