Edward Snowden hé lộ tài liệu tuyệt mật về chương trình giám sát của tổng thống

Tháng 9-2019, Edward Snowden đã công bố hồi ký của mình mang tiêu đề “Hồ sơ vĩnh viễn”. Theo cuốn sách này thì Snowden đã có “một khoảnh khắc nguyên tử” khi đọc báo cáo được phân loại tuyệt mật về chương trình gây tranh cãi của NSA có tên mã là Stellarwind vào khoảng thời gian đâu đó trong các năm 2009 hoặc 2010. Nhưng, chỉ 1 tháng sau khi công bố cuốn hồi ký thì trong lần phỏng vấn hồi tháng 10-2019, Snowden đã nói rằng thứ mà ông tìm thấy là một báo cáo đặc biệt trong giai đoạn năm 2012.

Những công bố đầu tiên về Stellarwind

Stellarwind chỉ là tên bìa và ngăn phân loại của “Chương trình giám sát của tổng thống” (PSP), nó được ủy quyền bởi Tổng thống George W. Bush từ ngày 4-10-2001 như là một động thái phản ứng với loạt vụ tấn công sự kiện 11-9. 

Lần đầu tiên báo The New York Times đã công bố các phần của PSP trên số phát hành vào ngày 16-12-2005, trong đó nói rằng NSA "đã giám sát các cuộc gọi thoại quốc tế và tin nhắn email quốc tế của hàng trăm, có lẽ là hàng ngàn người trong nước Mỹ mà không có trát tòa án trong suốt 3 năm nhằm đạt nỗ lực theo dõi “các số bẩn” dính líu tới al Qaeda”. 

Toàn cảnh chương trình giám sát của Tổng thống (PSP, tên gọi thông dụng là Stellarwind).

Toàn cảnh chương trình giám sát của Tổng thống (PSP, tên gọi thông dụng là Stellarwind).

Trong một bài phát biểu trên đài phát thanh vào ngày hôm sau, Tổng thống Bush thừa nhận rằng NSA đã chặn những liên lạc mạng và gọi thoại quốc tế của những người liên quan đến al-Qaeda. Ông Bush kêu gọi sự thừa nhận công khai một phần của chương trình Stellarwind: Chương trình giám sát khủng bố (TSP) và lặng lẽ giữ bí mật các phần khác của PSP có liên quan đến việc thu thập hàng loạt siêu dữ liệu nội địa.

Một trong những nguồn cung cấp tin cho báo The New York Times là cựu nhân viên NSA, Russell Tice, người đã bị NSA thu hồi giấy phép an ninh hồi tháng 5-2005 với lo ngại về một thứ mà họ gọi là “hồi hộp tâm lý”. Tháng 1-2006, ông Ticetuyên bố rằng "số lượng người Mỹ bị NSA nghe lén có thể lên tới hàng triệu người nếu các chương trình bí mật của cơ quan này được thực hiện đầy đủ”.

Ngoài ra, còn có 2 tiết lộ ít được biết đến: Vào ngày 10-5-2006, USA Today đã công bố rằng NSA “đã bí mật thu thập các hồ sơ cuộc gọi thoại của ít nhất 10 triệu dân Mỹ bằng cách dùng dữ liệu do các hãng AT&T, Verizon và BellSouth cung cấp” và NSA dùng chúng để “phân tích các mô hình cuộc gọi trong một nỗ lực phát hiện hoạt động khủng bố”. Đây là một trong các phần của Stellarwind mà Tổng thống Bush đã giấu nhẹm, dù là tin động trời nhưng nó lại thu hút rất ít sự chú ý của công luận khi đó.

Giải mật Stellarwind

Lúc còn làm việc ở Hawaii, Snowden đã tìm thấy một báo cáo dự thảo giải mật về chương trình Stellarwind. Điều đầu tiên mà Snowden ghi nhận là chương trình này không nhắm vào việc giám sát công dân Mỹ, báo cáo tuyên bố rõ ràng việc theo dõi các nhóm đối tượng nước ngoài cụ thể như sau:

Thứ nhất, các thành viên của al-Qaeda cùng các chi nhánh của họ (kể từ tháng 10-2001). Thứ hai, những mục tiêu liên quan đến Afghanistan (cho đến tháng 1-2002); Cục tình báo Iraq (từ tháng 3-2002 đến tháng 3-2004). Báo cáo giải mật cũng chỉ rõ số bộ chọn đã được dùng cho việc thu thập nội dung bị nhắm mục tiêu từ giữa tháng 10-2001 đến tháng 1-2007 gồm: Số điện thoại quốc tế: 15.646; Số điện thoại nội địa: 2.612; Các địa chỉ email quốc tế: 19.000; Các địa chỉ email nội địa: 406.

