Cơ quan Công an đã đề nghị truy tố 3 bị can gồm Mai Thái An, sinh năm 1973, trú tại chung cư Vinata, phường Đại Mỗ, TP Hà Nội; Lê Trung Đức, sinh năm 1991, trú tại thôn Định Tân, xã Kim Tân, tỉnh Thanh Hóa; Đỗ Thị Hải, sinh năm 1985, trú ở xã Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên vì hành vi “Giả mạo trong công tác” nói trên, gây thiệt hại về kinh tế, ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm, môi trường và sức khỏe người dân.
Giám đốc giả cấp giấy chứng nhận giả cho hơn 350 công ty
Theo tài liệu điều tra, Văn phòng Chứng nhận chất lượng (BQC) được thành lập từ năm 2007, được các cơ quan chức năng thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cấp phép, chỉ định thực hiện chứng nhận hợp quy trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là thức ăn chăn nuôi, thủy sản.
Ngày 19/1/2017, Mai Thái An được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hội đồng Quản lý Văn phòng BQC. Do An đang làm Giám đốc Công ty cổ phần tư vấn và thẩm định môi trường Vinacontrol và là Viện trưởng Viện Phát triển bền vững và Biến đổi khí hậu, nên Mai Thái An đã nhờ Nguyễn Thùy Dương (sinh năm 1990, thường trú tại số 2K5, phường Bạch Mai, TP Hà Nội) đứng tên làm Giám đốc, đại diện theo pháp luật của Văn phòng BQC, nhưng mọi hoạt động điều hành tại đơn vị này đều do Mai Thái An chỉ đạo thực hiện.
Theo quy định của pháp luật, để có thể cấp giấy chứng nhận sản phẩm, Văn phòng BQC phải có tối thiểu 4 chuyên gia đánh giá chứng nhận sản phẩm. Thời điểm trước năm 2021, Văn phòng BQC có đủ 4 chuyên gia. Tuy nhiên, từ năm 2021, sau khi 2 chuyên gia nghỉ việc, Văn phòng BQC chỉ còn 2 chuyên gia là Mai Thái An và Lê Trung Đức. Để duy trì hoạt động theo đúng quy định, Mai Thái An vẫn để tên của Trần Đình Dũng và Dương Hữu Nghiệp là chuyên gia của BQC trong các hồ sơ cấp giấy chứng nhận hợp quy cho khách hàng và các đơn vị liên quan.
Trong quá trình điều hành Văn phòng BQC, để thuận tiện cho hoạt động làm hồ sơ, cấp giấy chứng nhận phù hợp với các yêu cầu kỹ thuật của sản phẩm (giấy chứng nhận hợp quy) để phát hành cho khách hàng, Mai Thái An đã tự ý thuê khắc dấu chữ ký của Nguyễn Thùy Dương và Dương Hữu Nghiệp (không còn làm việc tại Văn phòng BQC) để đóng xác nhận vào các tài liệu trong hồ sơ cấp giấy chứng nhận.
Đáng chú ý, đến ngày 11/4/2023, quyết định bổ nhiệm Giám đốc Văn phòng BQC của Nguyễn Thùy Dương đã hết hiệu lực, nhưng Mai Thái An không làm thủ tục đề nghị Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam bổ nhiệm lại mà vẫn tiếp tục sử dụng chữ ký, con dấu chức danh Giám đốc của Nguyễn Thùy Dương trong các hồ sơ, tài liệu có liên quan tại Văn phòng BQC (do thời điểm này Dương đã đi CHLB Đức).
Để có nguồn khách hàng làm giấy chứng nhận hợp quy, Mai Thái An đã liên hệ, thỏa thuận với Đỗ Thị Hải để tìm kiếm khách hàng, chủ yếu là các công ty sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực thức ăn chăn nuôi cho Văn phòng BQC và thu tiền chi phí làm hồ sơ. Đối với mỗi bộ hồ sơ cấp giấy chứng nhận hợp quy, Hải thu từ 7 triệu đồng đến 10,5 triệu đồng và chi phí để làm phiếu kết quả thử nghiệm tại Công ty Avatek (đây là phiếu bắt buộc trong bộ hồ sơ cấp giấy chứng nhận hợp quy). Đối với phí cấp giấy chứng nhận hợp quy, Hải được Mai Thái An thống nhất chiết khấu 30%, còn phí kiểm nghiệm do Hải tự liên hệ Công ty Avatek và thu của khách hàng.
Khi khách hàng liên hệ làm hồ sơ chứng nhận hợp quy, Mai Thái An chỉ đạo Đỗ Thị Hải thu thập thông tin, tài liệu theo quy định, sau đó chuyển qua nhóm Zalo (gồm Mai Thái An, Đỗ Thị Hải và Lê Trung Đức) để Đức lập hồ sơ chứng nhận hợp quy (gồm: biên bản kiểm tra ngoại quan sản phẩm, phiếu đề nghị thử nghiệm sản phẩm; biên bản lấy mẫu thử nghiệm sản phẩm; phiếu xác nhận cuộc đánh giá giám sát sản phẩm…). Mai Thái An chỉ đạo Lê Trung Đức điền tên Trần Đình Dũng và
Dương Hữu Nghiệp trong các tài liệu để đảm bảo đủ số lượng chuyên gia theo quy định. Trong quá trình cấp giấy chứng nhận, Đức và Hải có đến nhà máy sản xuất của khách hàng nhưng không kiểm tra thực tế mà chỉ đưa hồ sơ đã chuẩn bị sẵn để khách hàng ký xác nhận, lấy mẫu kiểm nghiệm và thu tiền phí làm hồ sơ.
