Những việc làm này tiềm ẩn nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng, gây hoang mang và bức xúc trong dư luận… Câu hỏi nổi cộm lại một lần nữa lại được đặt ra về nguồn gốc cũng như quản lý, mua bán, sử dụng các loại hóa chất độc hại này với sức khỏe con người.
Những con số gây sốc dư luận và người tiêu dùng
Thực sự những vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm và nhất là những món ăn thường ngày hay chuyện khám chữa bệnh luôn khiến dư luận đặc biệt quan tâm, chú ý, do chúng liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, tính mạng của người dân…
Mới đây nhất, những con số như 3 tấn thịt ốc bươu hay 3.000 tấn ốc bươu bị xác định đã ngâm tẩm bằng dung dịch hóa chất Natri Silicate (thường gọi là thủy tinh lỏng) trước khi đưa ra thị trường tiêu thụ tại các quán ăn, nhà hàng trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, thậm chí cả các tỉnh thành, đã thực sự gây “sốc” cho dư luận.
Trước đó, Phòng Cảnh sát kinh tế (CSKT) Công an TP Hồ Chí Minh đã tiến hành kiểm tra một cơ sở sơ chế thực phẩm không biển hiệu tại số 60 Rạch Cát Bến Lức, phường Bình Đông, TP Hồ Chí Minh, do đối tượng Huỳnh Văn Trường (sinh năm 1979, thường trú TP Cần Thơ) làm chủ cơ sở. Tại thời điểm kiểm tra, Công an phát hiện và tạm giữ hơn 3 tấn thịt ốc bươu đã qua sơ chế, toàn bộ được ngâm trong dung dịch hóa chất Natri Silicate (thủy tinh lỏng). Mở rộng kiểm tra, lực lượng chức năng tiếp tục phát hiện, thu giữ thêm 1.575 kg hóa chất Natri Silicate được cất giấu để phục vụ việc ngâm ốc.
Kết luận giám định của Phân viện Khoa học hình sự tại TP Hồ Chí Minh xác định tất cả các mẫu thịt ốc đều chứa Natri Silicate (Na2SiO3) - đây là một loại hóa chất công nghiệp, thường tồn tại ở dạng dung dịch nhớt, trong suốt, nên còn được gọi là “thủy tinh lỏng”, thường được sử dụng trong xây dựng làm chất chống thấm bê tông, phụ gia sản xuất xi măng chịu acid; dùng làm keo dán công nghiệp, chất tẩy rửa, nguyên liệu sản xuất gốm sứ hoặc phủ bề mặt kim loại để chống ăn mòn…
Tại Cơ quan điều tra, đối tượng Huỳnh Văn Trường đã khai nhận toàn bộ hành vi. Theo đó, từ năm 2021 đến khi bị phát hiện, Trường tổ chức ngâm ốc bươu bằng hóa chất với quy mô cực lớn, đã sử dụng khoảng 500 tấn Natri Silicate để xử lý khoảng 3.000 tấn thịt ốc bươu, sau đó đưa ra thị trường tiêu thụ trong nhiều năm, thu lợi bất chính hàng tỷ đồng.
Trường cũng thừa nhận do không được đi học, không biết chữ nên chỉ điều hành chung, còn các giao dịch tiền bạc liên quan đến việc buôn bán đều do người con trai của Trường phụ trách.
Cụ thể, Trường mua hóa chất Natri Silicate tại chợ Kim Biên, với giá 6.000 đồng/kg. Theo công thức, 5kg hóa chất Natri Silicate được dùng để ngâm 150kg ốc bươu; sau khoảng 4 giờ, nhân viên vớt ốc ra và rửa sạch. Sau đó, Trường cùng nhân viên đóng gói ốc đã ngâm hóa chất theo các trọng lượng khác nhau, tùy theo nhu cầu đặt hàng của các hàng quán.
Trường cũng khai báo với Công an về danh sách các điểm buôn bán ở chợ, các cơ sở ăn uống, quán nhậu, nhà hàng đã đặt hàng từ cơ sở chế biến ốc của mình. “Tôi biết đây là hóa chất công nghiệp, không được phép sử dụng trong thực phẩm, nhưng vì mưu sinh nên vẫn làm”, Huỳnh Văn Trường khai nhận.
Chia sẻ về các tác hại của loại hóa chất này, ThS.BS Bùi Thị Duyên, Phó Chủ nhiệm phụ trách Khoa Dinh dưỡng tiết chế, Bệnh viện Quân y 175, cho biết, Natri Silicate bị nghiêm cấm tuyệt đối sử dụng trong thực phẩm hay trong bất kỳ công đoạn chế biến, bảo quản thực phẩm nào. Việc dùng chất này để ngâm ốc là hành vi vi phạm nghiêm trọng an toàn thực phẩm.
