Hàng giả tuồn qua… cơ sở y tế (bài 2)

Thực trạng này không chỉ đe dọa sức khỏe của nhiều người mà còn gây mất lòng tin nghiêm trọng vào hệ thống y tế, đặt ra yêu cầu cấp bách về siết chặt quản lý và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm.

Nhà thuốc, bệnh viện tiếp tay cho sản phẩm giả?

Mới đây, Công an tỉnh Thanh Hóa đã triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán thuốc tân dược giả với quy mô lớn trên phạm vi toàn quốc, bắt giữ 14 đối tượng về tội “sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc phòng bệnh, thuốc chữa bệnh”. Qua khám xét, Cơ quan Công an đã thu giữ 21 loại thuốc tân dược, thuốc chữa xương khớp giả (tổng số lượng gần 10 tấn). Ngoài số thuốc tân dược, thuốc chữa xương khớp giả, lực lượng Công an còn thu giữ nhiều loại nguyên vật liệu phục vụ sản xuất thuốc giả.

Lợi dụng thói quen của người dân là tự kê đơn mua các loại thuốc chữa bệnh, cũng như sự thiếu hiểu biết khi tìm hiểu về nguồn gốc hàng hóa, nhất là nhu cầu của một bộ phận người tiêu dùng là người cao tuổi muốn mua và sử dụng các loại thuốc có tác dụng chữa bệnh về xương khớp, đau nhức, tê bại với giá thành rẻ, phù hợp với thu nhập của người cao tuổi và lợi dụng sơ hở trong công tác quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh dược phẩm tại các quầy thuốc, nhà thuốc, nhóm đối tượng do Nguyễn Tiến Đạt, sinh năm 1991 trú tại chung cư Hapulico, quận Thanh Xuân, Hà Nội cầm đầu đã câu kết với nhóm đối tượng của Trịnh Doãn Giáo, sinh năm 1985 trú tại quận Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh đầu tư dây chuyền, máy móc sản xuất và nghiên cứu các thành phần của thuốc tân dược. Sau đó, bọn chúng đặt mua các nguyên liệu là dược phẩm, dược liệu, thảo mộc không rõ nguồn gốc, xuất xứ, thuê nhân công trộn lẫn nghiền thành bột, sử dụng máy móc đóng thành viên nang, ép vỉ, đóng gói thành phẩm thuốc giả sau đó bán ra thị trường qua các kênh phân phối như các quầy thuốc, tài khoản Facebook trên địa bàn.

Cơ quan Công an xác định các quầy thuốc có bán thuốc giả gồm: Quầy thuốc Bình Minh (ở chợ Nghè, huyện Hậu Lộc); quầy thuốc Thắng Hồng (ở xã Thiệu Long, huyện Thiệu Hóa); quầy thuốc Bảo An (đối diện Trường Cao đẳng Y Thanh Hóa); quầy thuốc Thuận Hương (ở thị trấn Bến Sung, huyện Như Thanh); quầy thuốc Đức Tín (ở phường Nam Ngạn, TP Thanh Hóa); quầy thuốc Thanh Hưng (ở phường Hải Thượng, thị xã Nghi Sơn); quầy thuốc Bùi Huệ (ở xã Định Hưng, huyện Yên Định). Ngoài ra, cơ quan Công an cũng xác định thuốc giả còn được rao bán trên các tài khoản Facebook như: Nga Hoàng (ở xã Thiệu Hợp, huyện Thiệu Hóa); Trần Thu (huyện Thiệu Hóa)...

Từ năm 2021 đến khi bị bắt, chúng đã bán ra thị trường số lượng thuốc giả rất lớn, số tiền thu lời bất chính ước tính gần 200 tỷ đồng.

Trung tuần tháng 5, hệ thống nhà thuốc Pharmacity cũng đã cho thu hồi 4 sản phẩm do Công ty TNHH Công nghệ Herbitech, công ty đang bị cơ quan Công an điều tra do liên quan hàng giả, sản xuất. Đại diện Công ty Pharmacity cho biết 4 sản phẩm gồm: PMC Hoạt huyết, PMC Gingko Biloba, PMC Joint Care, PMC Liver Support. Các thực phẩm chức năng này do Herbitech sản xuất, được Công ty TNHH Dược phẩm Hoàng Giang Sài Gòn đăng ký, công bố và phân phối. Cuối tháng 4, trong hơn 200 sản phẩm do Công ty công nghệ Herbitech sản xuất, Công an xác định có hai thực phẩm bảo vệ sức khỏe là Baby Shark và Medi Kid Calcium K2 đã bị làm giả. Hiện, ông Phạm Vũ Khiêm, Giám đốc công ty cùng 3 đồng phạm đã bị bắt.