Do các mục tiêu trong lòng nước Mỹ (không nhất thiết phải là công dân Mỹ) là đặc biệt nhạy cảm nên mỗi bộ chọn lại được phê chuẩn bởi người đứng đầu của đường dây chống khủng bố nhằm đảm bảo sự tuân thủ nghiêm ngặt ủy quyền của tổng thống. Theo báo cáo cuối cùng của Tổng Thanh tra thì NSA IG (Văn phòng Cơ quan An ninh quốc gia của Tổng Thanh tra) đã thị sát 1 mẫu của các bộ chọn nội địa vào năm 2006 và phát hiện rằng 95% trong số chúng có liên đới với al-Qaeda hoặc các mối đe dọa khủng bố quốc tế bên trong nước Mỹ. Cũng theo báo cáo năm 2006 của NSA IG thì cứ mỗi 4 triệu hồ sơ siêu dữ liệu thì có 1 triệu hồ sơ được các nhà phân tích nhìn thấy. 

Cuốn sách “Hồ sơ vĩnh viễn” của Snowden còn tiết lộ rằng tác giả đã tìm thấy 2 thứ trong báo cáo mà ông cho rằng là bằng chứng của hành vi giám sát nội địa bất hợp pháp. Trước hết là chương trình PSP đã đánh dấu cho sự chuyển đổi từ thu thập liên lạc có mục tiêu sang thu thập hàng loạt, mà theo cách nói của NSA là giám sát hàng loạt. NSA luôn tiến hành các hoạt động thu thập các chuỗi liên hệ, mặc dù theo truyền thống là bao gồm các liên lạc quân sự nước ngoài. Sự thay đổi thực sự trong năm 2001 là không chỉ từ mục tiêu thu thập mà còn là từ thu thập nước ngoài sang thu thập trong nước Mỹ nhưng vẫn chống các mục tiêu hải ngoại.

Chỉ 3 tuần sau tiết lộ của Snowden, ngày 27-6-2013, tờ Guardian (Anh) công bố báo cáo Stellarwind với một tuyển tập siêu dữ liệu mạng nội địa đồ sộ mà có lẽ nó là một phần của chương trình PSP chưa từng được tiết lộ từ trước đó. Có một thực tế là hoạt động thu thập siêu dữ liệu đã được tiến hành dưới thời Tổng thống Obama và chỉ chấm dứt vào năm 2011. Kể từ khi NSA hỗ trợ bất hợp pháp cho FBI giám sát người Mỹ và các tổ chức tự do dân sự trong các thập niên 50-60, đã có không ít ý kiến cho rằng CIA và NSA vẫn tiếp tục theo dõi công dân Mỹ bất chấp sự hoạt động tách biệt giữa tình báo hải ngoại và giám sát nội địa được áp đặt bởi Đạo luật Giám sát tình báo hải ngoại (FISA) từ năm 1978.

Ý tưởng coi CIA và NSA là những kẻ thù quyền lực của nhân dân đã trở thành thuyết âm mưu và được Hollywood khai thác triệt để. Năm  2006, ông Russell Tice tuyên bố NSA có thể đã nghe lén hàng triệu người Mỹ và Mark Klein cũng hé lộ về thiết bị can thiệp đặt trong cơ sở chuyển mạch của Hãng AT&T ở San Francisco. 

Nguyễn Thanh Hải

Các tin khác

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Cuộc đua giữa tàu ngầm Nga và đội săn ngầm từ trên cao của NATO

Kể từ khi Chiến tranh lạnh kết thúc, khả năng tác chiến chống tàu ngầm của Khối quân sự NATO đã suy yếu đáng kể do việc giảm đầu tư và thay đổi ưu tiên. Tuy nhiên, trước sự gia tăng các cuộc tuần tra bằng tàu ngầm của Nga - đặc biệt là các tàu lớp Borei và Yasen tiên tiến - gần biên giới các nước NATO và ở các vùng biển chiến lược như Biển Baltic, Bắc Cực, Bắc Đại Tây Dương và Địa Trung Hải đã khiến các đồng minh châu Âu lo ngại.

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Về 2 quả bom nhiệt hạch trong vụ tai nạn Broken Arrow

Cách đây hơn 65 năm, rạng sáng ngày 24/1/1961, một vụ tai nạn máy bay kinh hoàng diễn ra, khiến máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ (USAF) văng ra hai trái bom nhiệt hạch xuống North Carolina nhưng chưa kích nổ. Sự may mắn tình cờ này đã cứu nước Mỹ khỏi thảm họa “gậy ông đập lưng ông”.