Cơ sở của Trường dùng Natri Silicate để ngâm ốc bươu nhằm tẩy sạch nhớt, bùn đất và làm thịt ốc trắng, bắt mắt hơn bình thường. Hóa chất này còn giúp thịt ốc ngậm nước, căng mọng, nặng ký hơn, từ đó tăng lợi nhuận phi pháp. Đặc biệt, Natri Silicate tạo một lớp màng ngăn chặn sự phân hủy bên ngoài, khiến ốc dù đã cũ vẫn trông có vẻ tươi.
Về cơ chế, việc ngâm ốc bằng hóa chất này có nguyên lý tương tự như phủ bảo quản thực vật, nhưng mức độ nguy hiểm cao hơn rất nhiều. Natri Silicate là chất có tính kiềm rất mạnh, pH dao động khoảng 8-12, nên hoạt động như một chất tẩy rửa siêu tốc. Khi cho vào với liều lượng lớn như trong các video quay cảnh ngâm ốc (tại cơ sở của đối tượng), hóa chất này có thể làm sạch bùn đất, rong rêu, nhớt bám trên vỏ ốc cực nhanh, khiến ốc trông sạch, bóng và bắt mắt chỉ trong thời gian ngắn.
Không chỉ vậy, hóa chất này còn gây ra hiện tượng “tăng trọng lượng ảo”. Khi ngâm, nó tạo thành một lớp màng bao phủ bên ngoài, khiến thịt ốc ngậm nước, trương phồng, làm con ốc trông mập hơn, nặng hơn, bóng bẩy hơn, thậm chí khi ăn còn có cảm giác dai giòn như ốc tươi mới bắt. Chính lớp màng này đã đánh lừa cả thị giác lẫn vị giác, đến mức ngay cả những người nội trợ nhiều kinh nghiệm cũng rất dễ bị qua mặt.
Theo ThS.BS Bùi Thị Duyên, vấn đề nguy hiểm nằm ở chỗ: với trái cây hay củ quả, lớp hóa chất chỉ nằm ngoài vỏ, người tiêu dùng có thể gọt bỏ trước khi ăn, giống như loại bỏ một lớp màng bọc thực phẩm. Nhưng với ốc, cấu trúc bề mặt nhiều khe rãnh, hốc lõm phức tạp, khiến hóa chất bám rất chặt vào thịt, không thể rửa trôi. Đặc biệt, bản chất hóa chất này trong công nghiệp còn được dùng để tăng độ đàn hồi, độ bền, độ uốn dẻo của vật liệu xây dựng, nên khả năng bám dính là cực kỳ cao.
Về tác hại của Natri Silicate khi sử dụng trong thực phẩm, Phân viện Khoa học hình sự tại TP Hồ Chí Minh cũng cho rằng khi con người ăn trực tiếp ốc đã bị ngâm hóa chất, nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe là rất lớn. Trước hết, với độ kiềm cao, hóa chất này có thể gây bỏng khoang miệng, bỏng thực quản, dạ dày và đường tiêu hóa, đặc biệt nguy hiểm với những người có cơ địa nhạy cảm; gây rối loạn tiêu hóa với các triệu chứng như buồn nôn, đau bụng dữ dội, tiêu chảy…
Chưa kể, trong quá trình sản xuất ở nhiệt độ cao, hóa chất này có thể lẫn nhiều kim loại nặng mà không được khử hoàn toàn. Việc nhiễm kim loại nặng lâu dài có thể dẫn đến ngộ độc mạn tính, suy đa tạng, gây tổn thương gan, thận và hệ thần kinh. Gan phải liên tục giải độc; thận phải lọc thải, khiến hai cơ quan này đặc biệt dễ bị tổn thương…
Tất cả chỉ vì lợi nhuận, bất chấp hậu quả nguy hại cho con người
Một hóa chất nguy hại khác hay nói đúng hơn là chất độc Arsenic Trioxide (thạch tín trắng) cũng vừa được dư luận chú ý đặc biệt khi nó được nhắc tới là nhân tố chính trong vụ việc Cơ quan CSĐT Công an TP Hồ Chí Minh triệt phá đường dây sản xuất, mua bán trái phép loại chất độc này với số lượng lớn, được tiêu thụ cho nhiều cơ sở nha khoa, tiềm ẩn nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.
Trung tá Nguyễn Tiền Giang, Phó Đội trưởng Đội 5 Phòng CSKT Công an TP Hồ Chí Minh cho biết, đơn vị đã phối hợp Công an phường An Đông và Sở Công thương TP Hồ Chí Minh kiểm tra cửa hàng Trang thiết bị nha khoa Tản Đà (địa chỉ chung cư Ngô Quyền, phường An Đông). Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện cơ sở đang bày bán sản phẩm “Arsenic Blue 5g” và nhiều lọ sản phẩm “Pâte Nécronerve” - thường gọi là chất diệt tủy dùng trong nha khoa - nhưng không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.