Đại diện Pharmacity cho biết, kết quả kiểm tra định kỳ tại Viện Kiểm định và Kiểm nghiệm chất lượng VNTest, cùng báo cáo từ Công ty TNHH Dược phẩm Hoàng Giang Sài Gòn, đều xác nhận 4 sản phẩm đang thu hồi đạt tiêu chuẩn theo hồ sơ công bố do Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) phê duyệt. Tuy nhiên, để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng trong khi chờ kết luận cuối cùng từ nhà chức trách, Pharmacity chủ động tạm ngừng kinh doanh các sản phẩm trên.

Tương tự, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Kạn mới đây cũng thông báo tạm dừng tư vấn sữa Hapomil - một trong những loại sữa của công ty sản xuất sữa giả đang bị Công an điều tra.

Ngày 18/4/2025, sau khi rà soát, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Kạn xác định sản phẩm sữa Hapomil được đưa vào sử dụng tại bệnh viện do Công ty Cổ phần Dinh dưỡng quốc tế Happy World cung ứng, thông qua hình thức đấu thầu công khai. Mặc dù sữa Hapomil nằm trong danh mục các sản phẩm liên quan đến vụ việc đang được cơ quan chức năng điều tra, nhưng Công ty Cổ phần Dinh dưỡng quốc tế Happy World - đơn vị cung ứng sản phẩm cho bệnh viện - hiện chưa có tên trong danh sách các doanh nghiệp bị công bố có liên quan đến đường dây sản xuất, buôn bán sữa giả. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi và sự an toàn tuyệt đối cho người bệnh, bệnh viện chủ động dừng tư vấn sử dụng sữa Hapamil đồng thời tiến hành thu hồi toàn bộ sản phẩm để trả lại nhà cung cấp.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Gần cuối tháng 4 vừa qua, một tài khoản Facebook “N.B” đăng bài kể về việc cô mua sản phẩm bổ não Gutes Gehirn của Đức từ một nhà thuốc tên tuổi với gần 50 cửa hàng trong hệ thống (theo website). Theo lời tài khoản này chia sẻ thì: “Trước giờ cứ uống xong đến đâu là vứt vỏ đến đấy, nên em không nghi ngờ gì. Nhưng tình cờ lần này quên không vứt vỏ lọ cũ và té ngửa. Cùng một lô sản xuất, cùng sản phẩm, cùng ngày hết hạn mà quá nhiều điểm khác biệt ạ. Em không biết một trong hai lọ, lọ nào là giả. Hay cả 2 lọ đều giả”.

Lý do khiến chị “N.B” hoang mang là vì bao bì của hai vỏ hộp nhìn hoàn toàn khác nhau. Từ màu sắc đến những ký hiệu trên sản phẩm. Bài viết này được lan tỏa chóng mặt trên mạng xã hội. Theo lời của chị “N.B” thì “ngay sau đó nhà phân phối vừa gọi cho em, khẳng định sản phẩm đã được kiểm nghiệm và Bộ Y tế cấp phép, và có hóa đơn đầy đủ, khác biệt là do phía sản xuất chia ra, một mẫu phân phối miền Bắc, một mẫu phân phối miền Nam”.

Cũng trong ngày 18/4/2025, Công ty TNHH P&D Pharma (đơn vị phân phối sản phẩm bổ não) Gutes Gehirn có Thông báo số 03/2025 gửi khách hàng và các đối tác, khẳng định khác biệt trong tem nhãn của sản phẩm Gutes Gehirn là do nhà sản xuất (phía bên Đức) không ghi số đăng ký sản phẩm (Reg. no) trên nhãn gốc.

Khi nhập về Việt Nam, doanh nghiệp nhập khẩu đã thực hiện theo quy định của pháp luật về việc bổ sung thông tin trong trường hợp nhãn gốc chưa đầy đủ (được thể hiện trong nhãn phụ).

Gutes Gehirn gây ấn tượng bởi vỏ ngoài được làm chỉn chu, hiện đại. Sản phẩm có đi kèm tem QR truy xuất nguồn gốc, cùng với nhãn phụ ghi rõ thông tin về xuất xứ từ Đức, tên nhà nhập khẩu và nhà phân phối tại Việt Nam.

Theo thông tin trên nhãn phụ của Gutes Gehirn, sản phẩm có xuất xứ từ Đức, được sản xuất bởi hãng B. Braun Pharma. Công ty TNHH Dược Adalat Việt Nam chịu trách nhiệm nhập khẩu Gutes Gehirn về Việt Nam. Và sản phẩm này được phân phối bởi Công ty TNHH P&D Pharma tới các nhà thuốc và đối tác, cuối cùng đến tay người tiêu dùng.