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Stanley Weyman: Từ mạo danh đến hào quang quyền lực

Khuôn viên Nhà Trắng, Washington D.C., một ngày cuối tháng 7/1921. Trong bức ảnh chụp chính thức hôm đó, một người đàn ông trong lễ phục trắng đứng cạnh một người phụ nữ được báo chí Mỹ khi đó gọi là Công chúa Fatima của Afghanistan và đoàn tùy tùng, ngay sau cuộc tiếp kiến Tổng thống Warren G. Harding. Trên ngực người đàn ông ấy lấp lánh những tấm huân chương. Bức ảnh nhanh chóng xuất hiện trên báo chí Mỹ. Ít lâu sau, một lá thư khiếu nại gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ bắt đầu kéo sập vai diễn ấy. Người đàn ông trong ảnh không giữ bất kỳ chức vụ nào ở bộ trên, mà chỉ là một kẻ giả danh đến từ Brooklyn, chưa học xong trung học.

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Vì sao Mỹ mất 20 năm vẫn không thể đánh bại Taliban?

Tháng 10/2001, Mỹ cùng các đồng minh mở chiến dịch quân sự tại Afghanistan với mục tiêu truy quét Al-Qaeda và buộc Taliban giao nộp Osama bin Laden. Chỉ trong vài tuần, chính quyền Taliban sụp đổ, Kabul thất thủ. Nhưng chiến thắng đấy không khép lại cuộc chiến. 20 năm sau, khi quân đội Mỹ và NATO rời Afghanistan, Taliban trở lại thủ đô. Từ một chiến dịch chống khủng bố có mục tiêu tương đối rõ, Washington đã bước vào cuộc chiến kéo dài hai thập niên. Vì sao một lực lượng từng bị đánh bật khỏi quyền lực lại có thể trở lại sau 20 năm?

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Một góc KGB qua lời kể của Aleksei M. Kozlov

Đây là cuộc phỏng vấn đặc biệt diễn ra ngày 20/12/2009 giữa Anh hùng, Đại tá KGB Aleksei M. Kozlov với tờ Izvestia của Nga về hoạt động quy mô toàn cầu của “Cục S” hay còn gọi là “Cục tình báo bất hợp pháp” trong thời gian Chiến tranh Lạnh.

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Mossad tiếp cận cựu Tổng thống Iran Ahmadinejad như thế nào?

Tháng 5/2026, tờ The New York Times (NYT) khẳng định rằng Israel và Mỹ có kế hoạch thay đổi chế độ tại Iran - và cựu Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad sẽ là người lên lãnh đạo đất nước. Vào thời điểm đó, bài báo nghe có vẻ khá hoang đường. Nhưng mới đây, NYT đã tiến xa hơn nhiều. Trong một bài phóng sự điều tra mới, các nhà báo của NYT đã kể lại câu chuyện về chiến dịch kéo dài nhiều năm của tình báo Israel nhằm tiếp cận ông Ahmadinejad.

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Cái giá của nạn phân biệt chủng tộc

Ngày 17/7/1944 đã xảy ra một thảm họa tồi tệ nhất trên đất Mỹ trong thời kỳ Thế chiến II. Mặc dù các cuộc điều tra không thể xác định được thủ phạm, nhưng rõ ràng một trong những nguyên nhân chính gây ra biến cố đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người này chính là chế độ phân biệt chủng tộc trong Lực lượng Hải quân Mỹ.

Giải mật vũ khí “Vòm Sáng” của Liên Xô

Giải mật vũ khí “Vòm Sáng” của Liên Xô

Vào mùa thu 1988, một máy bay do thám Mỹ phát hiện một hiện tượng độc lạ: “Vòm Sáng” sau khi tên lửa đạn đạo tầm trung SS-20 Saber của Liên Xô (cũ) được phóng đi. Quá trình trên tạo ra cực quang gây tranh cãi trong suốt thập kỷ, thậm chí còn bị nhầm là UFO.

Mỹ đầu tư hàng tỷ USD cho tình báo phát triển AI

Mỹ đầu tư hàng tỷ USD cho tình báo phát triển AI

Theo các quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Mỹ, Nhà Trắng đã phê duyệt một đề xuất ngân sách mật trị giá 9 tỷ USD để mua các chip máy tính tiên tiến. Đây là những linh kiện cần thiết để các cơ quan tình báo Mỹ có thể khai thác tối đa tiềm năng của các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mới nhất.