Khám xét tại cửa hàng, Cơ quan điều tra thu giữ 534 lọ Pâte Nécronerve và 5 hộp Arsenic Blue 5g. Kết quả giám định của Phân viện Khoa học hình sự tại TP Hồ Chí Minh xác định các mẫu gửi giám định đều có chứa Arsenic trioxide (As2O3) - là chất độc, thuộc danh mục hóa chất phải kiểm soát đặc biệt theo quy định của pháp luật. Tổng khối lượng chất độc thu giữ hơn 674g. Đây là hóa chất có khả năng gây ung thư và nhiều tác hại nghiêm trọng cho sức khỏe con người.
Theo Bác sĩ Nguyễn Đức Minh, Giám đốc Bệnh viện Răng Hàm Mặt TP Hồ Chí Minh, trong nha khoa trước đây có dạy dùng thạch tín để diệt tủy răng (tức làm cho mạch máu thần kinh bị hoại tử, chết, không đau nhức), sau đó sẽ lấy tủy chết, làm sạch và trám răng lại. Tuy nhiên, bệnh nhân phải đi lại nhiều lần và độc cho cơ thể nếu bị tràn ra môi trường bên ngoài, như hoại tử nướu… Do đó, từ nhiều năm trở lại đây, y văn thế giới và cả Việt Nam khuyến cáo không dùng thạch tín để điều trị tủy do có nhiều biện pháp khác, như gây tê. Và trong giáo trình cũng không còn giảng dạy sử dụng thạch tín trong nha khoa…
Quá trình điều tra, Công an TP Hồ Chí Minh xác định, Tăng Thị Mỹ Hòa (sinh năm 1978; thường trú phường Tân Bình) là người thực tế điều hành hoạt động kinh doanh, đã mua các sản phẩm chứa thạch tín để bán lại cho nhiều cửa hàng nha khoa trên toàn quốc nhằm thu lợi bất chính. Từ năm 2024 đến khi bị phát hiện, Hòa đã bán hơn 3.000 hộp sản phẩm, thu về hơn 1,25 tỷ đồng, trong đó số tiền thu lợi bất chính hàng trăm triệu đồng.
Mở rộng điều tra, Cơ quan Công an đã làm rõ nguồn cung sản phẩm “Pâte Nécronerve” do Võ Thị Thu Oanh (sinh năm 1976; thường trú phường Bàn Cờ) trực tiếp pha chế, sản xuất thủ công ngay tại phòng ngủ của mình.
Trung tá Nguyễn Tiền Giang cho biết, Oanh đã tự mua hóa chất trộn, chia nhỏ, đóng lọ và bán cho Hòa nhiều lần với số lượng lớn để tiêu thụ ra thị trường. Hành vi sản xuất hóa chất độc trong điều kiện thủ công, không bảo đảm an toàn đã làm gia tăng nguy cơ rò rỉ, phát tán chất độc ra môi trường. Ngoài ra, Tăng Hoàng Vinh (sinh năm 1983; thường trú phường An Đông) đã tham gia nhận hàng, bán hàng, giúp sức cho Hòa trong quá trình tiêu thụ các sản phẩm chứa thạch tín.
Phòng CSKT Công an TP Hồ Chí Minh đã khởi tố vụ án hình sự “Sản xuất, mua bán trái phép chất độc”, đồng thời khởi tố bị can đối với 3 đối tượng gồm Võ Thị Thu Oanh, Tăng Thị Mỹ Hòa và Tăng Hoàng Vinh để điều tra.
Theo Trung Tá Nguyễn Tiền Giang, Arsenic Trioxide (thạch tín trắng) là chất cực độc, đã được các cơ quan chức năng cấm sử dụng trong thực phẩm cũng như việc chữa trị bệnh cho con người. Tuy nhiên, nhiều đối tượng vì lợi nhuận vẫn bằng mọi thủ đoạn để thực hiện việc pha chế, sản xuất, mua bán cũng như phân phối đến các cơ sở y tế thực hiện việc chữa bệnh bằng các chất độc này và che giấu bằng tên gọi loại thuốc khác nào đó…
“Đáng nói, các đối tượng khi bị phát hiện hành vi và bắt giữ đều nhận thức được và biết rõ rằng đây là chất độc không được phép sử dụng trong chữa bệnh. Tuy nhiên, tất cả hành động của họ chỉ vì lợi nhuận, và lợi nhuận ở đây là khi bán một lọ chất cấm như thế, các đối tượng sẽ được hưởng lợi từ 50 ngàn đồng đến 100 ngàn đồng. Quá trình điều tra xác định các đối tượng đã thực hiện việc sản xuất, mua bán chất độc này từ cuối năm 2024 cho đến khi bị phát hiện.
Trong thời gian sắp tới, Cơ quan Công an sẽ tiếp tục mở rộng xác minh, làm rõ cả các cơ sở y tế đã sử dụng chất cấm này để xử lý theo quy định pháp luật. Đồng thời, qua quá trình điều tra, Cơ quan Công an sẽ xác định thêm những đối tượng có liên quan khác, tiến hành truy xét, điều tra làm rõ và xử lý nghiêm”, Trung tá Nguyễn Tiền Giang cho biết thêm.
Truy quét thực phẩm "bẩn" và hàng giả dịp cuối năm 
