Nhà kinh tế học từng đoạt giải Nobel kinh tế Paul Krugman vừa công bố một cuốn sách với tiêu đề đầy tham vọng “Có lối thoát khỏi khủng hoảng”. Nhà khoa học nổi tiếng này định đưa ra những lời khuyên gì cho các chính phủ? Và những việc ông khuyên làm có thể ảnh hưởng thế nào đến nền kinh tế thế giới?
Nợ nần lắm lúc cũng hay
Đã có hàng trăm tác phẩm viết về những nguyên nhân dẫn tới cuộc khủng hoảng hiện tại. Các nhà kinh tế luôn luôn rất giỏi “nói vuốt đuôi”. Thế nhưng, Krugman lại đưa ra một góc nhìn khác đối với vấn đề tưởng đã được bàn nát nước rồi.
Nhà kinh tế học nổi tiếng người Mỹ này viết: “Thực ra thì các khoản nợ cũng là một điều rất hữu ích. Xã hội của chúng ta hẳn đã nghèo hơn rất nhiều, nếu tất cả những ai muốn mua một căn nhà riêng cho mình đều đã phải thanh toán bằng tiền mặt. Nếu tất cả các chủ doanh nghiệp nhỏ, những người muốn mở rộng hoạt động kinh doanh, đều phải lôi tiền từ trong túi ra để trả. Trong trường hợp này, các khoản nợ không làm cho xã hội về mặt tổng thể trở nên nghèo hơn. Món nợ của người này thực ra lại là tài sản của người khác “.
Tuy nhiên, trong câu chuyện này vẫn cần một “ranh giới vàng”. Theo nhà kinh tế học Krugman, sau cuộc Đại suy thoái những năm 30 của thế kỷ trước, ở Mỹ đã đưa ra những đạo luật nhằm phòng ngừa các cuộc khủng hoảng nảy nòi trong tương lai. Người Mỹ đã tạo ra một hệ thống bảo hiểm tiền gửi và siết chặt lại các quy định cho vay. Thật không may là ở vào cuối thế kỷ XX, chính phủ Mỹ và một số nước khác vì sao đấy lại quên bẵng đi những nguyên nhân dẫn đến cuộc đại khủng hoảng. Và họ bắt đầu can dự vào các cuộc chơi đầu cơ tài chính nguy hiểm.
Chi phí - đường đến phồn vinh
Nhà kinh tế học Krugman cho rằng, cuộc khủng hoảng hiện nay có nhiều nét rất giống như cuộc Đại suy thoái. Và điều đó có nghĩa rằng, các xử lý nó cũng cần phải tương đồng.
“Mùa hè năm 1940, nước Mỹ bắt đầu chính thức tham gia vào cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai và các chi tiêu quân sự bỗng tăng vọt lên. Việc này tạo thêm công ăn việc làm và làm tăng thu nhập của người dân. Điều tương tự cũng đã xảy ra với các khoản chi phí. Càng bán được nhiều hàng thì kinh doanh càng tăng trưởng. Và nhờ thế mà suy thoái đã chấm dứt. Các khoản chi tiêu của chính phủ đã dẫn đến việc phục hồi nền kinh tế. Đó là lý do tại sao mà mùa hè năm 2011, tôi đã nói đùa rằng, chúng ta cần một mối đe dọa giả định về một cuộc xâm lăng của những người ngoài hành tinh để dẫn đến việc chi tiêu lớn hơn cho các biện pháp phòng thủ chống lại các cuộc tấn công đến từ không gian”.
Đương nhiên, các nhà chức trách cũng cần phải lấy tiền từ đâu đó ra. Trong trường hợp này thì cần khởi động máy in. Nói một cách chính xác hơn, cần phải bổ sung thêm các trái phiếu.
“Chống lại sự suy giảm trong sản xuất không phải là việc phức tạp lắm: Hệ thống Dự trữ Liên bang (tức là ngân hàng trung ương) nên in thêm nhiều tiền hơn...”.
Vấn đề của nước Mỹ hiện nay là món nợ công đang ở mức rất lớn: hơn 16 nghìn tỷ USD. Nhà kinh tế học Krugman tin rằng, chiến lược tốt nhất là phá giá nó. Và việc này có thể được thực hiện bằng cách tạo ra một sự lạm phát tầm thường nhất. Theo Krugman, cần phải làm tăng giá hàng hóa tại Mỹ lên tới 4% mỗi năm, tức là gấp đôi hiện nay. Có thể tránh được nguy cơ làm nảy sinh siêu lạm phát: trong khi cuộc khủng hoảng vẫn tiếp diễn thì giá đằng nào cũng gần như không gia tăng.