Tuy nhiên, khi truy cập vào website chính thức của hãng dược B.Braun, đơn vị được công bố là nhà sản xuất của sản phẩm Gutes Gehirn thì không thể tìm được sản phẩm này trong phần tìm kiếm.

Bên cạnh đó, Cục An toàn thực phẩm khẳng định nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe Gutes Gehirn đang được quảng cáo và kinh doanh chưa được cấp giấy tiếp nhận đăng ký bán sản phẩm.

Để tìm hiểu cụ thể nguồn gốc của loại thực phẩm chức năng này, phóng viên đã liên hệ với bà Phạm Ngọc Hân, đại diện phụ trách chất lượng sản phẩm của Công ty TNHH P&D Pharma. Khi hỏi về việc công ty phân phối sản phẩm Gutes Gehirn có tìm hiểu rõ nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm không thì bà Hân trả lời: “Bên chị cũng chỉ phân phối bán hàng cho người ta thôi. Em phải tìm cái người sản xuất, người nhập khẩu chứ em tìm chị thì giải quyết được việc gì”. Tuy nhiên, khi phóng viên chất vấn dù là người phân phối công ty vẫn phải có trách nhiệm tìm hiểu rõ nguồn gốc của sản phẩm thì bà Hân nói rằng: “Người ta đưa cho chị giấy công bố sản phẩm đấy thì chị có chứ làm sao mà chị có được cái gì hơn cái đó nữa. Giờ người ta cũng chả cung cấp hàng và chị cũng không bán nữa”.

Khi phóng viên muốn xin giấy công bố sản phẩm Gutes Gehirn thì bà Hân nói sẽ gửi ngay qua Zalo. Nhưng sau đó bà Hân lại hẹn phóng viên cho địa chỉ để bà phôtô giấy công bố sản phẩm gửi qua ngay trong ngày. Tuy nhiên, thời gian sau đó phóng viên không nhận được giấy tờ sản phẩm như bà Hân đã hứa.

Nguyên nhân thuốc giả, sữa giả, thực phẩm chức năng giả xuất hiện ở một số nhà thuốc, bệnh viện, cơ sở y tế là do việc sản xuất và phân phối các sản phẩm giả đem lại lợi nhuận cao, chi phí thấp, đặc biệt là trong ngành y tế, nơi giá thuốc và thực phẩm chức năng có thể rất đắt đỏ. Bên cạnh đó, một số cơ sở y tế, nhà thuốc, bệnh viện chưa thực hiện nghiêm túc việc kiểm tra nguồn gốc xuất xứ và chất lượng hàng hóa, tạo kẽ hở để hàng giả xâm nhập. Ngoài ra, các đối tượng bán các sản phẩm giả thường làm giả hóa đơn, chứng từ hoặc lợi dụng giấy tờ hợp lệ để che giấu nguồn gốc sản phẩm giả.

Không chỉ vậy, công nghệ sản xuất giả ngày càng hiện đại, khiến bao bì, tem nhãn sản phẩm giả gần như không thể phân biệt bằng mắt thường. Hàng giả thường được tuồn vào hệ thống qua các đại lý trung gian, lợi dụng sự thiếu kiểm tra chặt chẽ giữa các khâu. Một lý do nữa là một số cơ sở vì lợi nhuận đã cố tình nhập hàng giả, hàng nhái, bất chấp sức khỏe bệnh nhân.

Để xảy ra tình trạng này đa số do những dược sĩ phụ trách chuyên môn không kiểm soát chặt nguồn gốc hoặc đồng lõa với hành vi gian lận. Hệ thống quản lý nguồn gốc thuốc, thực phẩm chức năng chưa được số hóa hoàn toàn, dẫn đến khó khăn trong truy xuất nguồn gốc. Việc kiểm tra, thanh tra tại các nhà thuốc, bệnh viện ở một số nơi còn lỏng lẻo, không đủ mạnh để răn đe.

Về phía người bệnh và người tiêu dùng lại dễ bị thu hút bởi những lời quảng cáo “có cánh” mà không kiểm tra nguồn gốc sản phẩm. Khi gặp nghi vấn, người tiêu dùng thường không báo cáo ngay, khiến cơ quan chức năng khó phát hiện vi phạm.

Trước thực trạng trên các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ trong kiểm tra, xử lý vi phạm và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc hiệu quả. Đối với các cơ sở y tế, nhà thuốc tiếp tay hoặc không kiểm tra kỹ nguồn gốc sản phẩm cần bị xử lý nghiêm. Bên cạnh đó thì cả người bán lẫn người tiêu dùng cần được tuyên truyền về tác hại và cách phòng tránh hàng giả trong y tế.