Hàng loạt sai phạm kéo dài do buông lỏng hậu kiểm
Do có mối quan hệ từ trước, Mai Thái An biết Hồ Thị Thanh Phương, Giám đốc Công ty cổ phần Khoa học công nghệ Avatek (Công ty Avatek), là đơn vị kiểm nghiệm và phát hành phiếu kết quả thử nghiệm các sản phẩm, trong đó có các lĩnh vực kiểm nghiệm thức ăn chăn nuôi liên quan đến Văn phòng BQC. Ngày 23/6/2023, Mai Thái An, đại diện Văn phòng BQC, đã ký hợp đồng dịch vụ với Hồ Thị Thanh Phương để thực hiện kiểm nghiệm sản phẩm. Sau đó, An đưa Phương đến nhà Đỗ Thị Hải để giới thiệu việc làm phiếu kết quả thử nghiệm tại Công ty Avatek.
Trong quá trình trao đổi, Hồ Thị Thanh Phương giới thiệu về năng lực kiểm nghiệm của Công ty Avatek và đưa ra nhiều chính sách “hỗ trợ” trái quy định như: trả kết quả nhanh không cần mẫu; trả kết quả trước, gửi mẫu sau; chỉnh sửa kết quả theo yêu cầu khách hàng; giảm giá thành kiểm nghiệm thấp hơn so với các công ty khác và chiết khấu thêm 10%. Hải đồng ý với các điều kiện này. Hai bên thống nhất việc làm phiếu kết quả thử nghiệm giả (không cần mẫu, trả kết quả trước - gửi mẫu sau hoặc chỉnh sửa kết quả), Đỗ Thị Hải đã báo cáo và được Mai Thái An đồng ý chủ trương thực hiện.
Thực hiện theo thỏa thuận, sau khi lấy mẫu kiểm nghiệm của khách hàng, Đỗ Thị Hải không gửi mẫu cho Công ty Avatek mà tự mình điền thông tin cần kiểm nghiệm trên phiếu yêu cầu kiểm nghiệm (gồm: tên mẫu, mô tả mẫu do khách hàng cung cấp và các chỉ tiêu phân tích theo quy chuẩn của Văn phòng BQC) gửi Công ty Avatek. Với phương thức, thủ đoạn trên, từ tháng 6/2023 đến ngày 28/8/2025, Đỗ Thị Hải đã gửi thông tin khách hàng, chỉ tiêu kiểm nghiệm cho Công ty Avatek để làm 19.928 phiếu kết quả thử nghiệm giả.
Sau khi nhận các phiếu kết quả thử nghiệm giả, Đỗ Thị Hải đã chuyển 12.760 phiếu cho Văn phòng BQC để Lê Trung Đức lập 828 hồ sơ cấp giấy chứng nhận hợp quy, giám sát định kỳ, đồng thời Hải trực tiếp làm việc với 350 công ty khách hàng. Để đối phó với công tác thanh tra, kiểm tra, Mai Thái An đã chỉ đạo nhân viên Nguyễn Thùy Linh, sinh năm 1997, trú tại ngõ 21 đường Tựu Liệt, xã Đại Thanh, TP Hà Nội ký, đóng dấu hợp thức vào các bộ hồ sơ lưu (ký chữ ký, viết họ tên của Trần Đình Dũng, đóng dấu chữ ký của Dương Hữu Nghiệp).
Ngoài việc giao cho Đỗ Thị Hải liên hệ với Công ty Avatek để làm phiếu giả, Mai Thái An còn có nguồn khách hàng riêng cần phiếu kết quả thử nghiệm để phục vụ sản xuất, kinh doanh, công bố sản phẩm. Do đó, Mai Thái An đã trực tiếp liên hệ, đề nghị Công ty Avatek cung cấp 297 phiếu kết quả thử nghiệm giả cho 49 khách hàng.
Cơ quan điều tra xác định, từ các hành vi trên, số tiền thu lợi bất chính là rất lớn. Cụ thể: Văn phòng BQC thu lợi hơn 7 tỷ đồng; Mai Thái An hưởng lợi cá nhân hơn 5 tỷ đồng; Đỗ Thị Hải hưởng lợi gần 4 tỷ đồng; tổng số tiền thanh toán cho Công ty Avatek là 9,449 tỷ đồng.
Qua xác minh 350 doanh nghiệp sử dụng giấy chứng nhận hợp quy của BQC, cơ quan điều tra xác định các doanh nghiệp đều gửi mẫu kiểm nghiệm thông qua trung gian; không biết phiếu kết quả thử nghiệm là giả; không biết hồ sơ bị lập khống. Điều này cho thấy vẫn tồn tại những lỗ hổng trong công tác hậu kiểm, tạo điều kiện để các đối tượng lợi dụng, thực hiện hành vi vi phạm trong thời gian dài.
Hiện nay, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã tách hành vi liên quan đến các doanh nghiệp sử dụng phiếu kiểm nghiệm giả để tiếp tục điều tra về các tội danh như “Sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức”. Đồng thời, phối hợp với công an các địa phương để làm rõ toàn bộ các mắt xích liên quan, xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Vụ án là hồi chuông cảnh báo về những lỗ hổng trong hoạt động chứng nhận chất lượng, đặc biệt trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng như thức ăn chăn nuôi, thủy sản. Việc làm giả gần 20.000 phiếu kiểm nghiệm, lập khống hàng trăm hồ sơ không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm, môi trường và sức khỏe người dân. Chính vì vậy, cần phải siết chặt công tác quản lý, tăng cường kiểm tra thực chất, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bảo đảm môi trường sản xuất, kinh doanh lành mạnh, minh bạch.