Hơn nữa, “thực ra thì không có bi kịch gì trong việc các khoản nợ tiếp tục phát triển. Về bản chất vấn đề thì chúng ta chỉ phải trả phần trăm lãi cho nó”.
Nhà kinh tế học Krugman đã làm một phép tính đơn giản. Tất cả mọi quốc gia trên thế giới đều đang mua trái phiếu của chính phủ Mỹ với mức thuế suất rẻ mạt: 1 - 2% mỗi năm. Và nếu đồng USD sẽ mất giá với tốc độ 4% một năm, thì theo dòng thời gian món nợ nước ngoài thực tế của Mỹ sẽ chỉ giảm đi.
Nhà kinh tế học người Mỹ đã đưa ra một kết luận khá trắng trợn: “Nhìn từ một góc độ nào đó thì điều này có nghĩa là, người đi vay được tha thứ cho những sự thái quá trong quá khứ của họ, nhưng có lẽ cũng không cần lẫn lộn giữa kinh tế và đạo đức”…
Thắt lưng buộc bụng dẫn đến suy thoái
Nhà kinh tế học Krugman tin rằng, châu Âu đang trên con đường hướng tới sụp đổ. Người châu Âu đã gặp vận xui khi ở “thế giới cũ” xuất hiện đồng tiền chung euro. Một mặt, việc này cũng mang lại những hoa thơm trái ngọt nhất định: hoạt động thương mại ở châu Âu đã trở nên sôi nổi hơn. Nhưng các chính trị gia châu Âu đã không tính đến một đặc điểm quan trọng: các nước thuộc khu vực đồng euro quá “mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh”. Kết quả là, mức lương ở miền nam châu Âu trong 10 năm, đã gia tăng đáng kể nhưng chất lượng công việc ở đó không hề tốt hơn lên. Và tình trạng mất cân bằng cũng nảy sinh từ đó.
“Việc có đồng tiền riêng của mình tạo nên những lợi thế. Một ví dụ cho câu chuyện này là hiện tượng làm mất giá đồng tiền của mình trong mối quan hệ với các đồng tiền khác, để làm nhẹ nhõm hơn quá trình thích ứng với những cú sốc kinh tế”.
Nhà kinh tế học Krugman đã đưa ra một thí dụ còn chưa quá xa về mặt thời gian. Đó là những gì đã xảy ra ở nước Nga vào năm 1998, khi đồng rub giảm mạnh so với đồng USD. Điều này đã tạo ra một động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của nền kinh tế Nga trong những năm đầu thế kỷ XXI. Về ý tưởng thì hiện nay có thể làm những gì tương tự ở Hy Lạp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và CH Síp. Tuy nhiên, tới giờ thì đã muộn.
“Tất nhiên là có thể thuyết phục (hoặc bắt buộc) người lao động Tây Ban Nha chấp nhận giảm lương 20%. Nhưng đã là công nhân thì bao giờ cũng phản đối việc cắt giảm lương. Đặc biệt là nếu họ không chắc chắn rằng những người khác cũng bị giảm như họ… Trong khi đó, nhà nước có thể giảm mức thu nhập đó 20% bằng cách cho mất giá của đồng tiền”.
Theo lời Krugman, châu Âu đã phạm thêm một sai lầm nữa: họ đã quyết định bày tỏ tính nguyên tắc và trừng phạt những quốc gia đã phung phí tiền bạc và ngày một chìm sâu hơn vào nợ nần. Nhưng một chính sách như vậy đang càng ngày càng đẩy các nước ở “lục địa cũ” vào một cuộc khủng hoảng.
“Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã xác định được 173 trường hợp thắt lưng buộc bụng tài chính chặt chẽ ở các quốc gia khác nhau trong giai đoạn 1978-2009. Và một chính sách như thế đã dẫn tới thực trạng suy giảm sản xuất trong tất cả các lĩnh vực và làm tỷ lệ thất nghiệp gia tăng”.
Tựu trung là, nhà kinh tế học Krugman chỉ đưa ra một toa thuốc duy nhất: chi phí nhiều hơn, mắc nợ thêm và song song với đó là ngày càng làm mất giá đồng tiền bản địa. Nhưng toa thuốc này chỉ thích hợp với những con nợ. Thế còn chủ nợ thì phải làm sao? Cho tới nay vẫn không có câu trả lời…