Cuộc truy lùng “kẻ sát nhân bị quỷ ám”

Cuộc truy lùng “kẻ sát nhân bị quỷ ám”

Suốt gần hai năm, lực lượng điều tra Tây Ban Nha lần theo những dấu vết mong manh từ các hiện trường, rà soát hơn 3.000 hồ sơ và chờ kết quả đối chiếu ADN quốc tế để xác định danh tính kẻ gây ra chuỗi án mạng ở Alicante.

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Đằng sau việc Mỹ quyết định tham chiến tại Triều Tiên

Mùa hè năm 1950, tại vĩ tuyến 38, đường phân giới giữa hai miền Triều Tiên được thiết lập sau Thế chiến II bất ngờ bùng phát cuộc khủng hoảng chiến lược. Những rạn nứt của trật tự hậu chiến tại Đông Bắc Á hiện rõ, buộc nước Mỹ phải đối diện với thách thức quyền lực của thời Chiến tranh lạnh.

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Nguyên nhân bất đồng Ba Lan - Ukraine và triển vọng hòa giải

Ngày 19/6, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki đã ký quyết định tước Huân chương Đại bàng Trắng trao tặng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky năm 2023. Đáp lại, ông Zelensky cùng nhiều cựu tổng thống và thành viên chính phủ Ukraine đã gửi trả các huân chương do Ba Lan trao tặng. Xin trân trọng giới thiệu bài trả lời phỏng vấn của Giáo sư Lukasz Tomasz Sroka, chuyên gia về lịch sử Trung và Đông Âu, trên tờ DW, về nguyên nhân căng thẳng giữa Ba Lan - Ukraine.

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Những cuốn sổ tay chứa “bí mật quốc gia”

Không còn bó hẹp trong hệ thống hồ sơ chính thức, thông tin mật ngày nay có thể hiện diện ngay trong những ghi chép cá nhân tưởng như riêng tư. Vụ việc gần đây cho thấy, khi các “nhật ký công vụ” chứa nội dung nhạy cảm, việc lưu giữ, chia sẻ hoặc bảo quản không đúng quy định đều có thể trở thành nguồn phát sinh rủi ro rò rỉ thông tin.

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

“Cái gai trong mắt” nước Mỹ

Cuối thập niên 1950, khi Fidel Castro lên nắm quyền ở Cuba, Liên Xô vẫn thận trọng trong việc đánh giá chế độ mới vì hiểu biết còn hạn chế về ban lãnh đạo Cuba và lo ngại ảnh hưởng đến quan hệ với Mỹ. Tuy nhiên, sau Khủng hoảng Caribe đưa thế giới đến bờ vực chiến tranh hạt nhân, Liên Xô nhận ra những hạn chế trong hoạt động tình báo đối với Mỹ. Từ đó, GRU chuyển hướng tăng cường triển khai các lực lượng và phương tiện tình báo vô tuyến điện tử ở Cuba.

Thất bại của những “khung trời hẹp”

Thất bại của những “khung trời hẹp”

9 năm tiêu tốn khoảng 4 tỷ euro mà không một nguyên mẫu nào được chế tạo. Đó là tổng kết của chương trình máy bay chiến đấu thế hệ mới FCAS - dự án quốc phòng tham vọng nhất trong lịch sử châu Âu - khi Pháp và Đức chính thức tuyên bố khai tử nó ngày 8/6/2026. Vì sao siêu dự án này đổ vỡ?

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Đằng sau vụ rò rỉ dữ liệu từ nội bộ Twitter

Bản án đối với Ahmad Abouammo được điều chỉnh một phần về mặt pháp lý. Tuy nhiên, các cáo buộc cốt lõi liên quan đến việc thu thập và chuyển giao dữ liệu người dùng vẫn tiếp tục được duy trì.

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Thiết bị nghe lén gây chấn động tình báo Mỹ thời hậu chiến

Năm 1946, một nhóm học sinh Liên Xô đã tặng Đại sứ Mỹ tại Liên Xô William Harriman bức phù điêu quốc huy Hoa Kỳ bằng gỗ, biểu tượng của tình hữu nghị giữa hai nước trong Thế chiến II. Được treo trong phòng làm việc của Đại sứ tại Moscow suốt 7 năm, món quà tưởng như vô hại này sau đó được phát hiện là “con ngựa thành Troy”, bên trong chứa một thiết bị nghe lén tinh vi do Liên Xô chế tạo.